H Άκρα, ένα «τέρας» με εννιά κεφάλια
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά  |
 |
Όταν ήμουν στο δημοτικό, ξέραμε τα πάντα για το Μάρκο Πόλο. Φορούσε τουρμπάνι,
ριγωτή κελεμπία κάπως σαν ρόμπα και οδηγούσε καμήλα με έναν ύβο μόνο. Στη
βιβλιοθήκη του σχολείου το βιβλίο μ’ αυτή τη φωτογραφία στο εξώφυλλο ήταν το
πιο φθαρμένο από το ξεφύλλισμα. Μια μέρα βάλαμε μαζί με τους φίλους μου λίγα
μπισκότα σ’ ένα μαντίλι, το δέσαμε σ’ ένα ραβδί και ξεκινήσαμε για την Κίνα. H
πορεία ήταν εξαντλητική, αφού δεν υπήρχαν καμήλες στη Σκοτία, και μέχρι το
απόγευμα είχαμε φάει όλα μας τα μπισκότα. Υπήρχε επίσης το πρόβλημα πως δεν
ήμασταν απολύτως σίγουροι για το πού έπεφτε η Κίνα. Βρισκόταν πέρα από την
Αγγλία, ήμασταν βέβαιοι γι’ αυτό, αλλά τότε δεν ήμασταν και τόσο σίγουροι ούτε
για το πού βρισκόταν η Αγγλία. Όπως και να έχει, εμείς κατευθυνθήκαμε
παλικαρίσια προς το Χάντιγκτον, όπου υπήρχε ένα κατάστημα. Μπορούσαμε να
ρωτήσουμε εκεί, είπαμε. Όταν όμως άρχισε να σκοτεινιάζει, κάναμε μεταβολή και
γυρίσαμε σπίτι για το βραδινό. Μετά από σύσκεψη, αποφασίσαμε να βάλουμε για
λίγο το σχέδιο στην άκρη. H Κίνα μπορούσε να περιμένει.
Πράγματι, κανείς άλλος δε στάθηκε ποτέ περισσότερο τυχερός απ’ ό,τι εμείς,
ώστε να ακολουθήσει το Μάρκο Πόλο. Είχαν προσπαθήσει πολλοί, όπως εμείς, να
ακολουθήσουν τα ίχνη του, κανείς όμως δεν είχε καταφέρει ποτέ να ολοκληρώσει
το ταξίδι.
Κατά το δέκατο ένατο αιώνα το Αφγανιστάν ήταν πολύ επικίνδυνο· κατά τον
εικοστό πρώτα η επαρχία Σινκιάγκ κι έπειτα ολόκληρη η Κίνα έκλεισαν για τους
ξένους. Την εποχή που η Κίνα είχε αρχίσει να ανοίγει, στις αρχές της δεκαετίας
του ’80, το Αφγανιστάν έκλεισε πάλι, τούτη τη φορά εξαιτίας της σοβιετικής
εισβολής. Τώρα, με τους Σοβιετικούς να αποσύρονται, το Ιράν και η Συρία
έκλεισαν και οι δύο τα σύνορά τους. Όμως την άνοιξη του 1986 η διάνοιξη του
αυτοκινητοδρόμου του Καρακοράμ, της ορεινής αρτηρίας που συνδέει το Πακιστάν
με την Κίνα, κατέστησε δυνατό, για πρώτη φορά ίσως μετά το δέκατο τρίτο αιώνα,
το σχεδιασμό μιας χερσαίας διαδρομής ανάμεσα στην Ιερουσαλήμ και στο Ξαναντού
και την προσπάθεια μεταφοράς μιας φιάλης με Άγιο μύρο από το ένα μέρος στο
άλλο. Ο πόλεμος στο Αφγανιστάν εμπόδιζε να ακολουθηθεί πλήρως το ταξίδι του
Πόλο, ωστόσο σε γενικές γραμμές ήταν δυνατό να γίνει σχεδόν ολόκληρο και να
συμπληρωθεί η διαδρομή. H τότε φίλη μου, η Λουίζα, ήταν αυτή που πρόσεξε το
μικρό άρθρο στην εφημερίδα Νιου Γιορκ Χέραλντ Τρίμπιουν που ανακοίνωνε το
άνοιγμα του αυτοκινητοδρόμου και αποφασίσαμε από κοινού να οργανώσουμε μια
αποστολή στα ίχνη του Βενετού. Το προηγούμενο καλοκαίρι είχα κάνει πεζός τη
διαδρομή από το Εδιμβούργο στην Ιερουσαλήμ, ακολουθώντας την πορεία της πρώτης
σταυροφορίας. Το ταξίδι εκείνο είχε καταλήξει στον Πανάγιο Τάφο· το ταξίδι του
Μάρκο Πόλο ξεκίνησε εκεί απ’ όπου είχε τελειώσει το άλλο. Ήταν, προφανώς,
συνέχεια.
Έτσι λοιπόν, δεσμεύτηκα να ταξιδέψω δώδεκα χιλιάδες μίλια σε ένα εξαιρετικά
επικίνδυνο, αφιλόξενο έδαφος, που το μεγαλύτερο μέρος του φαινόταν να
εξακολουθεί να είναι κλειστό για τους ξένους, με δυο συντρόφους, η μία
παντελώς ξένη, η άλλη παντελώς αποξενωμένη. Ίσως θα έπρεπε να με δει γιατρός·
αντί γι’ αυτό, πήγα σε έναν ταξιδιωτικό πράκτορα και έβγαλα εισιτήριο για την
Ιερουσαλήμ.
Άφιξη στην Ιερουσαλήμ
 |
|
Ο Γουίλλιαμ Νταλρύμπλ με τη Λουίζα, τη μία από τις δύο συνταξιδιώτισσές του, |
H πόλη είχε ξυπνήσει μετά την επίσκεψή μου την αυγή. Οι Δυτικοί υπερτερούσαν
τώρα των Ανατολικών σε αναλογία δύο προς έναν. Οι δρόμοι ήταν γεμάτοι με
ηλικιωμένους που είχαν έρθει από το Πρέστον με το πρακτορείο Σάγκα για
προσκύνημα· στην οδό του Μαρτυρίου δακρυσμένοι ευαγγελιστές έψελναν
«Κουμ-μπα-για» σ’ ένα φόντο από μουεζίνηδες που μοιρολογούσαν. Υπήρχαν κάποιοι
αξιολύπητοι πρεσβυτεριανοί, μερικές στρουμπουλές Ανατολικοευρωπαίες χήρες και
ένας Αιθίοπας κληρικός με γκρίζο ράσο που ανέμιζε. Περνούσαν ωχροί, μύωπες
ορθόδοξοι εβραίοι, που κρατούσαν σφιχτά οπλοπολυβόλα Ούζι. Οι Άραβες – που
φορούσαν κελεμπία για πρακτικούς λόγους και κουφίγια για να προσελκύουν τους
τουρίστες – είχαν πάρει θέση μπροστά από τα καταστήματά τους: Ρεϊμπόου Μπαζάρ,
Δε Ομάρ Καγιάμ Σούβενιρ Μιουζίμ, Μάτζικ Κόφι Χάουζ, Δε αλ-Χατζ Κάρπεντρι Στορ.
Για να φτάσεις στο Θόλο του Βράχου δεν υπήρχε άλλη επιλογή από το να δεχτείς
την πρόκληση:
«Ναι, παρακαλώ, σου αρέσει;».
«Αφέντη! Σου δίνω σουβενίρ τσάμπα. Έλα μαζί μου».
«Πάνω, κύριε, θα σας δείξω τα πάντα».
«Κύριε, θέλετε οδηγό; Σας δείξω εκκλησία έξι χιλιάδων χρόνων. Κανένα
πρόβλημα!».
«Φίλε! Το χαλί μου σε περιμένει».
Παντομίμα δουλοπρέπειας
Αυτή η παντομίμα δουλοπρέπειας συνεχίζεται καθημερινά επί αιώνες. H Ιερουσαλήμ
ήταν πάντα τουριστική πόλη. Οι προσκυνητές άλλαξαν, οι θρησκείες ήρθαν και
έφυγαν και μαζί τους οι αυτοκρατορίες· μόνον αυτοί που πουλάνε μπιχλιμπίδια
επέζησαν. Τα αντικείμενα στα καταστήματά τους είναι ένα εκπληκτικό απάνθισμα
από τα σκουπίδια που πουλιούνται παντού στον ισλαμικό κόσμο. Υπάρχουν οι ίδιοι
ναργιλέδες που πουλιούνται στην Κωνσταντινούπολη έξω από την Αγία Σοφία·
υπάρχουν τα ίδια κουτιά από στεατίτη όπως στα παζάρια στην Άκρα, ζωγραφιστές
ξύλινες καμήλες, γνωστές από το Κάιρο. Τα χριστιανικά ενθύμια εισάγονται
γενικά από την Ευρώπη: H Παλαιστίνη δε διεκδικεί τις χαλαζωπές Παναγίες ή τις
πλαστικές αναπαραστάσεις των Παθών, όμως οι σταυροί έχουν σφραγίδα «ξύλο από
τον Κήπο της Γεσθημανή» και διπλάσια τιμή. Τίποτα δε φαίνεται να είναι
εγχώριας κατασκευής.
Ο Θόλος του Βράχου είναι ένας κόσμος χωριστά απ’ αυτό το χάος. Ο μεγάλος
μαρμάρινος εξώστης του Χαράμ ας-Σαρίφ μπορεί να αποτελεί ένα από τα ιερά
προσκυνήματα του Ισλάμ, πέρα όμως από τις προσευχές της Παρασκευής είναι
σχεδόν πάντα έρημος. Μόνο όταν φτάνεις εδώ και έχεις μια στιγμή για να
καθίσεις, να σκεφτείς και να κοιτάξεις πίσω, τότε αντιλαμβάνεσαι πόσο ελάχιστη
σημασία έχει η ευτέλεια και πόσο όμορφη εξακολουθεί να είναι η Ιερουσαλήμ: η
ξασπρισμένη πέτρα, οι λόφοι, τα απείραχτα παζάρια των σταυροφόρων που
απλώνονται για μίλια, τα λευκά τείχη του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς.
H ιστορία επαναλαμβάνεται
 |
|
«Ο Θόλος του Βράχου είναι ένας κόσμος χωριστά απ’ αυτό το χάος. Μόνο όταν |
Αν η ιστορία επαναλαμβάνεται οπουδήποτε, το κάνει και στην Ιερουσαλήμ. Όταν
κατέλαβαν την πόλη οι σταυροφόροι, έσφαξαν τους μουσουλμάνους (πολλοί από τους
οποίους κατέφυγαν στη στέγη του Θόλου), τους Εβραίους και τους ντόπιους
χριστιανούς, αυτούς δηλαδή που ισχυρίζονται ότι είχαν έρθει για να βοηθήσουν.
Τα παζάρια που σήμερα προσδίδουν στην παλιά πόλη το χαρακτήρα της βρίσκονταν
στριμωγμένα ανάμεσα στα σπίτια των προηγούμενων κατακτητών της. Σήμερα οι
Εβραίοι εκδιώκουν τους Παλαιστίνιους, πιο διακριτικά αλλά εξίσου σθεναρά. Οι
Ισραηλινοί στρατιώτες καταδυναστεύουν την παλιά πόλη, οι ορθόδοξοι αποικίζουν
αργά το μουσουλμανικό, το χριστιανικό και τον αρμένικο τομέα της ανατολικής
Ιερουσαλήμ. Μετά το 1948 ο χριστιανικός πληθυσμός μειώθηκε από τριάντα πέντε
χιλιάδες σε έντεκα χιλιάδες· δεν υπάρχουν άλλες ευκαιρίες για τους νέους πέρα
από το να πουλάνε μπιχλιμπίδια ή να πλένουν πιάτα. Μόνο οι τεμπέληδες μένουν,
οι φιλόδοξοι και οι πιο μορφωμένοι μεταναστεύουν.
