H πειστικότητα των πειστηρίων

H παρουσίαση και η εξέταση στο ακροατήριο των πειστηρίων συμμετοχής στη 17N
έδειξαν, μέχρι στιγμής, δύο κυρίως πράγματα: ότι η Αστυνομία έκανε κάθε άλλο
παρά επιπόλαια το συγκεκριμένο έργο της, αλλά και ότι η ύπαρξη πολλών
πειστηρίων δεν δίνει αυτόματα απαντήσεις σε όλα τα μετέωρα ερωτήματα γύρω από
γεγονότα και πρόσωπα.

Τα πειστήρια δεν είναι αποδείξεις. Συναποτελούν στοιχεία που μπορεί, υπό
προϋποθέσεις, να λάβει υπόψη του το δικαστήριο, ώστε, σε συνδυασμό με άλλα
πειστήρια ή πραγματικές αποδείξεις (όπως οι ομολογίες), να διαμορφώσει την
τελική κρίση του για ενδεχόμενη ευθύνη των κατηγορουμένων. Από την άλλη, λόγω
τής, έστω και σχετικής, «αντικειμενικότητάς» τους (σε σχέση ιδίως με τις
μαρτυρικές καταθέσεις), τα πειστήρια συνιστούν στοιχεία με κατ’ αρχήν αυξημένο
βαθμό αξιοπιστίας. Κλειδιά που ανοίγουν πόρτες παράνομων ορμητηρίων, γράμματα
που δίνουν εντολές ή περιέχουν σημειώσεις για παράνομες πράξεις (ακόμα
περισσότερο όταν αυτές οι πράξεις εκτελέστηκαν τελικά με τον τρόπο που
περιέγραφαν ή οριοθετούσαν τα γράμματα), δακτυλικά ή άλλα αποτυπώματα σε
χώρους άμεσα σχετιζόμενους με εγκληματικές δραστηριότητες, παρέχουν κάποιες,
αν μη τι άλλο, απτές ενδείξεις για τη σχέση προσώπων με πράξεις του
κατηγορητηρίου.

Όσο μάλιστα περισσότερα είναι τα πειστήρια και όσο περισσότερο συνεκτικό ιστό
συγκροτούν συνδυαζόμενα τόσο μεγαλώνει η σημασία τους. Και πάλι όμως δεν
είναι, μέχρις αποδείξεως του εναντίου, αδιαμφισβήτητα. Έχουν μεγάλη σημασία
τεχνικής φύσης ζητήματα, όπως εάν μπορούν να μεταφερθούν τα αποτυπώματα ή σε
τι βαθμό είναι δυνατόν να γίνει μίμηση γραφικού χαρακτήρα, η ύπαρξη
αποτυπωμάτων σε κινητά ή σε ακίνητα αντικείμενα, η αμεσότητα της σχέσης των
πειστηρίων με συγκεκριμένες πράξεις (ακόμα και βέβαιο, το ξεφύλλισμα ενός
βιβλίου δεν λέει πολλά πράγματα, ενώ, ακόμα και απλώς πιθανολογούμενη, η
ύπαρξη «στοιχείων ταυτότητας» σε όπλο είναι ιδιαίτερα κρίσιμη). Σε κάθε
περίπτωση – κι εδώ βρίσκεται η μεγάλη διαφορά σε σχέση με τις μαρτυρικές
καταθέσεις ή τις κάθε είδους διανοητικές συναγωγές -, η απλή άρνηση των
πειστηρίων επαρκεί ακόμα λιγότερο για εξουδετέρωσή τους. Και μέχρι στιγμής,
στον αγώνα «βάρος πειστηρίων» – «δύναμη αντίκρουσης» το λογικό φαβορί δεν έχει
συναντήσει σημαντικά εμπόδια.

Αυτό, ωστόσο, καθόλου δεν σημαίνει ότι μπροστά στην αποδεικτική συμβολή των
πειστηρίων παρέλκει κάθε εξέταση και αξιολόγηση του τρόπου συλλογής τους.
Βασική αρχή της δίκαιας δίκης συνιστά η λήψη υπόψη από το δικαστήριο μόνο των
στοιχείων εκείνων που προέκυψαν με νόμιμο τρόπο. Από αυτή την άποψη, ο
χθεσινός χαρακτηρισμός από τον εισαγγελέα της έδρας ως εκ προοιμίου «άδικων
και αβάσιμων» των αιτιάσεων της υπεράσπισης για παράνομη συλλογή, άρα και
νομική ανυπαρξία, ορισμένων πειστηρίων είναι όχι μόνο έωλος, αλλά και θεσμικά
ανησυχητικός. Χρέος, αντίθετα, του δικαστηρίου είναι να εξετάζει με ιδιαίτερη
προσοχή τέτοιου είδους αιτιάσεις, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε δικονομικές
ακυρότητες. Δεν λέμε ότι είναι αναγκαστικά βάσιμες: το θέμα της συναίνεσης,
για παράδειγμα, στη συλλογή προσωπικών δεδομένων δέχεται αρκετές
διαφοροποιήσεις, όταν πρόκειται για τη διερεύνηση εγκληματικών πράξεων. Το
ίδιο και η διεξαγωγή πραγματοσύνης για κάθε πειστήριο ξεχωριστά. Απαιτούμε
όμως, όσοι ενδιαφερόμαστε για την προστασία του Κράτους Δικαίου, να δίνονται
για αυτά τα θέματα απαντήσεις ανοικτά, χωρίς προκαταλήψεις και με τουλάχιστον
ίση με των ίδιων των πειστηρίων πειστικότητα.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.