Eπιχείρηση σωτηρίας της Aράλης

Ύστερα από μισό αιώνα συζητήσεων και μελετών για την καταστροφή της λίμνης
Αράλης, οι επιστήμονες αποφάσισαν να εφαρμόσουν στην πράξη τις θεωρίες τους
προκειμένου να σταματήσουν την εξαφάνισή της.

H κατασκευή μίας τάφρου μήκους 13 χιλιομέτρων είναι το έργο που ελπίζουν πως
θα αναζωογονήσει τη λίμνη, η οποία κάποτε ήταν η τέταρτη μεγαλύτερη στον
πλανήτη. Στην καρδιά της Κεντρικής Ασίας, στα βόρεια σύνορα του Καζαχστάν και
στα νότια του Καρακαλπακιστάν (αυτόνομη δημοκρατία στα όρια του Ουζμπεκιστάν),
η Αράλη έχει «χάσει» 24 μέτρα του βάθους της από τη δεκαετία του ’60, τη μισή
έκταση και τα τρία τέταρτα του όγκου της.

H συρρίκνωσή της θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές καταστροφές
στην ιστορία και αιτία είναι η εκτροπή των ποταμών που κατέληγαν στην
«αγκαλιά» της λίμνης, για την άρδευση βαμβακοφυτειών και ορυζώνων. Παράλληλα,
η περιεκτικότητα σε αλάτι των υδάτων που απομένουν είναι θανατηφόρος για τα
περισσότερα ψάρια.

Για το πρόγραμμα σωτηρίας της λίμνης συνεργάζονται η Παγκόσμια Τράπεζα,
τοπικές κυβερνήσεις, επιστήμονες και μηχανικοί. Το κόστος υπολογίζεται σε 74
εκατομμύρια ευρώ και στόχος του είναι η αναζωογόνηση της Μικρής Λίμνης, δηλαδή
του βορείου τμήματος της Αράλης, όπως αναφέρει η εφημερίδα «New York Times».
Οι ελπίδες για τη Μεγάλη Λίμνη στα νότια έχουν χαθεί προ πολλού.

Ο μεγαλύτερος περιβαλλοντικός δορυφόρος, ο ευρωπαϊκός Envisat, φωτογράφισε τον Ιούλιο το μέγεθος της καταστροφής της λίμνης Αράλης. Το λευκό χρώμα των εδαφών που συνορεύουν με τη λίμνη οφείλεται στο αλάτι που καλύπτει αποξηραμένα τμήματά της, τα οποία σήμερα έχουν μεταμορφωθεί σε μια τεράστια έρημο

Τάφρος ύψους 3,5 μέτρων. Οι εργασίες ήδη άρχισαν τον περασμένο μήνα. Τα
πρώτα πέντε χιλιόμετρα αναμένεται να ολοκληρωθούν μέχρι τέλους του 2003 και τα
υπόλοιπα του χρόνου. H τάφρος θα είναι 3,5 μέτρα ψηλότερη από τη μελλοντική
στάθμη της λίμνης, όπως την υπολογίζουν οι επιστήμονες.

Χάρη στα έργα, το νερό του ποταμού Σουρ Νταριά θα σταματήσει να πέφτει στη
Μεγάλη Λίμνη, όπου σήμερα εξατμίζεται, και θα καταλήγει στη Μικρή Λίμνη. Έτσι,
η στάθμη της θα ανέβει 4,5 μέτρα σε τέσσερα χρόνια και θα ανακτήσει 370
τετραγωνικά χιλιόμετρα από το χαμένο της έδαφος, το οποίο τώρα έχει ξεραθεί.
Βέβαια, δεν μπορεί να συγκριθεί με το σύνολο των 32.000 τετραγωνικών
χιλιομέτρων της λίμνης που έχουν χαθεί από το 1960, κυρίως στην ανατολική όχθη
της Μεγάλης Λίμνης και έχουν μετατραπεί στη νεώτερη έρημο της Γης.

Στη συνέχεια, ένας υδατοφράκτης θα σπρώξει το περισσευούμενο νερό νότια στη
Μεγάλη Λίμνη και το αλάτι της Μικρής Αράλης θα μειωθεί στο μισό. H λίμνη
κάποτε απέδιδε 50.000 τόνους ψάρια τον χρόνο. Σήμερα σχεδόν και τα 24 είδη
έχουν εξαφανιστεί. Οι επιστήμονες ελπίζουν πως όταν το νερό γίνει λιγότερο
αλμυρό τα ψάρια θα επιστρέψουν. Το μόνο που απέμεινε είναι η ανθεκτική στο
αλάτι γλώσσα που είχαν φέρει στη λίμνη επιστήμονες από τη Δανία τη δεκαετία
του ’70.

