AΦIEPΩMA OΛYMΠIAKOI AΓΩNEΣ Tα κοσμήματα της Aθήνας

H Ακρόπολη, το στέμμα της Αθήνας χαρισμένο από τον Περικλή στην αιωνιότητα

Ποια ήταν η νέα Αθήνα, η οποία στα τέλη του 19ου αιώνος θα φιλοξενούσε τη
διοργάνωση των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων; Ποια ήταν η σχέση της με το
κλασικό της παρελθόν, το οποίο εθαύμαζαν οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι την είδαν ως
ιδανικό χώρο αναγεννήσεως του περίοπτου αρχαίου θεσμού; Περιβαλλόμενη
αμφιθεατρικά από τα Αττικά βουνά, η Αθήνα παρουσίαζε σπάνια εικόνα συνυπάρξεως
μνημείων με ζωή χιλιάδων ετών και νεώτερων στοιχείων.

Από την πλατεία Ομονοίας (παλαιότερα Όθωνος) την οποία σκίαζαν ψηλοί φοίνικες,
ξεκινούσαν οι κυριότεροι οδικοί άξονες. Την εποχή που ξεκίνησαν οι προσπάθειες
για την αναγέννηση του αθλητισμού δημιουργήθηκε, εκεί όπου αργότερα κτίσθηκε
το καλοκαιρινό θέατρο Μαρίκας Κοτοπούλη, το πρώτο Γυμναστήριο του Ελληνικού
Αθλητικού Συλλόγου.

Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ήταν από τα
πρώτα κτίρια τα οποία κτίσθηκαν κατά μήκος της αγροτικής οδού, η οποία
οδηγούσε στο εξοχικό προάστιο των Πατησίων. Την δενδροφυτευμένη οδό Σταδίου
κοσμούσαν τα πρώτα δημόσια κτίρια, ενώ μία από τις πιο λαμπρές οδούς της
πόλεως ήταν η οδός Πανεπιστημίου. Εκεί βρισκόταν η λεγόμενη «αθηναϊκή
τριλογία» κτιρίων (Βαλλιάνειος Βιβλιοθήκη, Σιναία Ακαδημία και Πανεπιστήμιο)
τα οποία κατατάσσονται μαζί με το Ζάππειο στα πλέον επιτυχή δείγματα
ευρωπαϊκής νεοκλασικής αρχιτεκτονικής. Ένα κτίριο το οποίο αποτελούσε
χαρακτηριστικό σημείο του κέντρου των Αθηνών, ήταν τα Ανάκτορα (η σημερινή
Βουλή των Ελλήνων), που είχε κτισθεί μεταξύ των ετών 1836 – 1842 σε σχέδια του
Friedrich von Gartner. Νοτίως και βορείως των Ανακτόρων είχε ήδη αναπτυχθεί ο
«Βασιλικός Κήπος».

Στα τέλη του 19ου αιώνος είχε ριζικώς αλλάξει όχι μόνον η αρχιτεκτονική μορφή
της πρωτευούσης αλλά και γενικότερα η οργάνωση και ο τρόπος ζωής. Τις καμήλες
και τις άμαξες είχαν ήδη αντικαταστήσει ιπποκίνητοι σιδηρόδρομοι. Από το 1869
λειτουργούσε επίσης ο ατμοκίνητος σιδηρόδρομος Αθηνών – Πειραιώς και από
το1885 το περίφημο «θηρίο» το οποίο έφθανε ώς το Λαύριο. Στη θέση των παλαιών
φαναριών λαδιού είχαν τοποθετηθεί ηλεκτρικά ή γκαζιού. Υπαίθρια θέατρα και
εξοχικά κέντρα εδημιουργούντο σε αρκετά σημεία. Το Νέο Φάληρο γινόταν το κατ’
εξοχήν θέρετρο της πρωτευούσης, ενώ τους Αθηναίους προσείλκυε επίσης η εξοχική
Κηφισιά.

Αναμφιβόλως «αι Νέαι Αθήναι» του 1896 ήταν μια αναγεννημένη πόλη, η οποία
διατηρούσε το αρμονικό της δέσιμο με τα αρχαία μνημεία και τα μεσαιωνικά και
νεώτερα κατάλοιπα, κυρίως γύρω από την Ακρόπολη, η οποία είχε αναδειχθεί ως ο
ιερότερος τόπος των Αθηνών.

Στην ανατολική πλευρά της πόλεως έστεκε η Πύλη του Αδριανού, οι στύλοι του
Ολυμπίου Διός και εκτεινόταν το Παναθηναϊκό Στάδιο. Τέλος, οι πολυάριθμοι
ξένοι οι οποίοι επισκέφθηκαν την Αθήνα το 1896, με την ευκαιρία των Ολυμπιακών
Αγώνων, είχαν τη δυνατότητα να θαυμάσουν την αρχαία ελληνική τέχνη στους
χώρους του Αρχαιολογικού Μουσείου, το οποίο είχε ολοκληρωθεί το 1889.

