Διχάζει η εξωτερική πολιτική την Eνωμένη Eυρώπη

Οι χώρες-μέλη της Ένωσης συνηθίζουν να αποκαλούν εαυτούς «ευρωπαϊκή
οικογένεια». Οι πιο αισιόδοξοι από αυτούς διατείνονται ότι στους κόλπους
τούτης της οικογένειας υπάρχει ένα μικροσκοπικό βρέφος που φέρει το ιδιόρρυθμο
όνομα ΚΕΠΠΑ (Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτκή Άμυνας). Οι πιο απαισιόδοξοι
– ή πιο ρεαλιστές, κατ’ άλλη εκδοχή – κάνουν λόγο για ένα έμβρυο απλώς και
μάλιστα σε αμφισβητούμενη εγκυμοσύνη.

Εάν πριν από κάποιες δεκαετίες έλεγαν στον αρχιτέκτονα της Ενωμένης Ευρώπης
Σουμάν πως μια μέρα η Ένωση θα είχε ένα ενιαίο νόμισμα, ασφαλώς θα έκανε λόγο
για όραμα. Κι όμως, στην αυγή του 21ου αιώνα η κοινότητα των 15 – και αύριο
των 25 – έχει καταφέρει το μοναδικό, μετά τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, εγχείρημα
του κοινού νομίσματος, του οικείου πλέον ευρώ, αλλά δεν μπορεί να καταφέρει
αυτό που θεωρητικά θα ήταν πιο απλό: να έχει κοινή εξωτερική πολιτική και
πολιτική άμυνας.

Οι λόγοι είναι πολλοί και το εγχείρημα αναμένεται να μη διευκολυνθεί ιδιαίτερα
με την είσοδο των 10 νέων χωρών, καθώς οι περισσότερες από αυτές, εάν όχι
όλες, έχουν επιλέξει την τυφλή συμπαράταξη με το οιωνεί αντίπαλον δέος της
Ένωσης, τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Εθνικά συμφέροντα. Ο πρώτος λόγος, ωστόσο, που οι «15» δεν κατάφεραν να
αποκτήσουν έως τώρα, στο πλαίσιο της ενοποιητικής διαδικασίας, κοινή εξωτερική
πολιτική, είναι ότι τα ίδια τα κράτη που την αποτελούν έχουν ισχυρές – και με
παράδοση αιώνων – εξωτερικές πολιτικές. H Γαλλία και η Βρετανία, και οι δύο
πρώην αποικιοκρατικές χώρες, έχουν σαφή και ξεκάθαρη εξωτερική πολιτική – και,
φυσικά, εθνική άμυνα – για την εξυπηρέτηση των εθνικών τους συμφερόντων. Κι
αυτή είναι πολύ δύσκολο να θυσιασθεί στον βωμό μιας αόριστης κοινής ευρωπαϊκής
πολιτικής, όπου κανείς δεν γνωρίζει εάν θα βγει κερδισμένος ή χαμένος. H
Γερμανία, από την πλευρά της, επίσης έχει ξεκάθαρη άποψη, υπαγορευόμενη από το
Σύνταγμά της, για τη μη ανάμειξη σε οποιαδήποτε εμπλοκή εκτός των συνόρων της.
Σαφή άποψη έχουν και οι βόρειες χώρες, με την παράδοση της ουδετερότητας και
της παρουσίας μονάχα σε ειρηνευτικούς μηχανισμούς, όπως λόγου χάριν οι
κυανόκρανοι του ΟΗΕ. Και, για να πούμε και τα του οίκου μας, και η Ελλάδα, ως
μόνη χώρα με ανοικτά εθνικά θέματα στην Κύπρο και το Αιγαίο, επίσης κατά
καιρούς έχει επιλέξει την εθνική εξωτερική της πολιτική και άμυνα έναντι του
κοινού οράματος. Σε όλα τα παραπάνω θα πρέπει κανείς να προσθέσει και τον φόβο
που υπάρχει σε αρκετούς εταίρους, ιδίως σε αυτούς που συνεισφέρουν πολλά στον
κοινοτικό προϋπολογισμό, όπως η Γερμανία, ή σε αυτούς που ήδη δίνουν πολλά για
την άμυνα, όπως η Ελλάδα, ότι η δημιουργία κοινών αμυντικών σχημάτων θα
σήμαινε πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος – κάτι όχι ευχάριστο σε μια εποχή που
δεν θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί για την Ευρώπη των παχιών αγελάδων.

Όλα τα παραπάνω, ωστόσο, άλλαξαν ή επανατοποθετήθηκαν με τον πόλεμο κατά του
Ιράκ. H απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να επιτεθούν σε μια χώρα αγνοώντας τον
ΟΗΕ – και με σύμμαχο ορισμένες χώρες της Ένωσης, κυρίως την Ισπανία και τη
Βρετανία – έδειξε καθαρά ότι οι «15» δεν μπορούν πλέον να χρησιμοποιούν το
Συμβούλιο Ασφαλείας ή τον Οργανισμό ως άλλοθι για τη δική τους απουσία ή
έλλειψη πολιτικής. Κάτι που είχαν κάνει, άλλωστε, στα Βαλκάνια, με αποτέλεσμα
τραγικές συνέπειες για την περιοχή.

Και δημιουργήθηκε επίσης ένα ακόμη δεδομένο. Ότι σε μια εποχή
παγκοσμιοποιημένη, ιδίως στην οικονομία, είναι ουτοπία να περιμένεις ότι θα
έχεις πραγματική – και οικονομική – ισχύ, όταν είσαι αδύναμος στα υπόλοιπα
γήπεδα.

H ομοφωνία. Έτσι, η Ένωση πλέον αναζητεί τον τρόπο που θα ξεπεράσει τα
εσωτερικά της προβλήματα και να σταθεί στο νέο υπό διαμόρφωση παγκόσμιο
σύστημα. Συζητεί, για παράδειγμα, μήπως στο πλαίσιο της Διακυβερνητικής
Διάσκεψης θα πρέπει να επανεξετασθεί το ενδεχόμενο κατάργησης του κανόνα της
ομοφωνίας στην εξωτερική πολιτική και άμυνα. Ή, έστω, της δυνατότητας να
προχωρούν κάποιες χώρες σε αμυντικές και άλλες πρωτοβουλίες χωρίς τη συναίνεση
των υπολοίπων. Θα πρέπει, ωστόσο, εδώ να σημειωθεί και η απροθυμία πολλών
εταίρων που δεν θέλουν να χάσουν εθνικά κεκτημένα, αλλά και το γεγονός ότι το
κείμενο-πρόταση Συντάγματος του Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν εξακολουθεί να ομνύει
στον κανόνα της ομοφωνίας για την ΚΕΠΠΑ. Πιο ενθαρρυντικό, αντιθέτως, είναι το
κείμενο του Χαβιέ Σολάνα για τη νέα στρατηγική στον τομέα της άμυνας και της
ασφάλειας, το οποίο τουλάχιστον βάζει τους στόχους και τις αρχές. Αλλά και για
αυτό, η συζήτηση στη Χαλκιδική μόλις αρχίζει…