Tα πολιτικά «παιχνίδια» του μάντη Aπόλλωνα

Υπάρχουν πολλές μορφές του Απόλλωνα: του φωτός, της αρμονίας, του κάλλους, των μουσών, της πολιτικής, της απόλυτης εξουσίας της πρόγνωσης… Εμβληματική μορφή των Δελφών είναι ο «μαύρος» Απόλλων (μαύρος εξαιτίας πυρκαγιάς), χρυσελεφάντινος του 6ου αιώνα π.X. ­ που κοσμούσε και την αφίσα του συνεδρίου

Το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών τον επανέφερε στο προσκήνιο με τη
διοργάνωση του Συμποσίου «Απολλώνια Ποιητική και Πολιτική». Ο φωτοφόρος
Απόλλων, πρώτος οικιστής του χώρου, γιος του Δία και της Λητούς, απασχόλησε με
τις ιδιότητές του το συμπόσιο που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα
στους Δελφούς και διήρκεσε επτά ημέρες. Σαράντα πέντε κορυφαίοι επιστήμονες,
μελετητές της κλασικής αρχαιότητας, προσπάθησαν να εξετάσουν την επίδραση του
Απόλλωνα και του Μαντείου του με πολιτικούς όρους.

«Ξεκινήσαμε με την ιδέα της πρόγνωσης. Τι σημαίνει να γνωρίζουμε το
μέλλον πολιτικά», λέει στα «NEA» η κ. Λουκία Αθανασάκη, καθηγήτρια του
Πανεπιστημίου Κρήτης και αναφέρεται στο παράδειγμα του Θεμιστοκλή, όπως το
περιγράφει ο Ηρόδοτος όταν αφηγείται την ιστορία του χρησμού για τα ξύλινα
τείχη. Μια δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ των μάντεων, που εκπροσωπούν τη
θρησκευτική εξουσία έχοντας το χάρισμα να ερμηνεύουν το μέλλον, και του
Θεμιστοκλή, που αντιπροσωπεύει την πολιτική – κοσμική εξουσία και που στη
συγκεκριμένη περίπτωση ερμήνευσε καλύτερα από τους μάντεις τον χρησμό,
αποκτώντας για μία και μοναδική στιγμή τη θεϊκή εξουσία της πρόγνωσης, που
έχει απόλυτους όρους.

«Αυτή την ικανότητα που περιγράφει ο Ηρόδοτος με θεολογικούς όρους, ο
Θουκυδίδης, που είναι ορθολογιστής, τη μεταφέρει με κοσμικούς όρους και
δίνοντας το πορτρέτο του Θεμιστοκλή δεν περιγράφει πια την ιστορία που λέει ο
Ηρόδοτος, αλλά τη συνοψίζει στην περίφημη φράση “των μελλόντων άριστος
εικαστής”. Κι αυτή είναι η σύζευξη, η αντιπαράθεση της προγνωστικής
δυνατότητας, μία από τις κορυφαίες ιδιότητες του Απόλλωνα, και της πολιτικής
εξουσίας, που θέλει να οικειοποιηθεί το απόλυτο. Αλλά αυτή η σκοπιά δίνει
έμφαση στην πολιτική δύναμη του Μαντείου και καταλαβαίνουμε γιατί έχει
τεράστια πολιτική διάσταση».

H πολιτική διάσταση του Μαντείου των Δελφών έγινε αντικείμενο της
τέχνης και της λογοτεχνίας από την αρχαιότητα και εντεύθεν. Το καινούργιο
στοιχείο που εξέτασε το Συνέδριο, ξεκινώντας από την αφετηρία της επιρροής του
Μαντείου στη ζωή και την τέχνη, είναι πώς με τη σειρά της η τέχνη,
χρησιμοποιώντας ως θέμα το Μαντείο, ενίσχυσε την εξουσία του. Σχέση αμφίδρομη
εντέλει, που συνεχίζεται και στη Ρώμη, όταν ο Απόλλων γίνεται αντικείμενο
εκμετάλλευσης της αυγούστειας προπαγάνδας, μετά τη νίκη του επί του Αντωνίου
και της Κλεοπάτρας. Αυτή η προπαγάνδα περνάει αργότερα στη λογοτεχνία, όπου
και πάλι παίζεται το ίδιο παιχνίδι. H ποίηση ενισχύει τη φήμη του Μαντείου σε
μια εποχή, όμως, που δεν είχε πια δύναμη.

