Ευρωπαϊκός σοσιαλισμός

Το εργατικό και σοσιαλιστικό κίνημα στην Ευρώπη έχει μακρά ιστορία αγώνων και
κατακτήσεων. Στη μεταπολεμική εποχή η εδραίωση της ειρήνης, ο πολιτικός
εκδημοκρατισμός, η επέκταση των κοινωνικών, ατομικών και ανθρώπινων
δικαιωμάτων, το κοινωνικό κράτος φέρουν την ανεξίτηλη σφραγίδα των διαφόρων
παράλληλων προοδευτικών πολιτικο-κοινωνικών κινημάτων. Οι κατακτήσεις αυτές
που συντελέστηκαν κάτω από τις συγκεκριμένες ιστορικές παραδόσεις και
ιδιομορφίες κάθε χώρας δεν είχαν μόνο μια κοινή αξιακή βάση αλλά και ένα κοινό
ιστορικό και θεσμικό πλαίσιο σε συνεχή εξέλιξη: την οικοδόμηση της Ενωμένης
Ευρώπης. Αποτελούν, λοιπόν, οι αγώνες αυτοί για πολιτική, οικονομική και
κοινωνική χειραφέτηση, καθώς και οι κατακτήσεις τους πολύτιμη παρακαταθήκη.

Κατά το τελευταίο τέταρτο του περασμένου αιώνα η επίδραση νέων μορφών
καπιταλιστικής ανάπτυξης και η επιθετική νεο-φιλελεύθερη πολιτική, σε συνάφεια
με την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», μετέβαλαν δραστικά το πολιτικό,
πολιτιστικό, οικονομικό και ιδεολογικό τοπίο. Ωστόσο, σύντομα τα εκλογικά
σώματα συνειδητοποίησαν ότι η νεο-φιλελεύθερη λύση δεν αποτελούσε απάντηση στα
προβλήματά τους. Απέρριπταν τις ακρότητες και την κοινωνική αναλγησία της
νεο-φιλελεύθερης πολιτικής αλλά δεν ήταν διατεθειμένα να επιστρέψουν σε μια
εποχή γραφειοκρατικού κρατισμού, τεράστιου και αναποτελεσματικού δημόσιου
τομέα, δημόσιου χρέους και υψηλής φορολόγησης. Δεν ήταν τυχαία η επάνοδος των
ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στην εξουσία από τα μέσα της περασμένης
δεκαετίας, μετά από μακρά περίοδο επώασης και συζήτησης για τη διαμόρφωση νέων
προσανατολισμών και νέων πολιτικών προγραμμάτων.

Πολιτικοί οργανισμοί που δεν ανανεώνονται, δεν εκσυγχρονίζονται, δεν
προσαρμόζονται, αναγκαστικά φθίνουν. Συνειδητοποιήθηκε, επί παραδείγματι, ότι
η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας με όλες τις πολυεπίπεδες διαταραχές που
επιφέρει, καθιστούσε πλέον αναποτελεσματικές στρατηγικές οικονομικής προόδου
βασισμένες αποκλειστικά στον εθνικό χώρο και συνάμα καθιστούσε αναγκαίες
στρατηγικές μακρο-οικονομικής σταθερότητας που θα άφηναν περιθώρια για την
άσκηση προοδευτικής πολιτικής. Στο πολιτικό επίπεδο έγινε επίσης αντιληπτό ότι
το αξιακό σύστημα της αριστεράς ­ μια γνήσιας λαϊκής αριστεράς της πράξης και
όχι της παρωχημένης ουτοπίας ­ μπορούσε να εμπνεύσει νέες πολιτικές και να
οικοδομήσει μια νέα πολιτική ταυτότητα για να αντιμετωπίσει τις δεξιές και
συντηρητικές δυνάμεις, να αποτελέσει δηλαδή ηγεμονική δύναμη ενός νέου
πλειοψηφικού κοινωνικού και πολιτικού ρεύματος.

Παράλληλα, η ανάδυση μιας νέας κουλτούρας προσωπικής επιλογής και θεμάτων
περιβάλλοντος και «ζωής» που στην ουσία τέμνουν τόσο τις παραδοσιακές ταξικές
διαχωριστικές γραμμές όσο και τις πολιτικές οριοθετήσεις, θέτει νέα πολύπλοκα
προβλήματα. Δυναμικά κοινωνικά κινήματα, προβλήματα κοινωνικού αποκλεισμού, η
δράση των μη κυβερνητικών οργανώσεων, ο νέος ρόλος των ΜΜΕ, οι νέες και
ραγδαία αναπτυσσόμενες τεχνολογίες επικοινωνίας και πληροφορικής αποτελούν
ενδεικτικά μερικά από τα πλέον χαρακτηριστικά γνωρίσματα της «νέας
οικονομίας» αλλά και της «νέας κοινωνίας» των χωρών της Ευρώπης.

Στην Ευρώπη οικοδομήθηκε ένα πρότυπο οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης που
έχει κοινά χαρακτηριστικά. Αποτελεί τη δική της διακριτή ταυτότητα στην
ιστορική της διαδρομή. Πρέπει να μη φεισθούμε προσπαθειών ώστε να το
διατηρήσουμε, να το ενισχύσουμε και να το εμπλουτίσουμε με νέο περιεχόμενο, με
νέες μορφές κοινωνικής αλληλεγγύης και συνοχής προς όφελος του ευρωπαϊκού
λαού.

Σήμερα είναι πλέον ολοφάνερο ότι ο μηχανισμός της αγοράς, μολονότι είναι
αποτελεσματικός στην παραγωγή αγαθών και πλούτου, εντούτοις παράγει μεγάλες
και απαράδεκτες ανισότητες, περιθωριοποιεί σημαντικά κοινωνικά στρώματα και
τείνει να επιβάλει τη λογική του και σε άλλες σφαίρες της κοινωνικής
δραστηριότητας. Με άλλα λόγια η αγορά παράγει καταναλωτές, δεν
παράγει όμως πολίτες. Οι πολίτες επιθυμούν μεν την καταναλωτική επιλογή,
την αύξηση του βιοτικού τους επιπέδου, αλλά δεν επιθυμούν μια κοινωνία της
αγοράς. Γι’ αυτό ουσιαστικός και αναντικατάστατος είναι ο επιτελικός ρόλος
του κράτους όχι μόνο στις ρυθμιστικές παρεμβάσεις του για την επιθυμητή
και αποτελεσματική κατεύθυνση της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και στη
συγκρότηση του κοινωνικού κράτους. Το κράτος εξασφαλίζει την παροχή επαρκών
και υψηλής ποιότητας δημοσίων υπηρεσιών, την αναδιανομή των κοινωνικών πόρων,
τη διάχυση των ατομικών και ανθρώπινων δικαιωμάτων, την προστασία της
διαφορετικότητας και των μειονοτήτων, το κράτος συμβάλλει στην ενίσχυση της
κοινωνίας των πολιτών και του πολιτισμού. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις μιας
κοινωνίας αλληλεγγύης και συνοχής, ικανής και ελεύθερης να διατηρεί, να
δημιουργεί και να διαπλάθει τις αξίες της, να διαμορφώνει τον τρόπο ζωής της.

Το πρόβλημα για τις προοδευτικές δυνάμεις σήμερα συνίσταται στο να
προσαρμοστούν στις εξελίξεις. Να αποτελέσουν πραγματική ηγεμονική δύναμη,
χαράζοντας και εφαρμόζοντας σοβαρά επεξεργασμένες και συγκεκριμένες πολιτικές.
Να απαλλαγούν από δογματισμούς και μέσα από τις νέες πολιτικές να
ανταποκρίνονται στα αιτήματα και στις προσδοκίες των λαϊκών στρωμάτων, των
φιλόδοξων και δημιουργικών δυνάμεων της χώρας μας για μια Ελλάδα
σύγχρονη, προηγμένη, δημιουργική και ισχυρή, για μια
Ελλάδα κοινωνικής δικαιοσύνης, αλληλεγγύης και συνοχής.

Ούτε σοσιαλισμός ούτε προοδευτική πολιτική μπορούν να οικοδομηθούν απομονωμένα
σε μία και μόνο χώρα. Αποτελούν ένα ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό σχέδιο των
προοδευτικών εκσυγχρονιστικών δυνάμεων στο πλαίσιο μιας Ενωμένης Ευρώπης. Η
επιδίωξή του απαιτεί συντονισμένη εφαρμογή κοινών πολιτικών. Η επιτυχία του
εξαρτάται τόσο από τη δράση των κυβερνήσεων όσο και από τη δράση της κοινωνίας
των πολιτών και των πολύμορφων κοινωνικών κινημάτων της εποχής μας, από μία
κοινωνική συστράτευση για κοινωνική δικαιοσύνη στα πλαίσια μιας κοινωνίας που
σέβεται το άτομο και την προσωπικότητά του.