H ψαλίδα κλείνει… στην κάλπη

Στις 9 Απριλίου του 2000, στις 7 το απόγευμα, τα exit-poll έβγαζαν
πρωθυπουργό τον κ. K. Καραμανλή. H κάλπη όμως είχε άλλη γνώμη. Από τον Ιούνιο
του 1997 μέχρι τον Μάιο του 1999, η N.Δ. είχε ένα σταθερό προβάδισμα στις
δημοσκοπήσεις, που σύμφωνα με τις τάσεις της MRB ποτέ δεν έπεσε από τις
τέσσερις μονάδες. H ψαλίδα έκλεισε ραγδαία μετά τους σεισμούς, και τις εκλογές
του 2000 τις κέρδισε το ΠΑΣΟΚ. Από την αρχή του έτους 2002, οι δημοσκοπήσεις
έφερναν τον υποψήφιο των Χριστιανοδημοκρατών κ. Έντμουντ Στόιμπερ, να
προηγείται σταθερά -μέχρι και επτά μονάδες -του καγκελαρίου Σρέντερ. Ο Σρέντερ
κέρδισε τις εκλογές…

Από τον Ιούνιο του 2001, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η N.Δ.
προηγείται σταθερά του ΠΑΣΟΚ -με διαφορά που δεν έπεσε ποτέ κάτω από τις έξι
μονάδες. Σημαίνει αυτό ότι η N.Δ. θα κερδίσει τις εκλογές; Κανένας δεν μπορεί
να το πει με βεβαιότητα. Γιατί αυτή η διαφορά φαίνεται να δημιουργήθηκε από τα
λάθη του ΠΑΣΟΚ -είναι χαρακτηριστικό, ότι η ψαλίδα ανοίγει εντυπωσιακά μετά το
Ασφαλιστικό -και την διεθνή οικονομική ύφεση μετά την τρομοκρατική επίθεση στη
Νέα Υόρκη. Δεν οφείλεται στην πειθώ της N.Δ. Και μετά την προεδρία, το ΠΑΣΟΚ
έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει το κατάλληλο κλίμα για να ανατρέψει την
κατάσταση, που ενδεχομένως να μην είναι και τόσο άσχημη όσο τη δείχνουν οι
δημοσκοπήσεις. Γιατί από τη στιγμή που ξεκινάει μια έρευνα, μέχρι την ώρα που
θα δημοσιευτούν τα συμπεράσματα, ο δημοσκόπος πρέπει να παρέμβει ερμηνεύοντας
τους αριθμούς, και το όποιο λάθος μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά…

Τα τέσσερα αγκάθια μιας δημοσκόπησης

Τι μετράει μια δημοσκόπηση; Κανονικά θα έπρεπε να μετράει μετακινήσεις
ψηφοφόρων από το ένα κόμμα στο άλλο. Για να τους μετρήσει όμως πρέπει πρώτα να
τους βρει -και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα…

Για να βγάλει ο δημοσκόπος ένα αξιοπρεπές συμπέρασμα για τις μετακινήσεις των
ψηφοφόρων, το δείγμα του θα πρέπει να αντανακλά το αποτέλεσμα των προηγούμενων
εκλογών. Δηλαδή ανάμεσα σε αυτούς που του λένε ό,τι είχαν ψηφίσει στις εκλογές
του 2000 π.χ., θα πρέπει να βρει 43,8% ΠΑΣΟΚους, 42,7% Νεοδημοκράτες, 5,5%
Κουκουέδες και 3,2% ΣΥΝασπιστές -αυτό ήταν το αποτέλεσμα. E, λοιπόν, δεν τους
βρίσκει ποτέ!!

H δειγματοληψία. Το πρώτο αγκάθι είναι το ίδιο το δείγμα. H εμπειρία
των δημοσκόπων λέει ότι πολύ πιο εύκολα ανοίγουν οι πόρτες των λαϊκών
στρωμάτων, παρά των ανωτέρων, πιο εύκολα διαθέτουν τον χρόνο οι νοικοκυρές
-παρά στελέχη επιχειρήσεων… Παίζει ρόλο; Αν σκεφτεί κανείς πόσο θετική είναι
η εικόνα του κ. K. Σημίτη στη δεύτερη κατηγορία ψηφοφόρων, ασφαλώς παίζει
ρόλο. Ο σοβαρός δημοσκόπος θα έπρεπε να κάνει εδώ την πρώτη στάθμιση και η
στάθμιση περιέχει πάντα μια δόση αυθαιρεσίας.