Στην ουρά για το λεωφορείο προς την Άκρα μίλησα με ένα νεαρό Εβραίο στρατιώτη
και τη φίλη του. Ήταν και οι δύο ψηλοί, καστανοί, γυμνασμένοι και όμορφοι· το
αγόρι έτρωγε ένα πακέτο μπισκότα και η κοπέλα ήταν σφιγμένη πάνω του. Αν δεν
ήταν τα πολυβόλα που κρατούσαν και οι δύο, ίσως και να ήταν οικεία σκηνή. Ήταν
φιλικοί, πολύ μορφωμένοι, και φαίνονταν φιλελεύθεροι και απολύτως λογικοί.
Όταν όμως η κουβέντα στράφηκε στις ισραηλινές υποθέσεις, οι απαντήσεις τους
ήταν παγερές. Όταν ρώτησα το αγόρι αν ενοχλούνταν από τον έλεγχο στη Δυτική
Όχθη και την παράνομη κατοχή ιορδανικού εδάφους, απάντησε ότι δεν ήταν τόσο
καθήκον όσο δικαίωμα, προνόμιο. H κοπέλα συμφώνησε. Παραπονέθηκε πως στον
ισραηλινό στρατό οι γυναίκες εκπαιδεύονταν στη χρήση των όπλων και τους
έδειχναν μέχρι πώς να οδηγούν τεθωρακισμένα, για να τους δώσουν όμως στη
συνέχεια διοικητικές θέσεις. «Προς τι να σου διδάσκουν πώς να χρησιμοποιείς
όπλο αν δε σου επιτρέπουν να ρίξεις μ’ αυτό;» είπε.
Για δυο χιλιάδες χρόνια η Ιερουσαλήμ τόνισε τα λιγότερο ελκυστικά
χαρακτηριστικά σε κάθε φυλή που έζησε εκεί. Στην ιερή πόλη διαπράχθηκαν
περισσότερες φρικαλεότητες απ’ οποιαδήποτε άλλη πόλη του κόσμου. Ιερός τόπος
για τρεις θρησκείες, η πόλη γνώρισε τη χειρότερη αδιαλλαξία και προσποιητή
ευλάβεια από όλες τους.
Αραβικό γκέτο
Τα πράγματα χειροτέρεψαν όταν αφήσαμε τους λόφους. Έξω τα πάντα ήταν
κακοφτιαγμένα και καινούρια: ένα συνονθύλευμα από σούπερ μάρκετ, αποθήκες,
ντράιβ ιν σινεμά, βιοτεχνίες και στρατιωτικές εγκαταστάσεις – να δεσπόζουν όλα
πάνω από τα παλαιστινιακά χωριά που ισοπεδώθηκαν αφού εκδιώχθηκαν οι κάτοικοί
τους το 1948. Στην ακτή ανάμεσα σε Χάιφα και Άκρα περάσαμε μια σειρά πολυτελών
ξενοδοχείων από τσιμέντο, που ήταν στολισμένα με χάρτινα φαναράκια και έβλεπαν
σε ιδιωτικές παραλίες κατειλημμένες από λούνα παρκ και νάιτ κλαμπ. H Ισραηλινή
δίπλα μού έδειξε έξω περήφανα. «Κοιτάξτε», είπε. «Έχουμε τα πάντα!».
Επειδή δεν ήθελα να την προσβάλω, έγνεψα. Όμως από μέσα μου είπα: Όχι. Πήρατε
την πιο παλιά χώρα του κόσμου, ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα πολιτισμού, ένα
είδους παραδείσου, και το μετατρέψατε σε προάστια.
