«Τοπ γκαν» στο Αιγαίο

Αποτέλεσμα της εσωτερικής σύγκρουσης που συντελείται στην Τουρκία μεταξύ
της κυβέρνησης Ερντογάν και του κεμαλικού – στρατιωτικού κατεστημένου είναι η
αυξανόμενη ένταση που προκαλεί η Άγκυρα στο Αιγαίο.

Η άγνοια που εξέφρασε ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών για το παραλίγο «θερμό επεισόδιο» υποδυκνύει την έντονη κόντρα του στρατιωτικού κατεστημένου με την κυβέρνηση Ερντογάν

Στην εκτίμηση αυτή συγκλίνουν όλοι οι αρμόδιοι παράγοντες στην Αθήνα και την
επιβεβαίωσε με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο ο ίδιος ο Αμπντουλάχ Γκιουλ που
δήλωσε στον Έλληνα ομόλογό του άγνοια για το περιστατικό της περασμένης
εβδομάδας τη στιγμή που το τουρκικό ΓΕΕΘΑ εξέδιδε ανακοίνωση για το θέμα.

Επικρατούσα εντύπωση στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών είναι ότι οι
στρατιωτικοί έχουν αυτή τη στιγμή το πάνω χέρι έναντι της κυβέρνησης και ότι
έχουν διαφορετικές προτεραιότητες από εκείνες των ισλαμιστών. Όπως έλεγε
χαρακτηριστικά συνεργάτης του κ. Γ. Παπανδρέου, «με τα επικίνδυνα επεισόδια
στέλνουν ένα μήνυμα: ότι για μας το θέμα του Αιγαίου είναι ανοικτό, για σας
είναι άραγε;».

Σε πραξικόπημα. Ταυτοχρόνως, στο ΥΠΕΞ έχουν αρχίσει να συμμερίζονται
και την εκτίμηση ορισμένων αμερικανικών κύκλων ότι οι Τούρκοι στρατηγοί θα
προχωρούσαν σε πραξικόπημα και ανατροπή της κυβέρνησης εάν δεν γνώριζαν ότι
αυτό θα έβαζε οριστική ταφόπλακα στις φιλοδοξίες της Τουρκίας για ένταξη στην
Ευρωπαϊκή Ένωση. Κι από τη φιλοδοξία αυτή δεν έχει παραιτηθεί ακόμη μεγάλο
τμήμα του στρατεύματος. «Το παλιό και δοκιμασμένο παιχνίδι έχει κόστος», όπως
λέγεται χαρακτηριστικά.

Παρ’ όλα αυτά, παραμένει το δεδομένο πως η τουρκική επιθετικότητα στο Αιγαίο
μπορεί να δημιουργήσει σε κάποια στιγμή, εάν χαθεί ο έλεγχος από τη μια ή την
άλλη μεριά, πολύ κρίσιμες καταστάσεις, ακόμη και θερμά επεισόδια και, μάλιστα,
σε εποχές που πολλά παίζονται και για τις δύο χώρες: η ένταξη της Κύπρου τον
Μάιο του 2004, αλλά και η απόφαση για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων της
Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Απόφαση που θα πρέπει να ληφθεί είτε τον
Δεκέμβριο του 2004 ή, όπως υποστηρίζουν κάποιοι, ακόμη και ταυτοχρόνως με την
διεύρυνση του Μαΐου.

Η Ελλάδα, όπως κι οι άλλες χώρες της Ένωσης, φυσικά, θα πρέπει να αποφασίσει
εάν θα συναινέσει στην έναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της
Τουρκίας.

