ΣAPA MΠEPNAP «Kλαίω και το κλάμα με ασκημαίνει…»

«Θα είμαι δειλή, θα είμαι άθλια, μα θα είμαι στα πόδια σου», έγραφε η ντίβα Σάρα Μπερνάρ (εδώ, σε φωτογραφία του 1921) σε έναν εραστή της. «Εύχομαι να με βγάλεις από το μυαλό σου», έγραφε σε έναν άλλο…

Σάρα Μπερνάρ (1844-1923). Επιστολή προς τον ποιητή και θεατρικό συγγραφέα Ζαν
Ρισεπίν (1849-1926). Οι δυο τους ήταν εραστές από το 1883 έως το 1884, όταν ο
σύζυγος της Μπερνάρ, Ζακ Νταμαλά, έλειπε στη Βόρεια Αφρική και ήταν εθισμένος
στη μορφίνη. H Μπερνάρ δεν έμεινε ποτέ πιστή, ούτε σε σύζυγο ούτε σε εραστές.
Τούτη η επιστολή γράφτηκε μετά την οργισμένη εξαφάνιση του Ρισεπίν, εξαιτίας
μίας από τις πολλές απιστίες της ερωμένης του. Σύμφωνα με τη βιογραφία «H
θεϊκή Σάρα» (Εκδόσεις Knopf 1991), η Μπερνάρ χρόνια πίστευε ότι ο Ρισεπίν θα
τη συγχωρούσε και θα γυρνούσε πίσω. Κάτι που ποτέ δεν έγινε.

«Ζαν,

Τα απελπισμένα μου γράμματα στάλθηκαν παντού, όπου μπορεί να βρίσκεσαι. Είμαι
βεβαία ότι κανένα δεν έφθασε στα χέρια σου. Άραγε και τούτο θα έχει την ίδια
μοίρα; Δεν γνωρίζω. Εγώ πάντως σου γράφω και ο φίλος σου ο Πονσόν έχει
αναλάβει να σου το παραδώσει. Σε ικετεύω γονατιστή… γράψε μου δύο λόγια.

Είμαι τρελή από θλίψη. Δεν μπορώ να ζήσω κυκλωμένη από τούτη τη θανατερή
σιωπή. Υποφέρω, Ζαν. Υποφέρω αφάνταστα. Πού πηγαίνεις, τι κάνεις; Πονάς άραγε;
Και άραγε… ω Θεέ μου, τι έκανα για να αξίζω τέτοιο βασανιστήριο; Ναι, ναι,
ήμουν κακή προχτές. Ω πόσο μετανιώνω και κλαίω για την κακία μέσα μου! Πόσο
μετανιώνω για τα άσχημα λόγια που σου είπα και εσύ, τώρα που είσαι μόνος, τα
σκέφτεσαι! Ω, λατρεμένε μου εραστή, αγαπημένε μου θεέ, κύριέ μου, αναλογίσου
μόνο τα γλυκά, τρυφερά λόγια που σου έχω πει, πρίγκιπά μου, απόλυτο πάθος μου,
λατρεία μου, αφοσίωσή μου. Δεν έχω πια ίχνος περηφάνιας. Με δάμασες! Πέφτω στα
πόδια σου, υποταγμένη, μετανιωμένη. Ποτέ, μα ποτέ, πια δεν θα είμαι κακιά. H
παθιασμένη μου αγάπη ζει μόνο για εσένα, μόνο για να αφουγκράζεται εσένα. Θεέ
μου! Ζαν, τι σου έχω κάνει και μου φέρεσαι έτσι;

Αλλά πώς μπορείς να ξέεις τι αγωνία πέρασα από τότε που έφυγες. Όταν πήρα το
γράμμα σου κατέρρευσα και από τότε δεν έχω σηκωθεί από το κρεβάτι. Ο Πονσόν θα
σου πει ότι μόνο εκείνος καταφέρνει να με ηρεμήσει… γιατί μόνο με εκείνον
μπορώ να μιλώ για σένα…

