AΛAN TIΟYPINΓK «Περιμένουν, παράλογα, λίγα πράγματα από μένα»

Ο Άλαν αποτελούσε ένα δύσκολο πρόβλημα. Αναμφισβήτητα έπρεπε να προσαρμοστεί
στη ζωή του ιδιωτικού Γυμνασίου. Όμως ποιο ιδιωτικό Γυμνάσιο θα ήταν το πιο
ενδεδειγμένο για ένα αγόρι που κύρια μέριμνά του ήταν να κάνει πειράματα με
λασπωμένα βάζα μαρμελάδας στην καρβουναποθήκη;

Την άνοιξη του 1926 ο Άλαν έδωσε και πάλι εξετάσεις και έγινε δεκτός στο
Σέρμπορν. Το θερινό τρίμηνο άρχιζε, σύμφωνα με το πρόγραμμα, στις 3 Μαΐου,
ημέρα Δευτέρα, που όμως συνέπεσε να είναι η πρώτη ημέρα της γενικής απεργίας.
Στο φέρι μποτ από το Σεν Μαλό, ο Άλαν άκουσε ότι θα κινούντο μόνο τα τρένα που
μετέφεραν το γάλα. Ήξερε όμως ότι μπορούσε να διανύσει με το ποδήλατο,
κατευθυνόμενος δυτικά, τα εξήντα μίλια που χώριζαν το Σαουθάμπτον από το
Σέρμπορν:

«Έτσι, κινήθηκα με το ποδήλατο, όπως είχα προγραμματίσει, άφησα τη
βαλίτσα μου στον υπεύθυνο αποσκευών, ξεκίνησα από την αποβάθρα γύρω στις 11,
αγόρασα χάρτη 3 λίρες που περιλάμβανε το Σαουθάμπτον αλλά σταματούσε περίπου 3
μίλια πριν από το Σέρμπορν. Σημείωσα τη θέση του Σέρμπορν έξω από τον χάρτη.
Με μεγάλο κόπο βρήκα το Κεντρικό Ταχυδρομείο, έστειλα τηλεγράφημα στον Ο’
Χάνλον, 1 λίρα. Βρήκα κατάστημα ποδηλάτων, φρόντισα να γίνουν τα δέοντα, 6
πένες. Έφυγα στις 12, γευμάτισα ύστερα από 7 μίλια, 3 λίρες και 6 σελίνια,
συνέχισα ώς το Λίντχαρστ, 3 μίλια, αγόρασα μήλο 3 πένες, έφθασα στο Μπέρλεϊ, 3
μίλια, το πεντάλ ήταν ελαφρώς χαλασμένο, πήγα και μου το διόρθωσαν, 6 πένες,
συνέχισα ώς το Ρίνγκγουντ, 4 μίλια.

Οι δρόμοι του Σαουθάμπτον ήταν γεμάτοι απεργούς. Έκανα μια όμορφη διαδρομή
μέσα από το Νέο Δάσος, διέσχισα ένα είδος χερσότοπου ώς το Ρίνγκγουντ, και
μετά, πάλι από ίσιο δρόμο, κατευθείαν στο Ουίμπορν».

Ο Άλαν διανυκτέρευσε στο καλύτερο ξενοδοχείο του Μπλάντφορντ Φόρουμ,
μια κίνηση που σίγουρα δεν θα την ενέκρινε ο πατέρας του. (Ο Άλαν έπρεπε να
δίνει λογαριασμό για κάθε πένα που ξόδευε και αυτό δεν είναι σχήμα λόγου: το
γράμμα του τελείωνε με τη φράση «Επιστρέφω 1 λίρα και 1 πένα σε χαρτονόμισμα
της μιας λίρας και γραμματόσημο της μιάς πένας».) Όμως οι ξενοδόχοι τον
χρέωσαν ένα συμβολικό ποσόν και τον ξεπροβόδισαν το άλλο πρωί.