Οι Δελφοί έγιναν Σορβόννη…

Ακραιφνώς επιστημονικό συμπόσιο, «δύσκολο» στην παρακολούθησή του. H
εξειδίκευσή του αποστασιοποίησε αρκετούς επισκέπτες. Ακόμα και την πρόεδρο του
Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, την κ. Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, που
καθώς δεν κρύβει λόγια εξηγεί την αντίθεσή της.

«Ένα Συμπόσιο πρέπει να προέρχεται από τη βιωματική επιστημονική γνώση των
ανθρώπων και να έχει μια ακροαματικότητα που να κινεί το ενδιαφέρον, να πάει
παραπέρα σε ανάγνωση. Δηλαδή το περίφημο “α ανέγνως, ουκ έγνως· ει γαρ έγνως
ουκ κατέγνως” πρέπει να οδηγήσει στο “ανέγνως, έγνως και κατέγνως”.
Διατείνομαι πως σε ένα συμπόσιο αυτής της θεματικής χρειάζονται και οι
αυθεντίες, αλλά και οι άνθρωποι που έχουν εμπνευσθεί από την επιστήμη, την
τέχνη, την αντίρρηση.

Εδώ όμως βρισκόμαστε σ’ αυτή την αντινομική θέση να έχουμε μία “σοβαρή”
πανεπιστημιακή, ακαδημαϊκή πλευρά και να μας λείπει η άλλη. Λέω, λοιπόν, πως
αυτό το Συνέδριο θα μπορούσε να είχε γίνει με μεγάλη επιτυχία στη Σορβόννη.
Επομένως, δεν μπορεί να έχει επιτυχία στους Δελφούς, Σε ένα πολυφωνικό
πολυφεστιβάλ καλλιτεχνικού, πνευματικού και πειραματικού ιδιώματος,
παρουσιασμένο μοντέρνα.

Γιατί τι είναι να είμαι μοντέρνος; Είναι το τι δεν μπορείς να επαναλάβεις,
έχοντας τη δυνατότητα να ενσωματώσεις τις βεβαιότητες του παρελθόντος στις
ελπίδες του μέλλοντος».

«H Γουώλ Στρητ θα κατέθετε δώρα στο Μαντείο»

Ο Απόλλων, ως θεός της τέχνης, μπορεί να συμβολίσει οποιαδήποτε πηγή έμπνευσης
και δημιουργίας. Υπ’ αυτή την έννοια, στη θέση ενός σύγχρονου Απόλλωνα μπορεί
να περιέλθει ακόμα και η τάση της ιατρικής να είναι προγνωστική, έχοντας
καταγωγική σχέση με τον αρχετυπικό θεό, που ήταν και γιατρός. Για να το
μεταφέρουμε στα καθ’ ημάς «αν σήμερα είχαμε το Μαντείο, η Wall Street θα
κατέθετε σ’ αυτό πλούσια δώρα. Αλλά η σύγχρονη μαντική έχει εκπέσει σε
σύγχρονες κοινωνικές ευτέλειες, ενώ τον μαντικό λοξία, ως σύμβολο, μπορεί να
τον εκπροσωπήσει ο πολύπλοκος χειρισμός του Internet», σχολίαζε χαριτολογώντας
ο καθηγητής Ρίτσαρντ Μάρτιν, του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, ένας από τους
συνδιοργανωτές του Συμποσίου.

Ουσιαστικά, οι ίδιες αγωνίες εκφράζονται στις ημέρες μας με διαφορετικούς
τρόπους. Τα μεγάλα ζητήματα παραμένουν σταθερά και την ίδια στιγμή
μεταπλάθονται, όπως και οι μύθοι.

«Το μοντέλο που μελετάμε, κυρίως στον αρχαίο κόσμο, μπορεί να βοηθήσει να
δούμε τις σταθερές της ποιητικής δημιουργίας, ακόμα και σε διαφορετικές
κοινωνίες», λέει η Λουκία Αθανασάκη, συνδιοργανώτρια του Συμποσίου.

Το συνέδριο, με τις εισηγήσεις Ελλήνων και ξένων καθηγητών από τα μεγαλύτερα
Πανεπιστήμια του κόσμου, αναπτύχθηκε στους εξής θεματικούς άξονες: Απολλώνια
Πολιτική, Άδοντας τον Θεό, Εγγράφοντας τον Απόλλωνα, Επιχώριες Αποτυπώσεις, Ο
Απόλλων σήμερα, Απόλλων πολύτροπος, Προκαθορίζοντας το Μέλλον, Αντιμέτωποι με
τον Θεό.