Άκου! Αφού ξέρεις τόσο καλά να κρύβεσαι και αφού κανείς δεν ξέρει πού
βρίσκεσαι, θέλεις μήπως να έρθω κοντά σου; Τίποτα δεν έχει σημασία για μένα,
ούτε το θέατρο, ούτε ο Μωρίς, τίποτα, εκτός από σένα. Σε θέλω. Ποτέ ξανά δεν
θα κοιτάξω πίσω. Θα είμαι δειλή, θα είμαι άθλια, μα θα είμαι στα πόδια σου.
Αλλιώς πες μου να σκοτωθώ, πες μου πως με βαρέθηκες, πως δεν μ’ αγαπάς πια,
πως η αγάπη μου σου είναι βάρος.

Σοβαρά τώρα, πίστευες ότι θα περίμενα σιωπηλή; Δεν με κοίταξες ποτέ
πραγματικά, δεν με κατάλαβες καθόλου όταν κάναμε έρωτα; Κλαίω, μόνο αυτό κάνω.
Κλαίω και το κλάμα με ασκημαίνει. Αν ήθελες να τσακίσεις την περηφάνια μου, να
υποτάξεις τη βούλησή μου, να με αναγκάσεις να δω ότι εσύ είσαι ο
αδιαφιλονίκητος αφέντης, το κατάφερες… Συνειδητοποιώ απόλυτα ότι η βούλησή
σου είναι ισχυρότερη από τη δική μου, αφού σου επιτρέπει να με κάνεις να
υποφέρω τόσο… Δεν είμαι πια για τίποτα άλλο περήφανη, εκτός από την αγάπη
μου για σένα. Κάνε με σκλάβα σου, κάνε με κτήμα σου, μα φύλα την αγάπη σου για
μένα. Ω, τι φρικτές είναι οι νύχτες μου! Ψάχνω να σε βρω, βαράω το μαξιλάρι
σου και ύστερα το φιλώ, το ικετεύω να μου μαρτυρήσει τις τελευταίες σου
σκέψεις, εκείνες που πήρες τόσο μακριά μου. Πόσο τεράστια είναι η απόσταση που
μας χωρίζει! Το μαξιλάρι δεν απαντά και εγώ κλαίω μόνη μου.

Συγχώρεσέ με! Συγχώρεσέ με, αφέντη μου. Εκλιπαρώ τον οίκτο σου. Δεν μπορώ να
συνεχίσω έτσι. Όλα καταρρέουν γύρω μου και όσοι βρίσκονται κοντά μου με
παρακολουθούν κατάπληκτοι, απελπισμένοι, να πεθαίνω από αγάπη για σένα. Τίποτα
δεν έχει σημασία… τίποτα. Το μόνο που με νοιάζει είναι αν εσύ δεν μ’ αγαπάς
πια. Πες μου πως θα μου επιτρέψεις να έρθω να σε δω. Δεν θα πω λέξη, ούτε
λέξη. Θα φιλήσω μόνο τα χείλη σου και, με έναν ερωτικό σπασμό, θα σκοτωθώ
αθόρυβα με το φιλντισένιο σου μαχαίρι. Και εσύ θα πετάξεις το κορμί μου, το
κορμί της ερωμένης σου, στον δρόμο. Και κανείς δεν θα καταλαβαίνει και ύστερα
εσύ θα τους δείξεις τούτο το γράμμα και θα πεις. «Βλέπετε, ήταν τρελή». Και ο
Πονσόν, θα τους δείξει κι εκείνος τα παράλογα πράγματα που του έχω γράψει, και
θα συμφωνήσει, «Ήταν τρελή».

Καταλαβαίνεις Ζαν; Αυτό είναι προτιμότερο, αφού δεν μπορώ να συνεχίσω να
υποφέρω. Δεν το αντέχω! Πνίγομαι. Ίσως η ζωή δεν έχει τόση σημασία, αφού
πρέπει να πεθάνω για να σου μαλακώσω την καρδιά. Ω εραστή μου, άσε με να σε
αγγίξω. Μη με βασανίζεις, δεν αντέχω άλλο. Σε ικετεύω, λυπήσου τη σκλάβα σου,
την ερωμένη σου. Ούτε που τολμώ να φιλήσω τα χείλη σου, μήπως και δεν το θες.

Σε αγαπώ».

Επιστολή προς τον ηθοποιό Ζαν Μουνέ-Σαλύ (1841-1916) που είχε παίξει
ρόλους όπως του Οιδίποδα και του Άμλετ. Οι δυο τους συνδέθηκαν ερωτικά το
1872, όταν εκείνος έκανε πρόβες για τον ρόλο του Ορέστη στην τραγωδία του
Ρακίνα «Ανδρομάχη». H Μπερνάρ τον πλησίασε σχολιάζοντας την ομορφιά του και
του πρότεινε να βρεθούν αργότερα. H σχέση τους ήταν θυελλώδης, γεμάτη καβγάδες
εξαιτίας της άστατης συμπεριφοράς τής Μπερνάρ. Τούτη η επιστολή γράφτηκε μετά
από έναν τέτοιο καβγά.

«Απ’ ό,τι ξέρω δεν έκανα τίποτα για να αξίζω μια τέτοια συμπεριφορά. Σου είπα
καθαρά ότι δεν σ’ αγαπώ πια. Σου έσφιξα το χέρι και σου ζήτησα να δεχθείς τη
φιλία μου, αντί για τον έρωτά μου. Γιατί με κατηγορείς; Ασφαλώς όχι για
έλλειψη ειλικρίνειας. Σου ήμουν πιστή. Ποτέ δεν σε απάτησα. Ήμουν ολοκληρωτικά
δική σου. Εσύ φταις που δεν ήξερες τον τρόπο να κρατήσεις αυτό που ήταν δικό
σου.

Άλλωστε, αγαπητέ Ζαν, πρέπει να καταλάβεις ότι δεν είμαι φτιαγμένη για την
ευτυχία. Δεν φταίω εγώ που αναζητώ αδιάκοπα νέες συγκινήσεις, νέα
συναισθήματα. Έτσι θα είμαι ώς το τέλος της ζωής μου. Είμαι τόσο ανικανοποίητη
το επόμενο πρωινό, όσο ήμουν το προηγούμενο. H καρδιά μου λαχταρά περισσότερη
συγκίνηση απ’ όση μπορεί κανείς να προσφέρει. Το αδύναμο κορμί μου
εξουθενώνεται από την πράξη του έρωτα. Και ποτέ δεν είναι ο έρωτας που έχω
ονειρευτεί.

Τούτη τη στιγμή βρίσκομαι σε κατάσταση απόλυτης κατάρρευσης. H ζωή μου έχει
σταματήσει. Δεν αισθάνομαι ούτε χαρά ούτε λύπη. Εύχομαι να με βγάλεις από το
μυαλό σου. Τι μπορώ να κάνω; Δεν πρέπει να είσαι θυμωμένος μαζί μου. Είμαι ένα
άτομο ατελές, κατά βάθος όμως είμαι καλή. Αν μπορούσα να σε βοηθήσω να μην
υποφέρεις, πίστεψέ με, θα το έκανα!!! Όμως εσύ απαιτείς την αγάπη μου, ενώ εσύ
είσαι αυτός που τη σκότωσες!

Σε ικετεύω, Ζαν, ας μείνουμε φίλοι».

ΙΣΙΔΩΡΑ NTANKAN (1878-1927)

«Δεν θέλω να μείνω κοντά σου, αν δεν με θέλεις εσύ»