Κανείς δεν περίμενε ότι ένα αγόρι της ηλικίας του θα αυτοσχεδίαζε μια λύση με
τόση ευκολία. H διαδρομή με το ποδήλατο προκάλεσε τη γενική κατάπληξη και
μνημονεύθηκε στην τοπική εφημερίδα. Ενώ ο Ουίνστον Τσόρτσιλ καλούσε τους
«εχθρούς» ανθρακωρύχους «να παραδοθούν άνευ όρων», ο Άλαν είχε περάσει το
μεγαλύτερο μέρος της απεργίας ολομόναχος. Απήλαυσε δύο ημέρες ελευθερίας, έξω
από το συνηθισμένο σύστημα, που όμως πέρασαν πολύ γρήγορα. Στο τέλος της
πρώτης εβδομάδας, έγραφε:

«Με ενοχλεί φοβερά που δεν έχω τα ρούχα μου και τα άλλα μου πράγματα… Είναι
μάλλον δύσκολο να τακτοποιηθώ. Γράψτε μου σύντομα. Την Τετάρτη δεν είχαμε
σχολική εργασία, εκτός από αυτήν που μας έδωσαν για την Εστία και τα
προπαρασκευαστικά. Και έπειτα είναι ιστορία ολόκληρη να βρω τις αίθουσες των
μαθημάτων και τι βιβλία θα χρειαστώ, όμως φαντάζομαι ότι σε καμιά εβδομάδα θα
έχω λίγο-πολύ τακτοποιηθεί…».

Ωστόσο, μία εβδομάδα μετά ο Άλαν δεν τα πήγαινε και πολύ καλύτερα.
Πράγματι τον έβαλαν να τραγουδήσει και τον υπέβαλαν και σε μια άλλη δοκιμασία,
όπου τον κλωτσούσαν πέρα-δώθε στην αίθουσα των διαλειμμάτων μέσα σε ένα καλάθι
αχρήστων. Πάντως η δική του μητέρα, ό,τι και αν διάβαζε ανάμεσα στις γραμμές,
υπέτασσε τη συμπόνια της στην αίσθηση του καθήκοντος. Το σχόλιό της σχετικά με
την επιστολή αυτή του Άλαν ήταν ότι φανέρωνε «την αλλόκοτη αίσθηση του χιούμορ
του».

Ο διευθυντής συνήθιζε να αναπτύσσει στους λόγους του το νόημα της σχολικής
ζωής. Εξηγούσε ότι το Σέρμπορν δεν είχε αποκλειστικό σκοπό «να ανοίγει το
μυαλό», αν και «ιστορικά… αυτή ήταν η πρώτη αποστολή του σχολείου».
Πράγματι, τόνιζε ο διευθυντής, υπήρχε «διαρκώς ο κίνδυνος να λησμονήσουμε το
αρχικό αντικείμενο του σχολείου». Διότι το αγγλικό ιδιωτικό Γυμνάσιο είχε
εξελιχθεί, όπως έλεγε, σε ένα «έθνος σε μικρογραφία». Με έναν άγριο ρεαλισμό,
παραγνώριζε την προώθηση ιδεών, όπως η ελευθερία του λόγου, η ισονομία και η
κοινοβουλευτική δημοκρατία και επικεντρωνόταν στα θέματα της πρωτοκαθεδρίας
και της ισχύος.

Στα πρώτα χρόνια του Γυμνασίου ο Άλαν Τιούρινγκ δεν είχε φίλους και οι περισσότεροι συμμαθητές του τον αντιπαθούσαν. Αργότερα γνωρίστηκε με τους Τζορτζ Μακλούρ και Πίτερ Χαγκ (αριστερά). Επάνω, ο Τιούρινγκ περπατά αφηρημένος σε έναν δρόμο του Γκίλφορντ το 1934

Το μεγάλο θέμα της «κλίμακας της αρχαιότητας» ήταν η ισορροπία ανάμεσα
στα προνόμια και τα καθήκοντα, η οποία με τη σειρά της αντικατόπτριζε την πιο
αξιόλογη πλευρά της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο το θέμα αυτό, στην
καλύτερη των περιπτώσεων, δεν είχε καμία σχέση με το «άνοιγμα του μυαλού».