Οποιαδήποτε ελληνική κυβέρνηση, όμως, είναι σχεδόν αδύνατον να συναινέσει σε
κάτι τέτοιο εφόσον προηγουμένως δεν έχει λυθεί το Κυπριακό και δεν έχει μπει
σε έναν δρόμο για τη Χάγη το ζήτημα του Αιγαίου. Το τελευταίο θέμα, εξάλλου,
είναι και προϋπόθεση που έχει τεθεί από την απόφαση του Ελσίνκι: για να
προχωρήσει η Τουρκία στην Ευρώπη θα πρέπει το αργότερο έως το 2004 να έχει
λύσει με κάποιο τρόπο τις διαφορές της με τους γείτονες, ήτοι, την Ελλάδα.

Και οι τουρκικές παραβιάσεις και παραβάσεις στο Αιγαίο, όπως σημειώνουν όσοι
γνωρίζουν τα των ελληνοτουρκικών συζητήσεων για το θέμα, έχουν την εστία τους
σε ένα «πραγματικό» κατά την άποψη των Ηνωμένων Πολιτειών και ορισμένων
μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών πρόβλημα: το ιδιότυπο ελληνικό καθεστώς, σύμφωνα με
το οποίο ο μεν εθνικός εναέριος χώρος είναι δέκα μίλια, ο δε θαλάσσιος έξι.

Επικίνδυνη… υπενθύμιση. Οι ίδιοι παράγοντες σημειώνουν ότι είναι
βασική αρχή του Διεθνούς Δικαίου πως όταν έχεις μια διεκδίκηση, οφείλεις
διαρκώς να την επιδεικνύεις και να την προωθείς: δεν μπορείς, για παράδειγμα,
«να τη βάλεις στο ράφι» και να την ξαναθυμηθείς όταν καθήσεις σε ένα τραπέζι ή
στο Διεθνές Δικαστήριο. Κι αυτό ακριβώς κάνει η Τουρκία – υπενθυμίζει με
επικίνδυνο τρόπο μια διεκδίκησή της πιο περίπλοκη και από την υπόθεση της
υφαλοκρηπίδας και από εκείνη των «γκρίζων ζωνών».

Κρίση αν δεν λυθεί το Κυπριακό

Ουδείς στο υπουργείο Εξωτερικών ή στο Μέγαρο Μαξίμου ελπίζει πως τα λεγόμενα
«Αιγιακά» μπορούν να επιλυθούν χωρίς προηγούμενη επίλυση του Κυπριακού. Εν
ολίγοις, εάν φθάσει το 2004 και δεν υπάρχει λύση στο Κυπριακό, τότε δεν θα
υπάρξει και έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Μια τέτοια
εξέλιξη θα οδηγήσει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του υπουργείου Εξωτερικών, σε
μείζονα κρίση τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Κρίση, την οποία θα προκαλέσει η
γείτων βλέποντας την απόρριψή της – δεν θα έχει τίποτε πλέον να χάσει ή να
κερδίσει. Είναι για αυτό που, μεταξύ μαύρου χιούμορ και γεωπολιτικής ανάλυσης,
λέγεται ότι «την ένταξη της Κύπρου μπορεί τελικά να την πληρώσουμε με κρίση».

Τι μπορεί να κάνει η Αθήνα; Όχι και πολλά πράγματα – για την ακρίβεια, μόνο
δύο, όπως σημειώνει έμπιστος συνεργάτης του κ. Σημίτη. Το ένα είναι να πιέζει
για λύση του Κυπριακού, να μην παραιτείται και να διατηρεί το ζήτημα ως πρώτη
της προτεραιότητα, ακόμη κι αν κάποιοι στη Λευκωσία επιδεικνύουν την τάση να
«ροκανίζουν» τον χρόνο. Το δεύτερο – σημείωνε με νόημα – είναι να μη
διογκώνονται οι τουρκικές προκλήσεις χάριν μιας υπόγειας δελφινομαχίας που
υπάρχει στο κυβερνών κόμμα – ακόμη και την ώρα που ο Κώστας Σημίτης «είναι και
πρέπει να είναι στο τιμόνι», κατά την έκφραση του Κώστα Λαλιώτη.