ΑΝΤΗΟΝΥ GΙDDΕΝS Eκσυγχρονιστική σοσιαλδημοκρατία

Διευθυντής του London School of Economics, στοχαστής και σύμβουλος του Τόνι
Μπλερ, και εμπνευστής του «The Third Way», o Άντονι Γκίντενς μιλά για τον
σοσιαλισμό και εξηγεί τι κατά τη γνώμη του συνιστά μια «καλή κοινωνία». «Μια
κοινωνία της αγοράς όπου όμως η αγορά να μην είναι το παν. Ένα παραγωγικό και
ευφυές δημοκρατικό κράτος όπου όμως το κράτος να μην είναι το παν. Και μια
αξιοπρεπή κοινωνία πολιτών όπου όμως οι πολίτες να μην είναι το παν».

Όταν μιλάμε για σοσιαλισμό σήμερα μπορούμε να υποθέσουμε ότι αναφερόμαστε σε
κάτι ενιαίο; Υπάρχουν τόσες αποκλίσεις και διαφορές μεταξύ του σοσιαλισμού του
Τόνι Μπλερ και των Γάλλων σοσιαλιστών, για παράδειγμα.

Για να κατανοήσουμε τι εννοούμε με τον όρο «σοσιαλισμό» πρέπει να μην ξεχνάμε
την προέλευσή του – τότε που ξεφύτρωσε ως μια κριτική κατά των καπιταλιστικών
αγορών. H κύρια ιδέα του σοσιαλισμού ήταν το κτίσιμο μιας πιο ανθρώπινης και
αποδοτικής κοινωνίας και η υποταγή των δυνάμεων αγοράς κάτω από έναν
πειθαρχημένο έλεγχο. Κι αυτό, ότι δηλαδή οι αγορές δεν μπορούν να
λειτουργήσουν σωστά κι ότι ήταν αναγκαία η κατεύθυνσή τους εκ των άνω, συνήθως
από το κράτος, ίσχυε μέχρι το 1989. Τώρα όλα αυτά θεωρούνται παλιομοδίτικα. Κι
ο καθένας μας, σ’ οποιοδήποτε άκρο του πολιτικού φάσματος κι αν βρίσκεται,
αναγνωρίζει ότι σε μια υγιή κοινωνία πρέπει να υπάρχει μια εύρυθμη και
λειτουργική οικονομία της αγοράς. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι οι ιδέες της
Αριστεράς είναι νεκρές. Το αντίθετο μάλιστα. Οι ιδέες της Αριστεράς είναι
ζωντανές. Αν ιδεολογικά ανήκεις στην Αριστερά πιστεύεις σε μια κοινωνία όπου
δεν χωρούν αποκλεισμοί, στη δέσμευση για την καταπολέμηση της ανισότητας και
στην προστασία των αδυνάτων. Και επίσης πιστεύεις ότι το κράτος παίζει
ουσιαστικό ρόλο στη μείωση των ακροτήτων του καπιταλισμού. Όλα αυτά είναι
ζωντανά.

Οι διαφορές

Οι διαφορές όμως μεταξύ του Μπλερ και των Γάλλων σοσιαλιστών είναι
αισθητές.

Όχι δεν είναι τεράστιες. H ρητορική που χρησιμοποιείται τις κάνει να φαίνονται
σημαντικές. H κύρια διαφορά είναι για τις αγορές εργασίας. Οι Γάλλοι
θεσμοθέτησαν το περιορισμένο εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας, μια πολιτική που αν
μη τι άλλο αποδεικνύει την ευελιξία της αγοράς εργασίας. Οι διαφορές είναι
μικρές. Όπως υπάρχουν και διαφορές μεταξύ των διαφόρων φατριών μέσα στην ίδια
την Αριστερά και οι οποίες συζητήθηκαν στη συνάντηση του γαλλικού
σοσιαλιστικού κόμματος που έγινε την περασμένη εβδομάδα. Εγώ υποστηρίζω τις
θέσεις που αντιπροσωπεύουν ο Dominic Strauss-Kahn και ο Laurent Fabius – την
εκσυγχρονιστική πλευρά του γαλλικού σοσιαλιστικού κόμματος. Αν δεν
εκμοντερνισθείς σήμερα ούτε εκλογές παίρνεις ούτε ποτέ μπορεί να προτείνεις
προγράμματα ικανοποιητικά αν βρίσκεσαι στην εξουσία. Κατά τη γνώμη μου στον
πυρήνα του σύγχρονου σοσιαλισμού βρίσκονται οι εκσυχρονιστές σολιαλδημοκράτες.