Το 1985, χρονολογία της φωτογραφίας που τράβηξε ένας αστροναύτης από το διαστημικό λεωφορείο «Τσάλεντζερ», η λίμνη είχε ήδη χάσει όγκο, αλλά ήταν σε πολύ καλύτερη κατάσταση από ό,τι σήμερα

Τα οικολογικά οφέλη. Οι κάτοικοι του Καζαχστάν που μένουν κοντά στη
Μικρή Αράλη ανυπομονούν για τις αλλαγές. Όταν χάθηκαν τα ψάρια, χάθηκε και η
βασική πηγή εισοδήματος για αιώνες στην περιοχή, ενώ ήρθαν πολλές ασθένειες
από την έλλειψη τροφής και την κακή ποιότητα του πόσιμου νερού. Σύμφωνα με τις
ηλεκτρονικές ειδήσεις του BBC, κάποτε πολλά χωριά ήταν λιμάνια στις όχθες της
λίμνης. Σήμερα, βρίσκονται μέχρι και 150 χιλιόμετρα μακριά από το νερό λόγω
της συρρίκνωσής της.

Όταν η Αράλη γεμίσει πάλι νερό και μειωθεί το αλάτι, τα οικολογικά οφέλη για
την περιοχή θα είναι ακόμα περισσότερα. H φύση λειτουργεί σαν μια αλυσίδα και
όλοι οι κρίκοι έχουν την ίδια σημασία. H αύξηση της στάθμης θα βελτιώσει την
ποιότητα του πόσιμου νερού, θα αυξήσει τις βροχοπτώσεις, θα πρασινίσει τους
βοσκοτόπους και θα μειώσει τις αμμοθύελλες, που προκαλούν ασθένειες του
αναπνευστικού στους κατοίκους.

H Αράλη δεν είναι η μόνη λίμνη με αλμυρό νερό που αντιμετωπίζει αυτά τα
προβλήματα. Το ίδιο γίνεται σε μικρότερη έκταση και σε άλλα μέρη του πλανήτη.
Οι επιστήμονες περιμένουν να δουν τα αποτελέσματα της παρέμβασής τους για να
διαπιστώσουν αν μπορεί να εφαρμοστεί και αλλού.

Απομακρύνονται 40.000 τόνοι χώματος και άλατος κάθε χρόνο

H κατάσταση στη Μεγάλη Λίμνη (νότιο τμήμα της Αράλης) είναι χειρότερη. H
αλατότητα έχει σκοτώσει όλα τα ψάρια εκτός από ένα είδος γαρίδας πολύ
ανθεκτικό στο αλάτι, που πολλαπλασιάζεται όταν εξαφανίζονται οι κυνηγοί της.
Τα αυγά της γαρίδας αυτής είναι περιζήτητη τροφή για νεογέννητα ψάρια σε
ιχθυοτροφεία όλου του κόσμου. Σε αυτή την περίπτωση, η εμπορική τους
εκμετάλλευση είναι πιθανή μόνο αν αυξηθεί κι άλλο η περιεκτικότητα των υδάτων
σε αλάτι.

H ανάκτηση των χαμένων 370 τετραγωνικών χιλιομέτρων στο βόρειο τμήμα της
Αράλης δεν θα σταματήσει τις αμμοθύελλες στα νότια. Οι θύελλες απομακρύνουν
κάθε χρόνο 40.000 τόνους χώματος και άλατος από το μέρος που κάποτε σκεπαζόταν
από νερό. Ο ποταμός Αμού Νταριά, κύριος τροφοδότης της Μεγάλης Αράλης, δεν
καταλήγει πια εκεί.

H κατασκευή της τάφρου πάντως θα μειώσει ακόμα περισσότερο τη στάθμη της
Μεγάλης Αράλης. Παρ’ όλα αυτά, είναι μία θυσία που οι επιστήμονες είναι
διατεθειμένοι να κάνουν, καθώς τα οικολογικά και οικονομικά οφέλη για την
ευρύτερη περιοχή θα είναι μεγαλύτερα μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης