TPITH AΠOΨH Δημο-κρατική Aρχή

Στο άδειο σπίτι με βρήκανε οι ξένες μέρες και οι δήθεν Εποχές

N. Φωτόπουλου, «Εν τη ερήμω»

H δημοκρατική μορφή του Πολιτεύματος (Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική
Δημοκρατία) και η λαϊκή κυριαρχία (όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό)
συναποτελούν τα θεμέλια του πολιτειακού βίου της χώρας μας, τον
αδιαπραγμάτευτο όρο του πολιτικού και κοινωνικού συμβολαίου. Αυτό το μοντέλο
διακυβέρνησης δεν (πρέπει να) αφορά μόνο τις συνταγματικές λειτουργίες.
Συνιστά και έναν κατευθυντήριο κανόνα για την οργάνωση και δραστηριότητα όλων
σχεδόν των θεσμών και δομών.

Θα ήταν άλλωστε ιδεολογικοπολιτικά αντιφατικό και κοινωνικά συγκρουσιακό ένα
σύστημα διαχείρισης των κοινών όπου στην κορυφή της ιεραρχίας θα υπάρχει
δημοκρατία και σε όλες τις άλλες πλευρές και εκφάνσεις του δημόσιου βίου θα
επικρατεί ένα ολιγαρχικό και αντιλαϊκό πνεύμα.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η δημοκρατική
αρχή διαχέεται, εμπνέει και προσδιορίζει τη δράση όλων των επιμέρους
δημο-κρατικών αρχών. Ότι ο δημοκρατικός αρχηγός είναι primus inter pares και
όχι αφέντης-δυνάστης που αλλάζει κατά το δοκούν τους κανόνες του
(δημοκρατικού;) παιχνιδιού. Ότι το δημοκρατικό αρχηγείο δεν συγκροτεί Αυλή
(έννοια ασύμβατη με τη διαφάνεια), αλλά σχεδιάζει κι εκτελεί τις αποφάσεις των
(δημοκρατικά;) εκλεγμένων οργάνων.

H Δημοκρατία δεν ανέχεται την αναρχία, αλλά πρέπει εξίσου ν’ αποτάσσει την
αρχομανία. Το «κανένας στην εξουσία» και το «οι ίδιοι πάντα στην εξουσία»
αποτελούν εξίσου επικίνδυνες αποκλίσεις του πολιτεύματος.

Το ίδιο ισχύει όταν αλλοιώνονται ή ακυρώνονται οι επιμέρους αρχές της λαϊκής
κυριαρχίας: η ελευθερία του πολίτη από τις πελατειακές σχέσεις και τις
κομματικές επισχέσεις, το αιρετό των οργάνων για περιορισμένο χρονικό διάστημα
(και όχι ισοβίως), η διάκριση των εξουσιών ώστε να μην οδηγούν σε σύγχυση ή
ταύτιση που καταργεί πλήρως τη Δημοκρατία και τον έλεγχο.

H ταύτιση οργάνου και φορέα (ή και η ταυτοπροσωπία μεταξύ οργάνων που έχουν
επιφορτισθεί με διαφορετικές λειτουργίες) μπορεί άλλοτε να οδηγήσει σε
«καθετοποίηση της εξουσίας» (όπου το ίδιο άτομο δίνει εντολή στον εαυτό του
και την εκτελεί ασκώντας ο ίδιος έλεγχο επί του εαυτού του) και άλλοτε να
δίνει την εντύπωση ότι το πολιτικώς ορθόν, το επιστημονικά παραδεδεγμένο και
το κυβερνητικο-διοικητικά εφαρμοζόμενο συγκλίνουν σ’ έναν και αποκλειστικό
μονόδρομο.

Όταν ένα κόμμα (ιδίως το κυβερνών) επιβάλλει κάποιον για πολλά χρόνια στην
ηγεσία ενός χώρου, όταν αυτός ο κάποιος συγκροτεί ένα δίκτυο πελατειακών
σχέσεων με τους εξαρτώμενους από την εξουσία του πολίτες, όταν οι διαδικασίες
ελέγχου της δράσης του κάποιου ανατίθενται σε έναν άλλο εξαρτώμενο/
διαπλεκόμενο κάποιον, τότε – στο όνομα της «δημοκρατίας των κουκιών» – έχουμε
καταλύσει στην πράξη (και στη θεωρία βέβαια) τη λαϊκή κυριαρχία. Στην ακραία
του μορφή αυτό το φαινόμενο κουρελιάζει και το κράτος δικαίου, αφού η
νομιμότητα της διοίκησης, η διάκριση των λειτουργιών, η έννομη προστασία, ο
σεβασμός των δικαιωμάτων συναρτώνται από τη θέληση του «κάποιου».

Πρέπει κάποτε σ’ αυτή τη χώρα να τηρούμε ό,τι υποσχόμαστε και ό,τι
υπογράφουμε. Να μη θεωρούμε πολιτική μαγκιά ή επικοινωνιακό επίτευγμα την
αναξιοπιστία και την αναντιστοιχία λόγων και έργων. Και κυρίως να μην
«παίζουμε» με τους θεσμούς του Πολιτεύματος (υπό το πρόσχημα της υπεράσπισης
της κινδυνεύουσας – πάντα από τους άλλους – Δημοκρατίας).

H Δημοκρατία και η Πολιτική συναντώνται και αρμονικά συνυπάρχουν όταν ο
συνειδητοποιημένος πολίτης υπηρετεί, κρίνει και ελέγχει την ευνομούμενη και
δημοκρατικά υπέρ του πολίτη λειτουργούσα Πολιτεία.

Διαφορετικά έχουμε ανεπαισθήτως εισέλθει στον μπερντέ του Καραγκιόζη όπου οι
πάντες και τα πάντα κινούνται ως πολιτικές γελοιογραφήσεις και όπου δεν μένει
τίποτ’ άλλο στους «χάρτινους ήρωες» παρά ν’ ανταποκρίνονται σωστά στην κωμική
τους αποστολή σαν Μπαρμπαγιώργηδες, Βεληγκέκες, Σταύρακες, Σιορ Διονύσιοι,
Κολλητήρια κ.ο.κ.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.