TPITH AΠOΨH Tα Ξενία και η τύχη τους

Με χαρά διάβασα στο τελευταίο ενημερωτικό δελτίο του TEE την ανακοίνωση του
Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ ΠΕΑ), ένα κείμενο που απευθύνεται προς τον
δήμαρχο Ηρακλείου, σχετικό με την τύχη του Ξενία Ηρακλείου (1961), έργο του
σημαντικού αρχιτέκτονα Γιώργου Νικολετόπουλου. Το κτίριο αυτό έχει επιλεγεί
ανάμεσα στα Ξενία της περιόδου 1957-1967 τα οποία προτείνεται, σύμφωνα με την
απόφαση του Συλλόγου, να προστατευθούν και να αναδειχθούν.

Στον κατάλογο περιλαμβάνονται και άλλα πολύ σημαντικά έργα, όπως τα ξενοδοχεία
και τα μοτέλ που σχεδίασε τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, ο Άρης
Κωνσταντινίδης, προϊστάμενος της Υπηρεσίας Μελετών του Ελληνικού Οργανισμού
Τουρισμού (ΕΟΤ) την εποχή της άνθησής του.

Ανάμεσα στα έργα του Άρη Κωνσταντινίδη, τα οποία συγκαταλέγονται στη διεθνή
αρχιτεκτονική βιβλιογραφία, τα ξενοδοχεία ξεχωρίζουν.

Τα Ξενία που έχω χτίσει – λέει πικραμένος σε συνέντευξη με τον
Κωνσταντίνο Θέμελη, το 1991 -, αγνώριστα, τα έχουν αλλάξει.
Στα χρώματα, στα έπιπλα, σε όλα. Κι εγώ αρχίζω να λέω
τότε προς τι;».

Η συνομιλία αυτή με τίτλο «Λόγος του αρχιμάστορα» (Εκδόσεις ΙΝΔΙΚΤΟΣ 2000)
δημοσιεύθηκε μετά την αποφασισμένη πτώση του Άρη Κωνσταντινίδη το 1993, από το
μπαλκόνι του σπιτιού του.

Το δράμα του Ερρίκου Ίψεν, «Ο αρχιμάστορας Σόλνες», στο οποίο παραπέμπει ο
τίτλος της έκδοσης, τελειώνει με την πτώση του Σόλνες από τον υψηλό πύργο, που
μόλις είχε τελειώσει.

Με την πτώση του, ο αρχιτέκτονας Άρης Κωνσταντινίδης – φορέας μιας γνήσιας
δημιουργικής δύναμης – όπως ο αρχιμάστορας Σόλνες δίνει ένα τέλος στις
συγκρούσεις και τα εμπόδια που τον βασάνισαν σε όλη του τη ζωή, μια ζωή
μοναχική, αφιερωμένη σε ένα έργο που με επιμονή και πάθος υποστήριξε.

H επέτειος των δέκα χρόνων από τον θάνατό του θα έπρεπε να αποτελέσει ορόσημο
στην ιστορία του ελληνικού πολιτισμού, αλλά και άξονα μιας τουριστικής
πολιτικής που αναδεικνύει τη μοναδικότητα του τόπου, σε μια κλίμακα
οικουμενική.

Γιατί δεν πρόκειται μόνο για καλή αρχιτεκτονική, αλλά για ένα έργο-οδηγό και
φάρο, που φώτισε γενιές αρχιτεκτόνων, έναν μπούσουλα προς την κατεύθυνση της
δημιουργικής συνέχειας και της στοχαστικής ερμηνείας της παράδοσης.

Το έργο του όμως εξακολουθεί να καταστρέφεται από την εγκατάλειψη, την
αδιαφορία, τη φθορά, αλλά και από τις αλόγιστες επεμβάσεις και δήθεν
αναβαθμίσεις, οι οποίες αλλοιώνουν ανεπανόρθωτα το «ήθος» που εκπέμπουν
οικοδομήματα προσαρμοσμένα στο πνεύμα του τόπου, τα οποία κοσμούν και
ερμηνεύουν το φυσικό τοπίο.

Έργα που σχεδιάστηκαν και οικοδομήθηκαν σε επιλεγμένες μοναδικές περιοχές της
Ελλάδας, όπως τα Ξενία της Άνδρου, της Καλαμπάκας, του Πόρου, της Μυκόνου ή το
ερειπωμένο και κακοποιημένο Μοτέλ του Ηρακλείου, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν
επιτέλους με την οφειλόμενη προς τον πολιτισμό σοβαρότητα και φροντίδα, να
καταγραφούν συστηματικά από τους αρμόδιους φορείς, σύμφωνα με τις
ιδιαιτερότητές τους και να ενταχθούν οργανικά στο σύνολο των ξενοδοχειακών
μονάδων του τόπου.

Το ενδιαφέρον του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων για την ανάδειξη έργων με τη σημασία
και την ποιότητα των κτιρίων που έχουν αρχικά καταγραφεί, είναι έστω και
καθυστερημένα μια ελπίδα για την αναζήτηση και την επισήμανση της ταυτότητας
του τόπου μας μέσα από τα οικοδομήματα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Ο
τουρισμός βασίζεται στην ανάδειξη του τοπικού πολιτισμού και δεν αναφέρεται
μόνο στις αρχαιότητες. Την εποχή της σύγχυσης που διανύουμε, το τοπικό γίνεται
οικουμενικό, όταν αντανακλά το πνεύμα του τόπου, όπως στα έργα του Άρη
Κωνσταντινίδη που έγιναν, όπως ο ίδιος έλεγε αναφερόμενος στον Σολωμό:

Με λογισμό και με όνειρο

Για την αληθινή ουσία

Για το κοινό και το κύριο

H Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.