Το ξεσκαρτάρισμα. Το δεύτερο αγκάθι είναι εκείνοι που αρνούνται να πουν
τι είχαν ψηφίσει αλλά και εκείνοι που δεν ψήφισαν στις προηγούμενες εκλογές
-στις τελευταίες τάσεις της MRB αριθμούν 400 άτομα, από σύνολο δείγματος
2.000. Οι δημοσκόποι δεν το λένε -αλλά τους «πετάνε έξω». Ελάχιστα λαμβάνουν
τις απαντήσεις τους υπ’ όψιν τους, ούτε στην πρόθεση ψήφου, ούτε στην
καταλληλότητα για την πρωθυπουργία και φυσικό είναι: Αν δεν ξέρεις τι είχε
ψηφίσει ο άλλος, ποια μετακίνηση μετράς;

Κρυπτονεοδημοκράτες… Το τρίτο αγκάθι, είναι ότι ο δημοσκόπος δεν
βρίσκει τους ψηφοφόρους ορισμένων κομμάτων, που χρειάζεται, για να είναι το
δείγμα αντιπροσωπευτικό. Σε όλες τις ευρωπαϊκές δημοσκοπήσεις, έχει
διαπιστωθεί ότι ένα σοβαρό ποσοστό ψηφοφόρων των συντηρητικών κομμάτων κρύβουν
τι είχαν ψηφίσει, με αποτέλεσμα, στο δείγμα να υπάρχει πάντα μικρότερο ποσοστό
δεξιών από ό,τι θα έπρεπε. Και αυτό έχει συνέπειες…

… και ψευτοπασόκοι. Το τέταρτο αγκάθι για τον δημοσκόπο, είναι ότι
του λένε ψέματα, και συνήθως του λένε ψέματα ότι είχαν ψηφίσει ΠΑΣΟΚ. Όσοι
λένε ότι ψήφισαν ΠΑΣΟΚ είναι συνήθως περισσότεροι από όσους θα περίμενες
στατιστικά να βρεις και το ίδιο ακριβώς συμβαίνει στη Γερμανία με εκείνους που
λένε ότι ψήφισαν σοσιαλδημοκράτες. Ο γερμανικός Οίκος Άλενσμπαχ -από τους
πρώτους που εφήρμοσε τη στάθμιση στις μετρήσεις του -το αποδίδει στην
ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς στη μεταπολεμική Ευρώπη, στην Ελλάδα
οφείλεται στην απαξίωση της Δεξιάς μετά τη χούντα που επέβαλλε ως πολιτικά
ορθό να λες ότι ψηφίζεις ένα σοσιαλιστικό ή αριστερό κόμμα.

Μετρήσεις θερμοκηπίου. Το τελευταίο, και ίσως το πιο σημαντικό πρόβλημα
για τις δημοσκοπήσεις, είναι ότι γίνονται σε συνθήκες θερμοκηπίου, που καμιά
σχέση δεν έχουν με τις πραγματικές συνθήκες αφού ανοίξει η προεκλογική
περίοδος. Το κλείσιμο της ψαλίδας είναι ραγδαίο μόλις πλησιάσουν οι εκλογές,
όπως δείχνουν οι σειρές της MRB και της Κάππα Research.

Ακόμα σημαντικότερο όμως είναι το εύρημα της Κάππα, ότι μόνο το 65% του
εκλογικού σώματος έχει αποφασίσει τι θα ψηφίσει. Γνωρίζουμε από τις εκλογές
του 2000, ότι και τότε το 12,5% αποφάσισε τι θα ρίξει στην κάλπη την…
Κυριακή το πρωί. Ακόμα χειρότερα το 35% πήρε την απόφασή του μόλις δύο
εβδομάδες πριν από τις εκλογές. Το 35% όμως αρκεί για να ανατρέψει διαφορές 15
(!) μονάδων, όπως επισημαίνει ένας δημοσκόπος. Και κάτω από αυτές τις
συνθήκες, το να λες ότι η N.Δ. θα κερδίσει τις εκλογές επειδή εμφανίζεται 8
μονάδες μπροστά ένα χρόνο πριν από τις εκλογές δεν έχει καμιά σημασία. Ένας
μπουκμέικερ, που σέβεται τον εαυτό του, θα έπαιζε το αποτέλεσμα 50:50.