Πρώτος στόχος η καταπολέμηση της ανισότητας

Παντού στην Ευρώπη, τα σοσιαλιστικά προγράμματα, οι σοσιαλιστικές κυβερνήσεις
εξαφανίζονται. Στην Ανατολική Ευρώπη, η εξαφάνιση αυτή είναι άνευ σημασίας
διότι η λέξη σοσιαλισμός είχε χρησιμοποιηθεί με τον πλέον τεχνητό τρόπο και
βλέπουμε σήμερα τα σοσιαλιστικά ή κομμουνιστικά κόμματα να υπερασπίζονται
φιλελεύθερα προγράμματα. Στη Δυτική Ευρώπη, όμως, ο σοσιαλισμός, η
σοσιαλδημοκρατία και το βρετανικό Εργατικό Κόμμα είχαν επί πενήντα χρόνια μια
πολύ δραστήρια ζωή. Μετασχημάτισαν τη μεγάλη κοινωνική ώθηση που είχε δώσει το
εργατικό κίνημα την προηγούμενη περίοδο σε ένα σύνολο θεσμικών μεταρρυθμίσεων
που διασφάλισαν την αναγνώριση των κοινωνικών δικαιωμάτων και δημιούργησαν
ευρεία προγράμματα αναδιανομής του εθνικού εισοδήματος χάρη στη δημιουργία του
αναλογικού φόρου, των συστημάτων Κοινωνικής Ασφάλισης και πολλών άλλων μέτρων.
Πρέπει πριν από όλα να αναγνωρίσουμε τον εξαιρετικά θετικό χαρακτήρα αυτών των
σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών. Χάρη σε αυτά τα μέτρα ζει καλύτερα στην Ευρώπη
απ’ ό,τι στις ΗΠΑ, εδώ και δεκαετίες, η πλειονότητα των ανθρώπων με χαμηλά
εισοδήματα. Σήμερα, όμως, η κοινωνική ώθηση που είχε εκτινάξει προς τα εμπρός
τα κόμματα της Αριστεράς δεν γίνεται πλέον αισθητή. Εν μέρει, ευθύνεται η
μεταλλαγή του ενεργού πληθυσμού καθώς και η οικονομική παγκοσμιοποίηση, η
οποία εξασθενίζει τη δυνατότητα εισαγωγής μεταρρυθμίσεων στο επίπεδο του
εθνικού Κράτους. Ευθύνεται ωστόσο και το γεγονός πως αναγκαστήκαμε να
αναγνωρίσουμε, παντού, ότι οι πολιτικές που φιλοδοξούσαν να καταπολεμήσουν
δραστικά την ανισότητα απέτυχαν στα σχέδιά τους. Το είδαμε ιδιαίτερα με το
δημόσιο δωρεάν σχολείο. Το σχολείο αυτό, που υπήρξε κάποια στιγμή ένα
σημαντικό στοιχείο του αγώνα εναντίον της ανισότητας, μετασχηματίστηκε κατόπιν
σε μέσο προστασίας των ανισοτήτων και πιο πρόσφατα σε μέσο ενίσχυσης των
ανισοτήτων: τόσο λίγο αντιστάθμιζαν τα σχολεία αυτά, με την ουσιαστική τους
απάθεια, τις ανισότητες που επέβαλε το κοινωνικό περιβάλλον των μαθητών στις
ευκαιρίες που τους προσφέρονταν.

Ο κύριος στόχος που πρέπει να θέσουν τα μετα-σοσιαλιστικά κόμματα είναι ο
ακόλουθος: να αντικαταστήσουν τον κρατισμό του Welfare State (Κράτους
Πρόνοιας) όχι με έναν φιλελευθερισμό που επαυξάνει τις ανισότητες και
απορρίπτεται από την πλειονότητα του πληθυσμού, αλλά με άλλες μεθόδους
διαχείρισης των δημόσιων δαπανών που πρέπει να παραμείνουν υψηλές. Η Ολλανδία
μάς έχει ήδη δώσει καλά παραδείγματα παρόμοιων καινοτομιών. Τοπικές αρχές,
σωματεία, επαγγελματικοί σύλλογοι, περιφέρειες, ιδιωτικές επιχειρήσεις, όλες
οι μορφές διαχείρισης πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιηθούν ανάλογα με τις
συνθήκες και φυσικά με σεβασμό προς αυτό που η λαϊκή δύναμη θεωρεί πρωτεύον,
δηλαδή πάνω από όλα τη μάχη εναντίον της ανισότητας και του αποκλεισμού. Στις
περισσότερες χώρες, απέχουμε πολύ από μία τέτοια ανανέωση των ιδεών και των
πρακτικών. Η Γερμανία βρίσκεται περισσότερο μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς απ’
ό,τι καθ’ οδόν προς την οικοδόμηση μιας νέας Αριστεράς. Η κατάρρευση του
γαλλικού σοσιαλιστικού κόμματος ήταν τόσο βίαια που το κόμμα αυτό είναι
υπερβολικά απασχολημένο με την επιβίωσή του και την αναζήτηση μιας τακτικής
στρατηγικής για να αφιερώσει την απαραίτητη προσοχή στην αναζήτηση ενός νέου
σοσιαλδημοκρατικού μοντέλου.

Γνωρίζουμε πως στην Ισπανία, το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE) υπέστη στο παρελθόν
μια σοβαρή ήττα· μολαταύτα, υπάρχουν σαφείς λόγοι να πιστεύουμε πως το κόμμα
που ίδρυσε ο Φελίπε Γκονζάλεθ θα διεκδικήσει προσεχώς με αξιώσεις μια εκλογική
νίκη. Τέλος, η χώρα που θα έπρεπε να έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να
ανανεώσει τις πολιτικές της ιδέες είναι η Ιταλία, όπου η ευαισθησία της κοινής
γνώμης είναι μεγάλη, όπου η κυβέρνηση της χώρας περιορίζεται λίγο-πολύ στη
διαχείριση των ιδιωτικών συμφερόντων του πρωθυπουργού, αλλά όπου δυστυχώς η
Αριστερά είναι διχασμένη και αδύναμη, τόσο που θα χρειαστεί να περιμένουμε την
επιστροφή του Ρομάνο Πρόντι για να διαπιστώσουμε εάν είναι εφικτή η
ανασυγκρότησή της.

Το πιο χρήσιμο και σημαντικό βήμα σήμερα είναι να αναγνωρίσουμε την ανάγκη
μιας αλλαγής του πολιτικού παραδείγματος. Δεν πρέπει ούτε να διαλύσουμε το
σοσιαλδημοκρατικό πνεύμα σε έναν αόριστο φιλελευθερισμό, ούτε να διατηρήσουμε
έναν λόγο και προγράμματα που δεν ανταποκρίνονται πλέον καθόλου στην
πραγματικότητα. Βρισκόμαστε πιθανότατα στο χειρότερο δυνατό σημείο, ιδίως αν
προσθέσουμε στα προηγούμενα παραδείγματα εκείνο της Πορτογαλίας. Αυτό σημαίνει
επίσης πως υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αναπτύξουμε νέες ιδέες χωρίς τις οποίες
ουδεμία πολιτική αναγνώριση είναι δυνατή.

Ο Αλέν Τουρέν είναι ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή Γάλλους κοινωνιολόγους