H νέα Άκρα επιβεβαίωσε τις προκαταλήψεις μου. Έχει τη μαραμένη άχαρη όψη
επαρχιακής καλιφορνέζικης πόλης στα τέλη του ’50 – όλο πάρκινγκ και ψεύτικοι
φοίνικες. Όμως το χτίσιμό της γλίτωσε την παλιά Άκρα από τον τρόμο της
ισραηλινής ομογενοποίησης. H παλιά Άκρα επιβίωσε ως αραβικό γκέτο. Είναι
ρημαγμένη και η παλιά ανεμοδαρμένη πέτρα καταρρέει, ωστόσο, όταν έρχεσαι σ’
αυτήν από τη νέα Άκρα, είναι σαν να συναντά κατά τύχη μια απρόσμενη όαση στην
έρημο. Εξακολουθεί να είναι κυρίως μεσαιωνική πόλη και υπάρχουν κάποια
ελάχιστα κτίρια που θυμίζουν την οθωμανική περίοδο. Ο Μάρκο Πόλο θα μπορούσε
ίσως να προσανατολιστεί χωρίς πολλή δυσκολία. Το φουντούκ της ιταλικής
κοινότητας χτίστηκε ξανά ως χάνι των Μαμελούκων, οι εκκλησίες μετατράπηκαν σε
τζαμιά και ο μόλος στο λιμάνι στεγάστηκε με καινούρια πέτρα, για να προσφέρει
καταφύγιο στις ψαρόβαρκες. Ωστόσο όλα τούτα καταλαμβάνουν τους ίδιους χώρους
και διατηρούν τις ίδιες διαστάσεις με αυτές που είχαν επί σταυροφόρων.
Όταν έφτασε εδώ ο Πόλο, η Άκρα έμοιαζε, όπως λέει ο Τζέιμς ντε Βιτρύ, ένας από
τους επισκόπους της, «… τέρας με εννέα κεφάλια, που το καθένα μάχεται το
άλλο. Κάθε βράδυ μέσα στην πόλη δολοφονούνται άνθρωποι, άντρες
στραγγαλίζονται, γυναίκες δηλητηριάζουν τους άντρες τους, πόρνες και έμποροι
ναρκωτικών είναι πρόθυμοι να πληρώσουν ακριβά ενοίκια για δωμάτια, ώστε τους
νοικιάζουν σπίτια μέχρι και ιερείς…».
Παραδόξως, ελάχιστα έχουν αλλάξει. Καθόμασταν ακόμα στο καφενείο στην παλιά
πόλη όταν μας πλησίασε ένας νεαρός ψηλός και ηλιοκαμένος Άραβας. Φορούσε
παντελόνι βερμούδα και φανελάκι που έγραφε ΤΟΥΡΜΠΟΣΕΦ ΣΙΝΙΟΡ ΓΟΥΙΝΤΣΕΡΦ. Είχε
κάτι το διεφθαρμένο και παρακμασμένο πάνω του, μας πρόσφερε ωστόσο δωμάτιο για
πενταροδεκάρες και εμείς δεχτήκαμε: Είχα μόλις εξακόσιες λίρες για να φτάσω
μέχρι το Πεκίνο, δώδεκα χιλιάδες μίλια μακρύτερα. Δεν επρόκειτο να είναι
πολυτελείς διακοπές, ανεξάρτητα από το τι άλλο υπόσχονταν. Ο Χαμουντί, καθώς
μας οδηγούσε σπίτι του ανάμεσα από πολλές πίσω αυλές, απαρίθμησε τα ποικίλα
ναρκωτικά που ήταν πρόθυμος να αποχωριστεί με μια ελάχιστη ανταμοιβή, αν το
επιθυμούσαμε. Όταν τελείωσε, τον συγχάρηκα για τα αγγλικά του.
«Πού τα έμαθες;» ρώτησα.
«Στη φυλακή» αποκρίθηκε.
INFO
 |
Γουίλλιαμ Νταλρύμπλ, «Στα Βήματα του Μάρκο Πόλο». Θα κυκλοφορήσει τον Οκτώβριο
από τις εκδόσεις Πατάκη.
Επιμέλεια: Έφη Φαλίδα
Google news