ΛΕΙΨΥΔΡΙΑ

H Πλατεία Συντάγματος λίγο πριν από τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες

Ανάλογα της αναπτύξεως όμως ήταν και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η πόλη.
Δήμαρχος στην Αθήνα είχε εκλεγεί, από τον Σεπτέμβριο του 1895, ο Λάμπρος
Καλλιφρονάς. Οι δρόμοι της πόλεως ήταν σε δραματική κατάσταση. Ως μεγαλύτερο
πρόβλημα της πρωτευούσης – εκτός από το οικονομικό – καταγραφόταν η λειψυδρία
σε τέτοιο βαθμό, ώστε είχε απαγορευθεί ακόμη και το κατάβρεγμα των
χωματοδρόμων.

H καθαριότητα της πόλεως εξασφαλιζόταν με 47 κάρα και ισάριθμους
οδοκαθαριστές, ενώ η πρωτεύουσα φωτιζόταν με 2.000 φανούς.

Μια μαρτυρία της εποχής, η οποία αφορά τις λαϊκές περιοχές, μεταφέρει η
εφημερίδα «Το Άστυ» του Ιανουαρίου 1896. «… Αι πλατείαι, κακότεχνοι και
ανεπίστρωτοι, μονότονοι και κουραστικαί ποικίλλονται με στύλους υψουμένους
χωρίς αφορμήν, με βάθρα ανηγερμένα χωρίς ανδριάντας, με δένδρα μαρασμώδη, με
γραμμάς σιδηροδρομικάς και διάφορα άλλα εμπόδια υψούμενα ιδιορρύθμως καθ’ όλην
την έκτασίν των. Αι μάνδραι εκτείνονται ως υπαίθριοι νοσογόνοι εστίαι. Αι οδοί
και οι πάροδοι των αποκέντρων συνοικιών με επισώρευσιν κόπρου Αυγείου
διακλαδίζονται ως φόβητρον της δημοσίας υγείας. H Βάθεια (σ.σ.: η σημερινή
ευρύτερη περιοχή της Πλατείας Βάθη) διατρέφει ύπουλα μικρόβια εις τέλματα
ανθυγιεινά βορβόρου. Τα Αναφιώτικα παρουσιάζουν ιδιόρρυθμον άποψιν πρωτογενούς
συνοικισμού. Το Ψυρή διαρρέεται από υπαιθρίους οχετούς ακαθάρτου ρεύματος. Το
Βρατραχονήσι πάσχει λειψυδρίαν. Τα Σφαγεία τοποθετημένα εις αύχμηρόν γήπεδον
όπισθεν της Ακροπόλεως, απειλούν την δηλητηρίασιν του περιβάλλοντος την πόλιν
αέρος. H αμμωνία πλεονάζουσα εις τα συστατικά του αέρος. Ο φωτισμός ωχρός και
ανεπαρκής εις την πόλιν. Οι καταστηματάρχαι των αγοραίων καταστημάτων και οι
επιτηδευματίαι εξαιρέσιμοι και από την αυστηροτέραν αστυνομικήν διάταξιν. H
συγκοινωνία ανεπαρκής…

Προσθέσατε εις το ανωτέρω πανόραμα τας εικόνας του δρόμου τας οχληράς και
ενίοτε ημιαγρίας. Το εκτυφλωτικόν τίναγμα των ταπήτων από τους εξώστας των
κεντρικών οδών. Τα κάρρα των σκουπιδιών θριαμβευτικώς διελαύνοντα διά των
οδών. Τον κίνδυνο των αθώων διαβατών από αμάξια και κάρρα κυλιόμενα από
ρυτήρος. Την επιδεικτικήν ασπλαχνίαν εις τα ζώα. Το σμήνος των ηκρωτηριασμένων
και αναπήρων επαιτών ενεδρευόντων εις κάθε γωνίαν. Την φρικώδη διέλασιν των
ανοικτών κάρρων των σφαγείων με κορμούς ασπαίροντας και κεφαλάς
αιμοσταζούσας…».

Στολίδι το Ζάππειο

Το Ζάππειο Μέγαρο είναι ακόμα και σήμερα ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτίρια της Αθήνας

Κόσμημα των Αθηνών κατά την εκπνοή του 19ου αιώνος ήταν το Ζάππειο Μέγαρο,
έργο των Fr. Boulanger και Th. Hansen. H ανέγερσή του χρηματοδοτήθηκε από τους
εθνικούς ευεργέτες Ευαγγέλη και Κωνσταντίνο Ζάππα. Ενώ ήταν ο χώρος οργανώσεως
των πνευματικών, καλλιτεχνικών και βιομηχανικών διαγωνισμών, οι αθλητικοί
αγώνες του 1896 αποφασίσθηκε να φιλοξενηθούν στο αναμορφούμενο Παναθηναϊκό
Στάδιο, στις όχθες του Ιλισού.