H Φορντ κλείνει τα… 100

Τέσσερα γράμματα. H διασημότερη λέξη του 20ού αιώνα. Ή έστω, τα διασημότερα
γράμματα τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο: FORD

Ο Χένρι Φορντ δοκιμάζει ένα όχημα το 1896. Κάτω, ο δισεγγονός του Μπιλ έχει σήμερα τα ηνία της εταιρείας

Που σήμερα συνοδεύονται από έναν μεγάλο αριθμό: 100. Τόσα είναι τα χρόνια που
συμπληρώνει την ερχόμενη Δευτέρα η αμερικανική Ford Motor Company. H εταιρεία,
η οποία αν και δεν εφηύρε το αυτοκίνητο, συνδέθηκε άρρηκτα με την εφεύρεση της
αυτοκινητοβιομηχανίας και της βιομηχανικής ανάπτυξης των Ηνωμένων Πολιτειών
στον 20ό αιώνα.

Λέγεται ότι η μαζική παραγωγή επάνω σε κινούμενη αλυσίδα – η έμπνευση για την
υλοποίησή της – προήλθε από την παρατήρηση ενός σφαγείου, όπου το κινούμενο
βόδι κοβόταν σε κομμάτια καθώς προχωρούσε σε ιμάντα. Τα κομμάτια αποχωρίζονταν
καθώς ο ιμάντας προχωρούσε. Απλώς, η διαδικασία εφαρμόστηκε σε αυτοκίνητα –
κινητή γραμμή συναρμολόγησης. Αυτό το γεγονός έδωσε τη δυνατότητα να γίνει η
συναρμολόγηση σχεδόν 8 φορές πιο γρήγορη. Σύντομα, στο λεξιλόγιο των
κοινωνιολόγων εμφανίστηκε μια νέα λέξη – «Fordism». Ήταν ο ακριβής όρος
περιγραφής του συστήματος αυτόματης μαζικής παραγωγής σε κινούμενη αλυσίδα.

Ενός συστήματος που βρήκε τον δυναμικότερο εκπρόσωπό του στο όνομα του γιου
ενός αγρότη, του Χένρι Φορντ. «Θεσμός είναι η επιμήκης σκιά ενός ανθρώπου»
στην υπερβατική φιλοσοφία του Ραλφ Έμερσον. Φράση που χρησιμοποιείται ευρέως
για να διατυπωθεί και το μέγεθος του Φορντ. «Κάθε πρόοδος αρχίζει σιγά σιγά με
το άτομο», είχε πει εκείνος.

Από πολύ νωρίς τον κέντριζε οτιδήποτε είχε να κάνει με τη μηχανική, τις
μηχανές, τον τρόπο που λειτουργούσαν αυτά τα πράγματα. Γι’ αυτό, ως νέος,
διέλυε ό,τι έπεφτε στα χέρια του. Στη γειτονιά του μάλιστα τον συνόδευε η φήμη
τού επιδιορθωτή ρολογιών! Προικισμένος με ασίγαστο πνεύμα, οραματιστής,
διακρίθηκε για την «εμμονή» του να αναδείξει με πρωτοπόρο τρόπο την εργατική
τάξη. Ήταν από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν ότι η αμερικανική βιομηχανία,
στις αρχές του 20ού αιώνα, είχε προοπτικές ευημερίας μόνο αν οι εργάτες
κατόρθωναν να αποκτήσουν τα προϊόντα που κατασκεύαζαν.

Πολλά έχουν γραφτεί για τον ιδρυτή της Φορντ. Αυτό που τον διακρίνει,
παρατηρεί στο βιβλίο του «Wheels for the World: Henry Ford, His Company and a
Century of Progress, 1903-2003» ο ιστορικός Ντάγκλας Μπρίνκλεϊ, «ήταν η
δημιουργία ενός κλίματος στο οποίο η βελτίωση ήταν το πραγματικό προϊόν. Έτσι,
ένα καλύτερο, φθηνότερο Model Τ ακολούθησε φυσιολογικά».

