TPITH AΠOΨH Οι τρομοκράτες των Παρισίων

Ας γυρίσουμε σαράντα χρόνια πίσω: Παρίσι, μέσα της δεκαετίας του ’60: Ηρωική
αντίσταση του λαού του Βιετνάμ. Εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα. Μεγαλόπνοες
διακηρύξεις του Μάο. Θρύλος του Τσε Γκουεβάρα. Λίγο αργότερα, ο Μάης του ’68 –
η άνοιξη των Παρισίων και ολόκληρης της Ευρώπης. Τι ήταν αυτό το κίνημα; Ένα
αντικαπιταλιστικό, ρομαντικό, ελευθεριακό, ουτοπικό ξέσπασμα, ενάντια στην
γκρίζα ομοιομορφία του καπιταλισμού. Ένα κίνημα επανασύνδεσης με τη φύση,
ανάδειξης της ζωής σε αξία καθεαυτήν. Ένα κίνημα εναντίον των αποξενωτικών και
αλλοτριωτικών φαινομένων του όψιμου καπιταλισμού.

Το Παρίσι ήταν το δυναμικότερο κέντρο αυτού του κινήματος. Και οι φοιτητές, η
πρωτοπορία του. Εμβληματικές μορφές: ο Μαρξ, ο Λένιν, ο Τρότσκι, ο Μάο, ο
Γκουεβάρα. Στο Παρίσι, ζούσε τότε ένας μεγάλος αριθμός Ελλήνων φοιτητών,
μεταπτυχιακών, ερευνητών και διανοουμένων. Κύρια οργάνωση των Ελλήνων του
Παρισιού ήταν η ΕΠΕΣ (Ένωσις των εν Παρισίοις Ελλήνων Σπουδαστών. Λέγεται ότι
ιδρυτής της ήταν ο Αδαμάντιος Κοραής). Πρόεδρος της ΕΠΕΣ ήταν ο Νίκος
Χατζηνικολάου (σήμερα καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης). Γραμματέας, ο Αλέκος
Γιωτόπουλος. Οι Έλληνες φοιτητές έζησαν αυτήν την έξαρση μετέχοντας ενεργητικά
στο κίνημα.

H είδηση για τη δικτατορία (21 Απριλίου 1967) έπεσε σαν κεραυνός στην ελληνική
κοινότητα. Και η αντίδραση ήτανε άμεση: την επομένη της δικτατορίας, στο σπίτι
του Νίκου Πουλαντζά, συγκροτήθηκε η πρώτη στην Ευρώπη αντιδικτατορική επιτροπή
από τους Z. Θέο, A. Κύρου, E. Μπιτσάκη, Θ. Πάγκαλο, N. Πουλαντζά, N. Σβορώνο
(ίσως κάποιο όνομα να μου διαφεύγει). Οι οργανώσεις του Παρισιού που έγιναν τα
κέντρα του αντιδικτατορικού κινήματος ήταν η ΕΠΕΣ, ο Σύλλογος των Ελλήνων
Εργαζομένων και η ελληνική κοινότητα.

Από τα κόμματα: οι οργανώσεις του KKE, της ΕΔΑ, του KKE-εσ. και οι μικρές
ομάδες της άκρας Αριστεράς, τροτσκιστικής και μαοϊκής έμπνευσης. Στόχος των
οργανώσεων αυτών ήταν η ενημέρωση και ο συντονισμός της δράσης των Ελλήνων
εναντίον της δικτατορίας. H ενημέρωση του γαλλικού Τύπου. Ομιλίες από το
ραδιόφωνο. Συνεργασία με γαλλικά κόμματα (κυρίως το ΚΚΓ και το σοσιαλιστικό),
με τις αντιστασιακές οργανώσεις της Γαλλίας κ.λπ.

Επίσης συλλογή χρημάτων για βοήθεια οικογενειών κρατουμένων και αποστολή
δικηγόρων για την υπεράσπιση Ελλήνων αντιστασιακών κ.λπ.

Το αντιδικτατορικό κίνημα είχε – προφανώς – ανάγκη από έντυπα για την
ενημέρωση των Ελλήνων και τον συντονισμό της δράσης τους, καθώς και για την
ενημέρωση των Γάλλων. Στο Παρίσι εκείνη την περίοδο υπήρχαν: H «Πορεία»,
περιοδικό της ΕΠΕΣ. H «Ελεύθερη Πατρίδα» (επιρροή του KKE. Αργότερα
μεταφέρθηκε στο Λονδίνο). Ο «Αγώνας» περιοδικό του KKE-εσ. Επίσης με τον Ζήση
Θέο εκδίδαμε ένα δελτίο στα γαλλικά, για ενημέρωση των Γάλλων δημοσιογράφων.
Επίσης, ο Σύλλογος Εργαζομένων εξέδιδε το Εργατικό Δελτίο.

Τέλος, κυκλοφορούσαν διάφορα περιστασιακά έντυπα, προκηρύξεις κ.λπ.

Αλλά το αντιδικτατορικό κίνημα του Παρισιού δεν περιορίστηκε στην πολιτική
δραστηριότητα. Στην πορεία δημιουργήθηκε, με πρωτοβουλία ανθρώπων της
Αριστεράς (Βουδούρης, Γεωργούδη, Καρούμπαλος, Κανδύλης, Μπιτσάκης, Ξενάκης και
άλλοι) το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Στόχος του ήταν να συμβάλει στη
γενικότερη άνοδο του ιδεολογικού επιπέδου των Ελλήνων του Παρισιού, με
διαλέξεις, συζητήσεις κ.λπ. Τόπος, τα αμφιθέατρα, κυρίως του Πανεπιστημίου
Paris VII, όπου συχνά διεξάγονταν ομηρικές πολιτικο-ιδεολογικές συζητήσεις.
Προς το τέλος της δικτατορίας, η Ένωση Πανεπιστημιακών Δυτικής Ευρώπης
δημιούργησε ένα είδος θερινού Πανεπιστημίου το οποίο, αν θυμάμαι καλά,
λειτούργησε μόνο μία χρονιά: το τέλος της δικτατορίας σήμανε και το δικό του
τέλος.

Σε ποια πολιτική-ιδεολογική βάση συγκροτήθηκε αυτό το κίνημα, το μαζικότερο
από τα κινήματα της Ευρώπης, των ΗΠΑ και του Καναδά; Κοινός στόχος – προφανώς
– ήταν η συμβολή στην ανατροπή της δικτατορίας. Με ποιον τρόπο; Το KKE και το
KKE-εσ. ήταν υπέρ της ανάπτυξης ενός μαζικού αντιδικτατορικού κινήματος που θα
ανέτρεπε τη δικτατορία. Αλλά διάφορες οργανώσεις, ομάδες κ.λπ. θεωρούσαν
αναγκαίο τον ένοπλο αγώνα. Στα σπίτια, στα καφενεία και στα αμφιθέατρα γινόταν
πολύς λόγος για ένοπλη πάλη. Αλλά άλλο οι προθέσεις και άλλο οι δυνατότητες.
Τέλος, ως προς τους ευρύτερους πολιτικούς στόχους: η συντριπτική πλειοψηφία
των μελών του αντιδικτατορικού κινήματος ήταν υπέρ τούτης ή εκείνης της
σοσιαλιστικής προοπτικής. Διαφορές, αντιθέσεις και ενότητα μπροστά στον κοινό
εχθρό.

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί η ουσιαστική συμβολή καλλιτεχνών, όπως του
Θεοδωράκη, της Μελίνας Μερκούρη, της Μαρίας Φαραντούρη κ.ά. Αλλά, βεβαίως,
πρέπει να σημειωθεί και η παντελής αδιαφορία και απουσία άλλων γνωστών τότε
διανοουμένων και άλλων που έγιναν αργότερα επώνυμοι και σήμερα γίνονται
τιμητές αγωνιστών της Αριστεράς. Εκείνοι έκαναν καριέρα ή «σπούδαζαν» όταν
άλλοι έβαζαν βόμβες.

H ιστορία αυτού του κινήματος δεν έχει γραφτεί. H ύπαρξή του όμως δεν
λησμονήθηκε. Έτσι, εφημερίδες, MME και βαποράκια των διωκτικών αρχών έψαχναν
επί μήνες σ’ αυτήν τη φωλεά των τρομοκρατών να ανακαλύψουν τον αρχηγό της 17
Νοέμβρη (ύψος, χρώμα μαλλιών, καθηγητής κ.λπ.), καθώς και τη μυστηριώδη αόρατη
«ξανθιά». Άθλια προσπάθεια απαξίωσης, που τείνει να ταυτίσει τους τότε
αγωνιστές με τρομοκράτες.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου
Ιωαννίνων.