Οι βικτοριανές μεταρρυθμίσεις είχαν σημαδέψει και τη ζωή του ιδιωτικού
Γυμνασίου, όπου έπαιζαν ρόλο οι διαγωνισμοί άμιλλας. Όσοι έρχονταν ως
υπότροφοι είχαν την ευκαιρία να αναλάβουν τον ρόλο της διανόησης μέσα στο
«έθνος σε μικρογραφία», όπου γίνονταν ανεκτοί υπό τον όρο να μην
αναμειγνύονται σε τίποτε σημαντικό. Όμως ο Άλαν, που δεν ανήκε σε αυτή την
ομάδα, δεν άργησε να διαπιστώσει πόσο «παράλογα λίγα πράγματα» περίμεναν από
αυτόν. Και όντως, για τα περισσότερα αγόρια, στα χρόνια της μαθητείας τους στο
Σέρμπορν δέσποζαν τα οργανωμένα ομαδικά αθλήματα, όπως το ράγκμπι και το
κρίκετ, μέσα από τα οποία διδάσκονταν τα συγκινησιακά τους μαθήματα. Άλλωστε,
οι κοινωνικές αλλαγές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου δεν είχαν επηρεάσει στο
ελάχιστο το γενικό εσωστρεφές σύστημα της ζωής του οικοτροφείου, που ασκούσε
συνεχή επιτήρηση και έλεγχο στο κάθε αγόρι. Αυτές ήταν οι πραγματικές
προτεραιότητες.

Αυτή ήταν η μικρογραφία μιας απολιθωμένης Βρετανίας, όπου τα αφεντικά
και οι υπηρέτες γνώριζαν ακόμη τη θέση τους και όπου οι μεταλλωρύχοι έδειχναν
έλλειψη νομιμοφροσύνης προς το σχολείο τους. Και ενώ τα αγόρια έπαιζαν τους
υπηρέτες φορτώνοντας στα τρένα τις καρδάρες με το γάλα μέχρι τα αφεντικά της
χώρας τους να σπάσουν την απεργία, έφθασε ανάμεσά τους ο ρηχός νους του Άλαν
Τιούρινγκ. Ήταν ένας νους που αδιαφορούσε για τα προβλήματα των μελλοντικών
γαιοκτημόνων, των επίδοξων σκαπανέων της Αυτοκρατορίας ή των εκκολαπτόμενων
κυβερνητών που κάποτε θα διοικούσαν τα ανθρώπινα υποζύγια των λευκών και
εκείνοι πάλι ανήκαν σε ένα σύστημα που αδιαφορούσε για τον ίδιο.

Ο Άλαν δεν είχε κανέναν φίλο και τουλάχιστον μία φορά εκείνη τη χρονιά τα άλλα
αγόρια τον παγίδευσαν κάτω από κάποιες χαλαρές σανίδες του πατώματος της
αίθουσας αναψυχής. Προσπαθούσε να συνεχίσει εκεί τα χημικά του πειράματα, όμως
αυτό τον έκανε αντιπαθή στους υπολοίπους, πρώτον επειδή μαρτυρούσε νοοτροπία
σπασίκλα και δεύτερον επειδή αναδίδονταν δυσάρεστες οσμές.