H αναφορά στο συγκεκριμένο μοντέλο δεν είναι τυχαία. Χαρακτηρίστηκε ως το
αυτοκίνητο που έβαλε τον κόσμο σε ρόδες. «Θα κατασκευάσω ένα αυτοκίνητο για το
πλήθος», είχε πει ο Φορντ. Το 1908, η εμφάνιση του εκκεντρικού Model Τ αντί
850 δολαρίων σήμανε το πρώτο βήμα στη μετάλλαξη των τεσσάρων τροχών από
παιχνίδι των πλουσίων σε δικαίωμα της μάζας. Από τότε ώς το 1927 παρήχθησαν 15
εκατομμύρια κομμάτια. H ιδέα της μαζικής παραγωγής είχε βρει τον καλύτερο
εκφραστή της. Ήταν η εποχή – γράφει ο Ντάνιελ Γκρος στην ηλεκτρονική εφημερίδα
«The New York Observer» – που στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα αυτοκίνητο
αντιστοιχούσε σε 6 πολίτες, αναλογία που στη Βρετανία της ίδιας περιόδου
διαμορφωνόταν σε 1 προς 49.

Ο Φορντ απομάκρυνε ισχυρά στελέχη του και τυράννησε τον άτυχο γιο του, τον
Έντσελ, ο οποίος υπήρξε πρόεδρος της εταιρείας από το 1919 ώς το 1943, οπότε
πέθανε πρόωρα από καρκίνο. Ήταν η περίοδος που ο πατέρας ανέλαβε εκ νέου το
τιμόνι της Ford, για να αποχωρήσει λίγο μετά το τέλος του B’ Παγκοσμίου
Πολέμου αφήνοντας διάδοχο ώς το 1980 τον 28χρονο εγγονό του, τον Χένρι Φορντ
τον δεύτερο.

H οικογενειακή επιχείρηση εξελίχθηκε σε μετοχική εταιρεία που εξαπλώθηκε
διεθνώς. H επέκταση στην Ευρώπη συνεχίστηκε μ’ ένα μεγάλο εργοστάσιο, το οποίο
άνοιξε στη Βαλένθια το 1976, αλλά και με την εξαγορά της σουηδικής Volvo το
1999. «Πολυτελείς» πρωτοβουλίες τής έδωσαν επίσης τη δικαιοδοσία σε αυτοκίνητα
όπως Jaguar, Aston Martin, Lincoln, Land Rover, ενώ η κυριαρχία της
συμπληρώθηκε με μεγάλο ποσοστό της Ιαπωνικής Mazda.

H νέα γενιά

Μια νέα γενιά της οικογένειας διατηρεί τώρα τα ηνία της εταιρείας, υπό την
ηγεσία του Γουίλιαμ Κλέι Φορντ Τζούνιορ – δισέγγονου του ιδρυτή. Οι προκλήσεις
που αντιμετώπισε εκείνος στη σύγχρονη Φορντ δεν ήταν λίγες. Ο πρώην διευθύνων
σύμβουλος Ζακ Νάσερ ήταν μία από αυτές. H οικονομική αιμορραγία άνω των 6
δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσα σε δύο χρόνια, μια άλλη. H ανάκληση 27
εκατομμυρίων ελαστικών της Φάιρστοουν, άλλο ένα πλήγμα.

H εταιρεία οραματίζεται τα μισά αυτοκίνητά της να κυκλοφορούν μέχρι το 2050 με
καύσιμο υδρογόνο. Καινοτομία που είναι αποφασισμένος να προωθήσει ο διάδοχος
της αυτοκρατορίας, διατηρώντας ωστόσο τις παραδοσιακές κατευθυντήριες γραμμές:
«Καθώς πλησιάζουμε στην εκατοστή μας επέτειο, θέλουμε να συνεχίσουμε να
παρέχουμε στον κόσμο τη δυνατότητα μετακίνησης, κατασκευάζοντας εξαιρετικά
προϊόντα, προσιτά με κάθε έννοια της λέξης – οικονομικά, κοινωνικά και
περιβαλλοντικά. Δημιουργώντας και διατηρώντας την ελευθερία της κίνησης για
τον καθένα, θα τιμήσουμε το παρελθόν και θα διασφαλίσουμε το μέλλον μας».