Όταν ο Tόμας εκτέλεσε την Tόπσι

Φέτος γιορτάζονται τα εκατόχρονα πολλών διάσημων συμβόλων της Νέας Υόρκης.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η ομάδα των Γιάνκις και η Γέφυρα Γουίλιαμσμπουργκ.
Τυλιγμένη με ένα γλυκό φως νοσταλγίας, άλλη μια επέτειος, κάπως μακάβρια όμως
και με λιγότερη μεγαλοπρέπεια: η εκτέλεση του ελέφαντα Τόπσι.

Ο Τόμας Έντισον με τον ηλεκτρικό του λαμπτήρα

Ένα σκοτεινό πρωινό του Ιανουαρίου του 1903, πλήθος ατόμων, περίπου 1500,
συγκεντρώθηκαν στο Κόνεϊ Άιλαντ, στο ανολοκλήρωτο τότε Λούνα Παρκ, για να
παρακολουθήσουν ό,τι αυτή η εφημερίδα είχε χαρακτηρίσει τότε «ένα μάλλον
επαίσχυντο θέμα». Στη μιάμιση το μεσημέρι, μερικοί υπάλληλοι του πάρκου
οδήγησαν την Τόπσι, μια ινδική ελαφαντίνα βάρους έξι τόνων, στην αγχόνη που
είχε κατασκευαστεί για τέτοιες περιπτώσεις, αν και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε
εξαιτίας διαμαρτυριών της Εταιρείας για την Αποτροπή της Κακομεταχείρισης των
Ζώων. Εκεί, ένας υπάλληλος της Εταιρείας Έντισον βοήθησε να εφαρμόσουν ένα
συρματόσχοινο και μια σειρά ηλεκτρόδια στον ελέφαντα, στον οποίο είχαν φορέσει
«πέδιλα» με χάλκινες σόλες.

Στις 14.45 το ρεύμα ενεργοποιήθηκε. Περίπου 6.000 βολτ εναλλασσόμενου ρεύματος
διαπέρασαν τον ελέφαντα. «Το θηρίο πέθανε χωρίς να βγάλει μια φωνή, ένα
μουγκρητό», είχε πει ένας διαφημιστής. «Δέκα δευτερόλεπτα κράτησαν όλα»,
έγραφαν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς». «Κανένας ήχος, σχεδόν καμία συνειδητή κίνηση».

Ο θάνατος αυτός έκλεισε μια από τις πιο περίεργες στιγμές της Νέας Υόρκης. Ένα
μνημείο στη μνήμη του νεκρού ελέφαντα αποκαλύφθηκε πριν από μερικές μέρες στο
Μουσείο του Κόνεϊ Άιλαντ. Το θέμα αυτό έφερε κοντά δύο πολύ γνωστά πρόσωπα. Το
πρώτο ήταν η Τόπσι, ένας ελέφαντας που είχε ήδη προσφέρει τις υπηρεσίες της σε
τσίρκο και είχε θεωρηθεί υπεύθυνη για τον θάνατο τριών εκπαιδευτών. Το δεύτερο
πρόσωπο ήταν ο διψασμένος για δημοσιότητα εφευρέτης Τόμας Έντισον, ο οποίος
είχε απορροφηθεί από τη διαμάχη με τον Τζορτζ Οουέστινγκχαους, για τη θεωρία
του σχετικά με την ανωτερότητα και την ασφάλεια του συνεχούς ρεύματος έναντι
του εναλλασσόμενου που υπερασπιζόταν ο δεύτερος. Για να αποδείξει πως το δικό
του ρεύμα ήταν ακίνδυνο, ο Έντισον έπεισε την πολιτεία της Νέας Υόρκης να
δοκιμάσει το εναλλασσόμενο ρεύμα του Οουέστινγκχαους στην ηλεκτρική καρέκλα.

Αλυσίδες και πέδιλα με χάλκινες σόλες προσαρμόζονται στα πόδια της Τόπσι, όπως φάινεται σε φωτογραφίες του 1903. Λίγο αργότερα, το ρεύμα σκοτώνει την ινδική ελεφαντίνα

Σαν… σινεμά. H Τόπσι ήταν το μεγαλύτερο αλλά όχι και το πρώτο ζώο που
θανατώθηκε με ηλεκτροπληξία από την εταιρεία του Έντισον που προσπαθούσε να
αποδείξει πόσο επικίνδυνο ήταν το ρεύμα Οουέστινγκχαους. Δεν ήταν τυχαίο που η
εκτέλεση, η οποία κινηματογραφήθηκε, πραγματοποιήθηκε στο Λούνα Παρκ. H
περιοχή αυτή επρόκειτο να ηλεκτροφωτιστεί σε μια περίοδο που το μεγαλύτερο
τμήμα της χώρας δεν είχε ηλεκτρικό.

«Το Κόνεϊ Άιλαντ αποτελούσε τη βιτρίνα τής πιο δημοφιλούς κουλτούρας στο
γύρισμα του αιώνα. Συνταίριαζε τον ηλεκτρισμό, τον κινηματογράφο, την
διασκέδαση και την κακομεταχείριση των ζώων», υποστηρίζει ο Ντικ Ζιγκάν,
ιδιοκτήτης του Μουσείου.

H παρέλαση. Στην παρέλαση που έγινε φέτος, παρουσιάστηκε η
«νεκρανάσταση» της Τόπσι. «Αυτό που με προκάλεσε περισσότερο ήταν ότι άνθρωποι
ήρθαν και είδαν ένα τέτοιο θέαμα και μάλιστα σε μια τόσο ψυχρή μέρα του
χρόνου. Το ίδιο μάς συμβαίνει και σήμερα, όταν κόβουμε ταχύτητα για να δούμε
ένα δυστύχημα», λέει ο Γκάβιν Χεκ, καλλιτέχνης από το Μπρούκλιν.

Το 2001 ο ίδιος και μια ομάδα τέχνης, το Σωματείο Δημιουργικής Διατήρησης,
είχαν σκεφτεί να ανεγείρουν ένα μνημείο για τον ελέφαντα. Τον Δεκέμβριο
ανακοίνωσαν τη διεξαγωγή καλλιτεχνικού διαγωνισμού. Από τις δέκα υποψηφιότητες
που επικράτησαν διακρίθηκε το γλυπτό της Λι Ντιγκάρντ, το οποίο είναι γεμάτο
συμβολισμούς για τη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τα ζώα. Όσο για τον
Έντισον, αυτός δεν έχει ανάγκη από μνημεία. Έχει πολλά.