Ο Άλαν δεν ήταν αυτό που ο Μπριούστερ αποκαλούσε «το γνήσιο αγόρι», που
τα ένστικτά του, τα κληρονομημένα από χιλιάδες χρόνια πολέμων, το ωθούν να
εκτοξεύει πράγματα στους άλλους. Από την άποψη αυτή έμοιαζε περισσότερο με τον
πατέρα του, που ως αγόρι στο Μπέντφορντ είχε κατορθώσει να απαλλαγεί από τα
ομαδικά παιχνίδια. Ο κύριος Τιούρινγκ, που δεν διέθετε τον υπερβάλλοντα
σεβασμό της γυναίκας του για τους δασκάλους, υπέβαλε ειδικό αίτημα να
εξαιρεθεί ο Άλαν από το κρίκετ και αντ’ αυτού ο Ο’ Χάνλον τού επέτρεψε να
παίζει γκολφ. Ωστόσο, οι άλλοι τον θεώρησαν «λαπά» επειδή με τη «νωθρότητά»
του συνέβαλε στο να πάρει χαμηλή θέση στην κατάταξη της γυμναστικής η ομάδα
του οίκου του. Ακόμη, τον αποκαλούσαν βρομιάρη εξαιτίας της μάλλον
σκουρόχρωμης, λιπαρής επιδερμίδας του και των λεκέδων από μελάνι που είχε
διαρκώς στα ρούχα του. Φαίνεται ότι οι στιλογράφοι εξακολουθούσαν να
εκτοξεύουν μελάνι κάθε φορά που τους πλησίαζαν τα αδέξια χέρια του. Τα μαλλιά
του, που έπεφταν από τη φύση τους προς τα εμπρός, αρνούνταν να πειθαρχήσουν
στην επιθυμητή κατεύθυνση, το πουκάμισό του έβγαινε μονίμως από το παντελόνι
του και η γραβάτα του από το σφιχτό του κολάρο. Έμοιαζε να μην μπορεί ακόμη να
καταλάβει ποιο κουμπί του παλτού του αντιστοιχούσε σε ποια κουμπότρυπα. Στην
παρέλαση του Σώματος Εκπαίδευσης Αξιωματικών, κάθε Παρασκευή απόγευμα,
στεκόταν με το κασκέτο του στραβά, τους ώμους κυρτωμένους, τη στολή του
παράταιρη, με γκέτες σαν αμπαζούρ που τυλίγονταν γύρω από τα πόδια του. Όλα τα
χαρακτηριστικά του προσφέρονταν για εύκολο χλευασμό, ιδίως η ντροπαλή,
αβέβαιη, οξύτονη φωνή του – δεν τραύλιζε ακριβώς, αλλά έμοιαζε σαν να δίσταζε,
σαν να περίμενε κάποια επίπονη διαδικασία να μεταφράσει τις σκέψεις του σε
μορφή ανθρώπινου λόγου.

Ωστόσο, ο Άλαν ανακάλυψε έναν τρόπο να νικήσει το σύστημα το οποίο ο
διευθυντής αποκαλούσε «ουσιώδη δόξα και αποστολή του αγγλικού ιδιωτικού
Γυμνασίου». Πέρασε το δεύτερο μισό του τριμήνου απομονωμένος στο αναρρωτήριο
με παρωτίτιδα. Εμφανίστηκε και πάλι στις εξετάσεις, όπου ως συνήθως είχε
άριστες επιδόσεις, με αποτέλεσμα να βραβευτεί. Ο διευθυντής σχολίαζε:

«Οφείλει τη θέση του και το βραβείο του αποκλειστικά στα μαθηματικά και τις
φυσικές επιστήμες, έδειξε όμως βελτίωση και στη λογοτεχνία. Αν συνεχίσει όπως
τώρα, θα τα πάει πολύ καλά».

Όμως το πρόβλημα της απόκτησης «ανεξαρτησίας χαρακτήρα» μέσα σε ένα σύστημα
«καθαρής ρουτίνας» ανέκυπτε όχι τόσο σε σχέση με τα υψιπετή ερωτήματα που
απασχολούσαν τη ρομαντική συνείδηση όσο σε σχέση με τις λεγόμενες βωμολοχίες.
Ο διευθυντής καλούσε τους μαθητές να αποδείξουν την ειλικρινή νομιμοφροσύνη
τους στο Σέρμπορν αποφεύγοντάς τες, και έκανε έκκληση στο ανεξάρτητο αγόρι το
οποίο, έχοντας ανατραφεί σε πολιτισμένο σπίτι, αντιπαθεί ενστικτωδώς τις
βλασφημίες, τα άσεμνα αστεία και τα χυδαία υπονοούμενα. Σε ένα Γυμνάσιο
αρρένων δεν ήταν νοητό παρά ένα είδος «χυδαίου υπονοούμενου». H επαφή ανάμεσα
στα αγόρια υπέκρυπτε σεξουαλικές δυνατότητες και αυτό ακριβώς αντικατόπτριζε η
αυστηρή απαγόρευση συνδέσμων ανάμεσα σε αγόρια από διαφορετικούς οίκους ή
διαφορετικών ηλικιών. Οι απαγορεύσεις αυτές και οι «φήμες» ή τα «σκάνδαλα» που
τις συνόδευαν δεν αποτελούσαν μέρος της επίσημης ζωής του ιδιωτικού Γυμνασίου,
αλλά δεν έπαυαν να είναι πραγματικές.

Ο Άλαν Τιούρινγκ ήταν ένα αγόρι με ανεξάρτητο χαρακτήρα, αλλά στο συγκεκριμένο
ζήτημα αντιμετώπιζε ένα πρόβλημα εντελώς αντίθετο από αυτό του διευθυντή. Για
τα περισσότερα αγόρια το «σκάνδαλο» δεν ήταν παρά ένα πείραγμα που μετρίαζε τη
μονοτονία του σχολείου και που γρήγορα ξεχνιόταν. Για εκείνον όμως σχετιζόταν
με το ίδιο το κέντρο της ζωής. Πράγματι, παρότι τώρα πλέον είχε σίγουρα μάθει
για τα πουλιά και τις μέλισσες, η καρδιά του έμελλε να είναι αλλού. Το μυστικό
τού πώς γεννιούνται τα μωρά ήταν κρυμμένο καλά, αλλά όλοι ήξεραν ότι υπήρχε
κάποιο μυστικό. Εκείνος όμως έμαθε στο Σέρμπορν ένα μυστικό που στον έξω κόσμο
υποτίθεται ότι δεν υπήρχε καν. Και ήταν το δικό του μυστικό. Γιατί η αγάπη και
ο πόθος του κατευθυνόταν όχι μόνο προς τις «ταπεινότερες φύσεις», αλλά προς το
ίδιο του το φύλο.

Ήταν ένα άτομο σοβαρό, που δεν είχε καμία σχέση με το «μέσο αγόρι» του
Άλεκ Ουάφ. Δεν ήταν «συμβατικός στον ύψιστο βαθμό» και υπέφερε γι’ αυτό.
Πίστευε ότι για όλα θα έπρεπε να υπάρχει μια αιτία, κάποιο νόημα, ένα νόημα
μοναδικό και όχι δύο ταυτοχρόνως. Όμως στο σημείο αυτό το Σέρμπορν δεν
μπορούσε να τον βοηθήσει, πέραν του να τον κάνει να αποκτήσει αυτοσυνειδησία.
Για να γίνει ανεξάρτητος, έπρεπε να πορευτεί μέσα από τους επίσημους και τους
ανεπίσημους κανόνες και σίγουρα δεν υπήρχαν γι’ αυτόν «έτοιμα συναισθήματα».
Στο Σέρμπορν, τα δύο φυσικά θαύματα της ζωής του ήταν η «δυσοσμία» και η
«βρωμιά».

INFO

Άντριου Χότζες, «Αλαν Τιούρινγκ: Το Αίνιγμα». Θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις
εκδόσεις Π. Τραυλός.

Επιμέλεια: Έφη Φαλίδα