H κατάρρευση του κομμουνισμού στην Ανατολική Ευρώπη φαίνεται ότι συνέβαλε
στην αποδιοργάνωση του σοσιαλισμού. Είναι αλήθεια;

H πτώση του κομμουνισμού το 1989 και τα γεγονότα που επακολούθησαν συνέβαλαν
στη συνειδητοποίηση ότι δεν μπορείς να κατευθύνεις συνειδητά και εκ των άνω
(από το κράτος) τους μηχανισμούς αγοράς και ότι όταν έχεις ένα κράτος
πανίσχυρο τότε αυτό γίνεται καταπιεστικό. Σήμερα η ουτοπία που είχε
προσκολληθεί στον σοσιαλισμό είναι παρωχημένη. Όμως πιστεύω ότι ακόμα έχουμε
ανάγκη από ιδανικά. Και οι διανοούμενοι της Αριστεράς και του Κέντρου ψάχνουν
να βρουν τρόπους ώστε να δημιουργηθεί μια λειτουργική κοινωνία. Μια κοινωνία
της αγοράς όπου όμως η αγορά να μην είναι το παν. Ένα παραγωγικό και ευφυές
δημοκρατικό κράτος όπου όμως το κράτος να μην είναι το παν. Και μια αξιοπρεπή
κοινωνία πολιτών όπου όμως οι πολίτες να μην είναι το παν. H ισορροπημένη
συνύπαρξη αυτών των τριών παραγόντων για μένα αποτελεί μια καλή κοινωνία.
Βρισκόμαστε σε μεταβατικό στάδιο. Δεν σημαίνει ότι η Αριστερά εξαφανίσθηκε.
Σημαίνει ότι μετασχηματίζεται. Κι αυτό είναι το ζητούμενο στο εκσυγχρονιστικό
πρόγραμμα του «Τρίτου Δρόμου»: reacting to that world.

Αναμόρφωση

Ποιο είναι το μέλλον για τον σοσιαλισμό;

Ήδη πολλές ιδέες συνδεδεμένες με τον σοσιαλισμό έχουν απορριφθεί. Ή
αναμορφωθεί ριζικά. Κανένας πια δεν πιστεύει στην κρατικοποίηση επιχειρήσεων
και βιομηχανιών. Πολλά προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας έχουν αναμορφωθεί. Και
μπροστά μας έχουμε πολλή δουλειά. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι ακόμα έχουμε
ένα ενιαίο αριστερά-προς-κέντρο πρόγραμμα το οποίο διατηρεί τις ηθικές αρχές
του σοσιαλισμού αλλά ψάχνει κατά κάποιο τρόπο για διαφορετικούς μηχανισμούς
απόδοσής τους. Και αυτό όχι μόνο εξαιτίας του 1989 αλλά λόγω των συνθηκών που
οδήγησαν στο 1989, όπως η ανάγκη δημιουργίας μιας παγκόσμιας οικονομικής
ζώνης, η ανάπτυξη μιας κοινωνίας με παγκοσμιοποιημένη τεχνολογική επικοινωνία
και πληροφόρηση, η «κοινωνία της γνώσης» και η μετατόπισή μας προς μια
κοινωνία μεσαίας τάξης. Για παράδειγμα, στη Βρετανία η εργατική τάξη έχει
συρρικνωθεί σ’ ένα 16% από 40% που ήταν παλιά. Αυτές είναι σημαντικές αλλαγές
στις οποίες τα αριστερίζοντα και κεντρώα κόμματα κατάφεραν να προσαρμοσθούν με
επιτυχία αλλά υπήρχε ανάγκη επανεξέτασης και στοχασμού.

Πώς θα προσδιορίζατε την έννοια του σοσιαλισμού;

Ο σοσιαλισμός όπως υπήρξε παλιά δεν ισχύει πια – και εννοώ τον σοσιαλισμό που
στηριζόταν στην ιδέα της ελεγχόμενης οικονομίας απ’ το κράτος. Αν σοσιαλισμός
σημαίνει η δημιουργία μιας ισότιμης και οικονομικά εύρωστης κοινωνίας η οποία
«συμφιλιώνει» τους τρεις παράγοντες, οικονομία της αγοράς, κράτος και κοινωνία
πολιτών, που προανέφερα και οι οποίοι συνιστούν μια καλή κοινωνία, τότε αυτός
είναι ο ορισμός που προτείνω.