ΕΛΕΝΗ ΓΙΑΜΑΡΕΛΛΟΥ «Ανοχύρωτος» ο πλανήτης

«Το SARS το φοβόμαστε πιο πολύ από το AIDS αυτή τη στιγμή, διότι δεν
υπάρχει θεραπεία γι’ αυτό και αισθανόμαστε ανοχύρωτοι απέναντί του. Μπορεί στο
μέλλον να βρεθούν φάρμακα, αλλά προς το παρόν το μόνο που έχουμε είναι η σωστή
προφύλαξη». Μιλάει η κ. Ελένη Γιαμαρέλλου, καθηγήτρια Παθολογίας στην Ιατρική
Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η κ. Γιαμαρέλλου δείχνει κουρασμένη έπειτα από μια σκληρή μέρα στο
Σισμανόγλειο, όπου είναι διευθύντρια της Δ’ Πανεπιστημιακής Παθολογικής
Κλινικής. Ο λόγος της, όμως, είναι χειμαρρώδης. «Δεν ένιωσα πανικό με το SARS,
όπως δεν είχα νιώσει για το AIDS», λέει. «Όταν ήρθε το AIDS στην Ελλάδα είχαμε
μάθει πως μπορούμε να προφυλαχθούμε και είχαμε προλάβει να προετοιμασθούμε.
Σήμερα, είμαστε έτοιμοι και για το SARS. Φαντάζομαι πως αν είχαν
πρωτοεμφανιστεί εδώ οι ασθένειες αυτές, τα πράγματα θα ήσαν διαφορετικά, αλλά
δεν σας κρύβω ότι προσωπικά βρίσκομαι πάντα σε ετοιμότητα, με τη γνώση ότι
κάτι που βλέπω μπροστά μου μπορεί να είναι κάτι που βλέπω για πρώτη φορά».

«Δεν γνωρίζουμε πολλά»

Η έλλειψη θεραπείας δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία της ανησυχίας των ειδικών –
«είναι πολλά αυτά που δεν γνωρίζουμε για το SARS. Δεν ξέρουμε αν ένας άνθρωπος
που θα μολυνθεί θα αρρωστήσει λίγο, αν θα χρειασθεί αναπνευστήρα, αν θα είναι
στο 6% έως 12-13% των ασθενών που πεθαίνουν. Γι’ αυτό λέω πως το μόνο που
έχουμε είναι η σωστή προφύλαξη, η οποία όμως μπορεί να σε φέρει στο άλλο άκρο
και να σου δημιουργήσει ψυχολογία πανικού. Για μένα το SARS ήταν θέμα ψυχικής
ισορροπίας, με την έννοια ότι πρέπει να βάζεις μπροστά τη λογική σου, να
βρίσκεις την ισορροπία σου και να λες ότι σήμερα είναι το SARS, αύριο μπορεί
να είναι κάτι άλλο».

Την εκτίμησή της αυτή τη βασίζει στο ότι «όλα δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε μια
εποχή που οι ιοί μεταλλάσσονται και περνάνε από τα ζώα στον άνθρωπο. Αυτό
είναι μια πραγματική απειλή, διότι για τα βακτήρια έχουμε τα αντιβιοτικά, ενώ
για τους ιούς διαθέτουμε ελάχιστα φάρμακα». Επιπλέον, «για τους ιούς δεν
μπορείς να κάνεις εκ των προτέρων σχεδόν τίποτα, διότι δεν μπορείς να ξέρεις
ποιος ιός θα εμφανιστεί αύριο, ώστε να φτιάξεις προκαταβολικώς ένα φάρμακο. Το
μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να περιμένεις να εμφανισθεί ένας ιός και μετά
να αρχίσεις τις προσπάθειες για μια θεραπεία. Με αυτό τον τρόπο, όμως, χάνεται
πολύτιμος χρόνος».

Το πρόβλημα αυτό δεν υφίσταται με τα βακτήρια και τα αντιβιοτικά, καθώς «για
μικρόβια όπως ο σταφυλόκοκκος και ο στρεπτόκοκκος μπορείς να προγραμματίσεις
κάτι. Βέβαια και τα βακτήρια γίνονται ανθεκτικά στα φάρμακα, αλλά σε αυτό
ευθυνόμαστε εμείς με την κατάχρηση που κάνουμε στα αντιβιοτικά. Αν
επιστρέψουμε στη λογική χρήση τους, πιθανότατα θα τα ξανακάνουμε δραστικά».
Μείζον θέμα συνιστά επίσης το γεγονός ότι οι ιοί μεταλλάσσονται πολύ γρήγορα –
«δεν βλέπετε με τη γρίπη, κάθε χρόνο αλλάζει και κάθε χρόνο φτιάχνουμε νέο
εμβόλιο. Έτσι είναι οι ιοί, μεταλλάσσονται από μόνοι τους, άγνωστο γιατί, και
ξαφνικά τα φάρμακα δεν τους “πιάνουν” καθόλου».

Η κ. Γιαμαρέλλου ομολογεί πως το SARS τής δίδαξε πολλά. «Πρώτη φορά αισθάνθηκα
τόσο έντονα τη σημασία που έχει η συνεργασία γιατρών από διάφορες ειδικότητες,
δηλαδή των επιδημιολόγων, των μοριακών μικροβιολόγων και των λοιμωξιολόγων.
Όλοι είναι απαραίτητοι ο ένας για τον άλλο, κανείς δεν μπορεί να δουλέψει
χωρίς τον άλλο. Ακόμα και για την ταυτοποίηση ενός κρούσματος χρειάζεται
συνεργασία, ειδάλλως δεν γίνεται τίποτα».

Το πλύσιμο των χεριών

Το τελευταίο και ίσως πιο σημαντικό μάθημα του SARS είναι η αξία του
πλυσίματος των χεριών. «Με όλα αυτά που διαβάζουμε, θυμηθήκαμε το μάθημα του
Σέμελβαϊς», επισημαίνει η κ. Γιαμαρέλλου. «Το 1853, ο περίφημος αυτός
μαιευτήρας της Βιέννης είχε δύο θαλάμους για τοκετούς. Στον έναν υπεύθυνες
ήσαν μαίες και στον άλλο φοιτητές της Ιατρικής. Στον πρώτο η θνητότητα των
γυναικών ήταν 1-1,5%, ενώ στον δεύτερο 15%. Ο Σέμελβαϊς παρακολούθησε τους
τοκετούς και διαπίστωσε ότι οι φοιτητές γυρνούσαν από τις νεκροτομές και χωρίς
να πλύνουν τα χέρια τους έκαναν στις εγκύους κολπικές εξετάσεις! Τους έβαλε
λοιπόν να πλένουν πρώτα τα χέρια τους με ένα διάλυμα σαν χλωρίνη και ακαριαία
η θνητότητα των εγκύων τους μειώθηκε στο 1%».