H Ισιδώρα Ντάνκαν σε φωτογραφία των αρχών της δεκαετίας του ’20

H Χορεύτρια-χορογράφος Ισιδώρα Ντάνκαν θεωρείται πρωτοπόρος του μοντέρνου
χορού, καθώς εγκατέλειψε το κλασικό μπαλέτο και άρχισε να χορεύει ξυπόλητη
φορώντας ελληνικές εσθήτες, με υπόκρουση συμφωνικής μουσικής, όπως Μπαχ,
Βάγκνερ και Μπετόβεν. Επιστολή προς τον εραστή της, εκατομμυριούχο Πάρις
Σίγνκερ (1868-1923), που ήταν ένα από τα είκοσι τέσσερα παιδιά του Ισαάκ M.
Σίνγκερ, ιδρυτή της βιομηχανίας ραπτομηχανών Singer. Το ζευγάρι γνωρίστηκε το
1909 στο Παρίσι, όταν ο Σίνγκερ επισκέφθηκε το καμαρίνι της Ντάνκαν έπειτα από
μια παράσταση. H σχέση τους ήταν θυελλώδης, γεμάτη χωρισμούς και απιστίες. H
Ντάνκαν είχε πει: «Άλλοτε αγαπιόμασταν και άλλοτε μισιόμασταν, νομίζω». Το
1910 το ζευγάρι απέκτησε έναν γιο, τον Πάτρικ, έναν χρόνο όμως αργότερα ο
Σίνγκερ έπιασε την Ντάνκαν στην κρεβατοκάμαρά της με κάποιον άλλον. Πληγωμένος
ο Σίνγκερ έφυγε στην Αίγυπτο με μια άλλη γυναίκα και το ζευγάρι έμεινε
χωρισμένο για πάνω από έναν χρόνο, μέχρι τον Απρίλιο του 1913, οπότε ο Σίνγκερ
κάλεσε την Ντάνκαν με τα παιδιά σε τραπέζι.

Την ημέρα όμως εκείνη, μετά το τραπέζι, μια τρομερή τραγωδία τούς χτύπησε. H
Ντέιντρε, έξι χρόνων – πρώτο παιδί της Ντάνκαν από τη σχέση της με τον
Γκόρντον Κρεγκ – και ο Πάτρικ τριών, πνίγηκαν, όταν το αυτοκίνητό τους έπεσε
στον Σηκουάνα. H ίδια η Ντάνκαν στραγγαλίστηκε το 1927, καθώς η εσάρπα της
πιάστηκε στη ρόδα του αυτοκινήτου που οδηγούσε. Το 1912, τη χρονιά που
γράφτηκε τούτο το γράμμα, ο Σίνγκερ γιόρταζε την εικοστή πέμπτη επέτειο του
γάμου του με μια γυναίκα από την Αυστραλία, η οποία τον χώρισε το 1918.

«Σε παρακαλώ, αν σε κάνω να πλήττεις, όπως λες, αν σε έχω κουράσει ή αν
υπάρχει κάποια άλλη… σε παρακαλώ, καλέ μου, πες μου το τώρα. Είμαι πολύ
περήφανη και δεν θέλω να μείνω κοντά σου, αν δεν με θέλεις εσύ. Σε αγαπώ, σε
λατρεύω, όπως αγαπώ τον μικρούλη Πάτρικ όταν είναι χαρούμενος, αλλά κι όταν
είναι κλαμένος – ίσως και περισσότερο τότε. Σε παρακαλώ, αν δεν με θέλεις πια
– αν υπάρχει κάποια άλλη – πες μου την αλήθεια. Θα ήταν πολύ πιο ευγενικό από
μέρους σου να μου το πεις. Μου φαίνεται πολύ ταπεινωτικό να παίρνω τα πάντα
από σένα κι ύστερα εσύ να μου λες ότι δεν είμαι παρά μια ενόχληση για σένα. Αν
δεν σου προσφέρω πλέον χαρά, σε παρακαλώ, πες μου το τώρα… H ιδέα ότι μπορεί
να συνεχίζεις να με βλέπεις από καθήκον και όχι από αγάπη με αρρωσταίνει, με
βυθίζει στην απόγνωση. Ξέρεις ότι ποτέ δεν δέχτηκα το παραμικρό από σένα πριν
σε γνωρίσω και δεν αντέχω να παίρνω πράγματα από σένα αν δεν μ’ αγαπάς. Πες
μου την αλήθεια…

Ισιδώρα».

INFO

«Γράμματα χωρισμού». Ανθολόγηση, εισαγωγή, μετάφραση: Έφη Φρυδά. Εκδόσεις
«Μελάνι», 2003, σελ. 295.

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής