Aναζητούν τα μυστικά του Bόρειου Πόλου

Τι κι αν έχεις διδακτορικό από το καλύτερο πανεπιστήμιο; Στον Βόρειο Πόλο
σού είναι άχρηστο. Εκεί θα πρέπει να μπορείς να υπομένεις το κρύο, να έχεις τα
μπράτσα ενός οικοδόμου, την αντοχή ενός μαραθωνοδρόμου και τα κότσια να
τραβήξεις τη σκανδάλη για να σώσεις τη ζωή σου από μια πεινασμένη αρκούδα.

Το να ασχολείσαι με την επιστήμη σε αυτό το μέρος της Γης δεν είναι ό,τι πιο
εύκολο, όπως τονίζει η εφημερίδα «New York Times». Γι’ αυτό και ξέρουμε τόσα
λίγα για τον Βόρειο Πόλο. Σε ένα περιβάλλον που την άνοιξη η θερμοκρασία
κυμαίνεται κατά μέσο όρο στους -10 βαθμούς Κελσίου και η σκηνή σου κινδυνεύει
ανά πάσα στιγμή να παρασυρθεί από τον κινούμενο πάγο, ελάχιστος χρόνος σού
μένει για να συλλέξεις τις μετρήσεις. Και αν είσαι τυχερός, οι υγροί
κρύσταλλοι που βρίσκονται στους φορητούς υπολογιστές και σε άλλα όργανα, δεν
θα στερεοποιηθούν λόγω ψύχους καταστρέφοντας τον εξοπλισμό σου.

Στο πιο απομονωμένο σημείο του πλανήτη λοιπόν, μια διεθνής ομάδα ωκεανογράφων
από το Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο του Βόρειου Πόλου προσπαθεί να καταγράψει
την ιδιότροπη συμπεριφορά του πάγου, την επίδραση που δέχεται η περιοχή από
την θερμότητα του ήλιου και τα ζεστά υποθαλάσσια ρεύματα, καθώς και τη χημική
σύσταση των υδάτων που κινούνται από την επιφάνεια προς τον πυθμένα.

Ο Βόρειος Πόλος είναι ένα γεωφυσικό εργαστήριο στο οποίο συντελούνται
σημαντικές κλιματικές αλλαγές. Τα αίτια που τις προκαλούν παραμένουν
αδιευκρίνιστα. Μπορεί να οφείλονται στην ανθρωπογενή δραστηριότητα, όπως για
παράδειγμα στα αέρια του θερμοκηπίου, μπορεί όμως και στη λειτουργία του ίδιου
του οικοσυστήματος της περιοχής, που ακολουθεί τη δική του λογική. Το θέμα
είναι πως τα τελευταία 15 χρόνια κάτι έχει αλλάξει στον Αρκτικό Ωκεανό.

Για τον επικεφαλής της αποστολής, τον δρα Τζέιμι Μόρισον από το Πανεπιστήμιο
της Ουάσιγκτον, ο στόχος είναι να εγκαταστήσουν στην περιοχή όργανα ώστε να
καταγραφεί κάθε είδους αλλαγή που υφίσταται η παγωμένη επιφάνεια του Βόρειου
Πόλου, καθώς και τα υπόγεια ρεύματα, σε βάθος ακόμη και 4,5 χιλιομέτρων, και
τα οποία εμπλουτίζονται από τον Ειρηνικό και τον Ατλαντικό Ωκεανό, αλλά και
από τα ποτάμια του Καναδά και της Σιβηρίας.

Σε απόσταση 30 μιλίων από τον Βόρειο Πόλο, η ομάδα των επιστημόνων κατασκήνωσε περιμένοντας να μεταφερθούν εκεί τα όργανα τα οποία θα βύθιζαν στον παγωμένο ωκεανό

«Αυτή η δουλειά είναι το πιο σκληρό είδος ωκεανογραφίας που μπορεί να
φανταστεί κανείς» λέει ο Νιλ Σόνμπεργκ από το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών των ΗΠΑ
που χρηματοδοτεί την αποστολή. Το πιο κοντινό προς τον Βόρειο Πόλο επανδρωμένο
σε μόνιμη βάση κατάλυμα, είναι μια στρατιωτική βάση του Καναδά. Απέχει περίπου
500 μίλια. Ακόμα πιο κοντά, σε απόσταση περίπου 60 μιλίων, βρίσκεται μια
εποχική κατασκήνωση που λέγεται Μπόρνεο και στην οποία καταλύουν οι
επιστήμονες που επισκέπτονται την περιοχή. Εκεί έχει φτιαχτεί και ένα
ελικοδρόμιο.

Από την κατασκήνωση αυτή, ένα μέλος της αποστολής, ο δρ Τίμοθι Στάντον,
χρειάστηκε 18 ώρες – χωρίς να πιει ούτε μια γουλιά νερό – για να διασχίσει
απόσταση μισού μιλίου και να εγκαταστήσει σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο μια
σημαδούρα αξίας περίπου 40.000 δολαρίων. H σημαδούρα ήταν εφοδιασμένη με
όργανα που θα της επέτρεπαν να αναλύει τα θερμά ρεύματα νερού που κυκλοφορούν
κάτω από τους πάγους. Θα ταξίδευε δηλαδή μαζί τους μέχρι να χαθεί στον Αρκτικό
Ωκεανό.

Ύστερα από 10 ώρες προσπάθειας κατάφερε να ανοίξει με τρυπάνι μια τρύπα στον
πάγο διαμέτρου 40 εκατοστών για να τοποθετήσει τη σημαδούρα. Μετά έπρεπε να
βγάλει τον φορητό του υπολογιστή, να ελέγξει ότι όλα δούλευαν ρολόι, πως
υπήρχε επικοινωνία της σημαδούρας με τον δορυφόρο προς τον οποίο θα έστελνε τα
δεδομένα που θα συνέλεγε και να επιστρέψει πάλι στην κατασκήνωση. H χαρά του
Στάντον ήταν πολύ μεγαλύτερη όταν γύρισε και ήπιε μια κούπα νερό από λιωμένο
πάγο που είχε φροντίσει να ζεστάνει νωρίτερα ένας συνάδελφός του. Όμως τα
προβλήματα δεν είχαν τελειώσει. Ο Τζιμ Τζόνσον, μηχανικός της αποστολής τα
κατέγραφε στο σημειωματάριο του με μολύβι. Το στιλό είναι άχρηστο, γιατί το
μελάνι παγώνει…

Ασταθείς ισορροπίες

Εκτός από το μελάνι ακόμα και το… αίμα της ομάδας «πάγωσε» όταν λίγο
έλειψε να χαθούν για πάντα στα βάθη του Αρκτικού Ωκεανού μια σειρά από όργανα,
εξαιτίας τριών μπουλονιών που έσπασαν. Τα όργανα ήταν στερεωμένα σε ένα ειδικό
συρματόσχοινο που είχε μήκος πάνω από τρία χιλιόμετρα. Στον πάγο που είχε
πάχος τρία μέτρα είχε ανοιχθεί μια τρύπα και το συρματόσχοινο ρίχθηκε στη
θάλασσα μαζί με τα όργανα που θα κατέγραφαν διάφορες ενδείξεις για την
αλατότητα και την κυκλοφορία των ρευμάτων. Ήταν αξίας 200.000 δολαρίων, όμως
αν δεν βρίσκονταν τρία μπουλόνια να αντικαταστήσουν εκείνα που είχαν σπάσει
στο βαρούλκο, τότε όλα τα ποντισμένα όργανα δεν θα ήταν τίποτα άλλο παρά ένα
μάτσο σκουριασμένα παλιοσίδερα. Και όλες οι μετρήσεις που θα πραγματοποιούσαν
για ένα χρόνο, θα πήγαιναν στράφι. Τι κι αν η ομάδα μετέφερε φορητά δορυφορικά
τηλέφωνα και εξελιγμένα συστήματα πλοήγησης που σου απαλύνουν το αίσθημα της
απομόνωσης. Ο Βόρειος Πόλος είναι ακραίο περιβάλλον. Και ολόκληρη η αποστολή
παραλίγο να τιναχθεί στον αέρα εξαιτίας τριών σπασμένων μπουλονιών.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης