Eικόνα από τη φάτνη των γαλαξιών!

Δεν έχουν περάσει ούτε ένα δισεκατομμύριο χρόνια από τη μεγάλη έκρηξη που
δημιούργησε το Σύμπαν. Το Διάστημα είναι ένα βίαιο μέρος, όπου η συχνότητα των
γεννήσεων των αστέρων θυμίζει μουσουλμανικές χώρες. Τα μικρά αστεράκια όμως,
είναι συγκεντρωμένα σε γαλαξίες τόσο μικρούς και αδύναμους που δύσκολα μπορούν
να γλιτώσουν από την πείνα των τεράτων τα οποία κρύβονται στο εσωτερικό τους –
τις μαύρες τρύπες.

Πέντε δισεκατομμύρια χρόνια αργότερα, οι γαλαξίες έχουν μεγαλώσει από τις
συγκρούσεις μεταξύ τους και μοιάζουν με παροπλισμένα πλοία. Τώρα μπορούν
εύκολα να θρέψουν έναν εντυπωσιακό πληθυσμό λαίμαργων μελανών οπών εξαιρετικά
μεγάλου όγκου. Αλλά σε ένα ακόμα δισεκατομμύριο χρόνια, ο ρυθμός των γεννήσεων
των αστέρων θα μειωθεί δραματικά στο ένα δέκατο του ρυθμού της παλιότερης
έκρηξης. H εποχή της γιγαντιαίας κατασκευής του κόσμου έχει περάσει και το
Σύμπαν έχει μόλις τα μισά του χρόνια από ό,τι σήμερα, που είναι 13,7 δισ.
χρόνων. H γένεση του Ήλιου και της Γης αργούν μερικά δισεκατομμύρια χρόνια
ακόμα.

Ίχνη της κοσμικής ιστορίας. Αυτές οι σπάνιες εικόνες του Σύμπαντος στην
παιδική του ηλικία ανήκουν στα σπουδαία ευρήματα της μεγαλύτερης έρευνας που
έχει γίνει ποτέ για την προέλευση του κόσμου και την εξέλιξη των γαλαξιών.
Στις ανακαλύψεις των επιστημόνων συγκαταλέγονται και επτά μυστηριώδη
αντικείμενα που ίσως είναι οι πιο απομακρυσμένες μαύρες τρύπες που έχουν
εντοπιστεί ποτέ.

«Είναι η πρώτη φορά που ανακαλύπτουμε με τόση ακρίβεια τα ίχνη της κοσμικής
ιστορίας για το πώς οι γαλαξίες δημιούργησαν τους εαυτούς τους», εξηγεί ο
Μάουρο Τζιαβάλισκο, υπεύθυνος των ερευνών για το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Χαμπλ,
στην εφημερίδα «Washington Post». Και τα συνέκρινε με τις εικόνες ενός
ανθρώπου σε ηλικία πέντε η έξι ετών. «Τώρα προσπαθούμε να δούμε ακόμα πιο
πίσω, σε νηπιακή ηλικία, αλλά δεν τα έχουμε καταφέρει ακόμα».

H διεθνής προσπάθεια, γνωστή ως «GOODS» (από τα αρχικά των λέξεων «έρευνα σε
βάθος των μεγάλων παρατηρητηρίων για την προέλευση»), συνδυάζει τις μεγάλες
εξέδρες παρατήρησης της ΝΑΣΑ στο Διάστημα με τα μεγαλύτερα τηλεσκόπια στη Γη.
Το πρόγραμμα έχει ξεκινήσει πριν από πολλά χρόνια, απασχολεί 100 επιστήμονες
και είναι το θέμα 15 επιστημονικών εργασιών μέχρι σήμερα.

Τα απομεινάρια ενός σούπερ νόβα ύστερα από γιγαντιαία έκρηξη σε γειτονικό γαλαξία, όπως τα αποτύπωσε ο φακός του Χαμπλ. Αυτό το υλικό θα δημιουργήσει στο μέλλον αστέρες, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως γεννήθηκαν ο Ήλιος και οι πλανήτες του δικού μας γαλαξία πριν από δισεκατομμύρια χρόνια

Από δύο παρατηρητήρια. Οι δύο κύριες εικόνες της έρευνας – του Βόρειου
και του Νότιου τμήματος του ουρανού – δείχνουν συνολικά γύρω στους 50.000
γαλαξίες σε διάφορες αποστάσεις, όλων των ηλικιών και ποικίλων σταδίων
ανάπτυξης. Τα ευρήματα προέρχονται κυρίως από το τηλεσκόπιο Χαμπλ και το
Παρατηρητήριο Ακτίνων X Τσάντρα. Το καινούργιο διαστημικό τηλεσκόπιο υπέρυθρων
της NASA (SIRTF) θα συμμετάσχει στην έρευνα όταν εκτοξευτεί μέσα στον
Αύγουστο.

Ο συνδυασμός αυτών των προηγμένων επιστημονικών οργάνων δίνει στους
αστρονόμους τη δυνατότητα να εξετάσουν το ίδιο κομμάτι του ουρανού σε
διαφορετικά μήκη κύματος ανακαλύπτοντας διάφορα χαρακτηριστικά των γαλαξιών με
μεγάλη λεπτομέρεια και σε πιο μακρινές αποστάσεις από ό,τι είχαν δει μέχρι
τώρα. «Οι συνδυασμένες δυνατότητές τους είναι απίστευτες. Τώρα μπορούμε να
δούμε πώς δημιουργούν τους εαυτούς τους οι γαλαξίες και οι μαύρες τρύπες»,
λέει ο Μάριο Λίβιο από το Επιστημονικό Ινστιτούτο Διαστημικού Τηλεσκοπίου στη
Βαλτιμόρη.

Καθώς καταβροχθίζουν αστέρια… Οι νέες εικόνες του Τσάντρα καταφέρνουν
να φτάσουν στο μεγαλύτερο γνωστό βάθος του Διαστήματος με ακτίνες X. Το
παρατηρητήριο εστιάζει στις σπίθες υψηλής ενέργειας που πετάγονται από τις
μαύρες τρύπες καθώς καταβροχθίζουν γειτονικά τους αστέρια και καταναλώνουν τα
αέρια που υπάρχουν γύρω τους. Με μάζα εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια φορές
πυκνότερη από του Ήλιου, οι μαύρες τρύπες δεν αφήνουν να τις διαπεράσει ούτε
ίχνος φωτός.

Το τηλεσκόπιο Χαμπλ είχε ενθουσιάσει τους αστρονόμους το 1995 με εντυπωσιακές
φωτογραφίες που προέρχονταν από τα βάθη του χρόνου. Όμως, τώρα, η εμβέλεια της
κάμερας είναι 60 φορές μεγαλύτερη. «Τότε φωτογραφίσαμε την πολιτεία της Άιοβα,
τώρα βλέπουμε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες», λέει ο Λίβιο. Έτσι, οι
επιστήμονες μπόρεσαν να σιγουρευτούν ότι οι μαύρες τρύπες υπήρχαν και τότε. Οι
τελευταίες παρατηρήσεις δείχνουν όχι μόνο ότι οι γαλαξίες μεγάλωσαν όπως οι
εταιρείες, με προσκτήσεις και συγχωνεύσεις, αλλά και ότι μπορούν να αλλάξουν
μορφή και περιεχόμενο.

Τα πιο περίεργα ευρήματα που εντόπισε ο Τσάντρα

Οι επτά μυστηριώδεις μαύρες τρύπες που εντόπισε σε κάποιο σημείο του
ουρανού το Παρατηρητήριο Τσάντρα είναι τα πιο περίεργα ευρήματα της έρευνας.
Το Χαμπλ δεν ήταν δυνατό να τις δει με τα δικά του μάτια, σε αντίθεση με τις
ακτίνες X του Τσάντρα.

Οι αστρονόμοι κάνουν δύο υποθέσεις για τα αντικείμενα αυτά: «Είτε είναι οι πιο
απομακρυσμένες μαύρες τρύπες που έχουμε βρει ποτέ, ή βρίσκονται πιο κοντά αλλά
περιβάλλονται από το πυκνότερο στρώμα σκόνης που έχουμε δει», εξηγεί ο Νιλ
Μπραντ από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, υπεύθυνος για τις ακτίνες X της
έρευνας. «Ό,τι κι αν είναι πάντως, πρόκειται για πολύ ακραίες καταστάσεις».

Πριν από δύο μόλις δεκαετίες, οι επιστήμονες απλά υπέθεταν την ύπαρξη των
μελανών οπών. Τώρα, όχι μόνο την έχουν επιβεβαιώσει, αλλά συγκεντρώνουν ολοένα
και περισσότερες πληροφορίες για τις διάφορες παραλλαγές τους και το ρόλο τους
ως κεντρικές μηχανές των γαλαξιών.

Το Τσάντρα ανακάλυψε 1.500 ενεργές (που καταπίνουν αστέρια) μαύρες τρύπες
τεράστιας μάζας σε ένα κομμάτι του ουρανού μικρότερο από την διάμετρο της
πανσελήνου, όπως φαίνεται από τη Γη. Συγκρίνοντάς το με ολόκληρο το Σύμπαν, οι
επιστήμονες υπολογίζουν πως υπάρχουν 300 εκατομμύρια ενεργές μαύρες τρύπες ­
και πιθανώς άλλες που παραμένουν αδρανείς. «Στις αρχές όμως του Σύμπαντος,
ήταν σπανιότερες από ό,τι νομίζαμε», επισημαίνει ο Μπραντ.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης