ΙΑΝ ΡΑΝΚΙΝ «Πρέπει να φέρνεις τον αναγνώστη σε δύσκολη θέση»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«Λαμβάνω e-mail αναγνωστών που μου λένε ότι περιγράφω πολύ ωραία το |
«Γιατί ξεκινήσατε να γράφετε;». «Μα, από ηλιθιότητα». Η απρόσμενη απάντηση του
Ίαν Ράνκιν οφείλεται στο ότι πέρασε πολλά μέχρι να καθιερωθεί. Και πάλι όμως
θεωρεί τον εαυτό του τυχερό. «Υπάρχει πολλή τύχη σε αυτή την υπόθεση. Είναι
εκατομμύρια οι συγγραφείς. Για παράδειγμα σας λέω ότι γνωρίζω την Τζόαν
Ρόουλινγκ (που έγραψε τη σειρά των Χάρι Πότερ) από μικρή. Μαζί μεγαλώσαμε στο
Εδιμβούργο και σας βεβαιώ ότι η ίδια καθόλου δεν φανταζόταν για τον εαυτό της
μια τέτοια επιτυχία». Τώρα, βέβαια, ο «Σκωτσέζος Ελρόι» ή ο «νέος Ντίκενς»,
όπως έχουν φτάσει κάποιοι να τον αποκαλούν, βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να
έχει το ρεκόρ πωλήσεων στη Σκωτία, φθάνοντας κάποια στιγμή να καλύπτει με
βιβλία του τις έξι από τις δέκα θέσεις του εκεί τοπ τεν – σπάζοντας τα έως
τώρα ρεκόρ του Ίρβιν Ουέλς και του Ίαν Μπανξ.
Ο ήρωάς του, ο ντετέκτιβ Ρέμπους, γεννήθηκε 40 ετών πριν από δεκαπέντε χρόνια
και έχει γίνει ήδη 55, ύστερα από περιπέτειες δεκατριών βιβλίων – «μάλλον θα
συνταξιοδοτηθεί στα 60», λέει ο συγγραφέας. Ο ίδιος ο Ίαν Ράνκιν είναι μόλις
43 ετών. Όπως μας λέει, το πρώτο του βιβλίο πούλησε 200 αντίτυπα, το δεύτερο
500. «Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ήθελα να γίνω συγγραφέας. Μου άρεσε
να φτιάχνω ιστορίες», λέει στα «ΝΕΑ», με την ευκαιρία της έκδοσης των
«Αναστημένων» («Μεταίχμιο») και της πρόσκλησής του στην Ελλάδα από το
Βρετανικό Συμβούλιο.
«Έκανα πολλές άλλες δουλειές και σε όλες απέτυχα. Υπήρξα αμπελουργός,
χοιροβοσκός, υπάλληλος γραφείου και δημοσιογράφος – έγραφα για μουσική σε
περιοδικό». Κάποτε είχε γίνει και μέλος ενός γκρουπ της πανκ. «Δεν ήταν πολύ
καλό το συγκρότημα. Δώσαμε αρκετές συναυλίες, αλλά ούτε αυτή η δραστηριότητα
απέδωσε ιδιαίτερα».
Το συγγραφικό του πρότυπο υπήρξε ο Ρόμπερτ Λούι Στίβενσον, με άλλα
λόγια το βιβλίο «Δόκτωρ Τζέκιλ και Μίστερ Χάιντ». Όχι τυχαία. «Η χρήση αυτής
της διπροσωπίας, προβαλλόμενη σε κοινωνικό επίπεδο, αποτελεί το κύριο
χαρακτηριστικό που διακρίνει την αστυνομική λογοτεχνία από τα άλλα είδη.
Σήμερα η λογοτεχνία εστιάζει πιο πολύ στο πρόσωπο. Η αστυνομική λογοτεχνία
είναι εκείνη που ασχολείται με τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα, θέτει ερωτήματα
για το κοινωνικό χάος στο οποίο ζούμε. Γι’ αυτό και δεν μπορώ να καταλάβω
γιατί κάποιοι ακόμη θεωρούν την αστυνομική λογοτεχνία υποδεέστερο είδος. Σε
ορισμένες χώρες, στη Γαλλία, την Ιαπωνία, τη Λατινική Αμερική, έχει τη θέση
που της αξίζει. Ο Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο διδάσκεται στα Πανεπιστήμια του Μεξικού.
Στη Βρετανία αποκλείεται να δοθεί Booker στην αστυνομική λογοτεχνία. Ίσως
γιατί δεν εκτιμάται ό,τι είναι εμπορικό» – ο Ίαν Ράνκιν λέει ότι το αστυνομικό
μυθιστόρημα στη Βρετανία αντιπροσωπεύει το 15% του συνόλου των πωλήσεων
βιβλίου.
Ο Σκωτσέζος συγγραφέας θεωρεί ότι ακολουθεί τη γραμμή της λογοτεχνίας του
τόπου του. «Είτε μιλάμε για τον Στίβενσον είτε για τον Ουόλτερ Σκοτ, στη
σκωτσέζικη λογοτεχνία υπάρχει σκοτάδι και πεσιμισμός. Στα παλιά αστυνομικά
μυθιστορήματα, π.χ. της Αγκάθα Κρίστι, το έγκλημα αποτελούσε παράγοντα
αναταραχής σε μία κατά τα άλλα ήρεμη κοινωνία. Ο εγκληματίας ήταν συνήθως
ξένος και ερχόταν να ταράξει τα νερά μιας ήσυχης πόλης. Η εξιχνίαση επανέφερε
τα πράγματα στην προηγούμενη κατάσταση. Προσωπικά προτιμώ την αμερικανική
εκδοχή. Τίποτα δεν είναι ίδιο μετά το έγκλημα. Άλλωστε, όλοι έχουν τη
δυνατότητα του εγκλήματος. Υπάρχει η επιφάνεια του δόκτορα Τζέκιλ και το τέρας
Χάιντ, δηλαδή τα πάθη. Είμαστε εύθραυστοι. Γι’ αυτό και πρέπει να φέρνουμε τον
αναγνώστη σε δύσκολη θέση. Να μην του χαϊδεύουμε τα αυτιά. Δεν υπάρχει σήμερα
χώρος για τη Μις Μαρπλ».
Άλλοτε έλεγαν ότι η αστυνομική λογοτεχνία έκλεισε τον κύκλο της με την Αγκάθα
Κρίστι και τα πολύ επεξεργασμένα σενάριά της. Όμως, «το αστυνομικό μυθιστόρημα
εξελίσσεται. Αλλάζει, κάθε φορά που αλλάζουν και οι κοινωνικοί φόβοι», λέει ο
Ράνκιν.
Ο ήρωάς του, ο διάσημος ντετέκτιβ Ρέμπους, είναι άνθρωπος των παθών.
«Έγραψα πέντε βιβλία μέχρι να τον γνωρίσω πραγματικά», λέει ο δημιουργός του.
«Κάποιες στιγμές επιδιώκω να ταυτιστώ μαζί του για να καταλάβω τη συμπεριφορά
του. Στο τελευταίο βιβλίο μου έχουν καεί τα χέρια του. Γι’ αυτό και εγώ είχα
βάλει για καιρό επιδέσμους και προσπαθούσα να δω πόσο επηρεαζόταν στην
καθημερινή του ζωή. Έχουμε άλλωστε αρκετά κοινά. Είμαστε και οι δύο κυνικοί,
πίνουμε πολύ και περπατάμε τη νύχτα για να δούμε την άλλη όψη της πόλης».
«Οι ηγεσίες ζουν σε κέλυφος»
«Η διανόηση στη Βρετανία ήταν αντίθετη με τον πόλεμο στο Ιράκ», λέει ο Ράνκιν.
«Ο Μπανξ έκαψε το διαβατήριό του, έβαλε τις στάχτες σε φάκελο και τις έστειλε
στον Μπλερ. Αλλά δυστυχώς δεν πιστεύω ότι οι συγγραφείς μπορούν να αλλάξουν
τον κόσμο. Οι ηγεσίες μοιάζουν να ζουν μέσα σε κέλυφος, όπως οι παλιοί
βασιλιάδες, απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο. Και ο έλεγχος των μίντια
είναι καθοριστικός. Όποιος τα ελέγχει, ελέγχει και τον κόσμο. Παρόλα αυτά στη
Βρετανία είμαστε ευτυχείς που υπάρχει το BBC. Όσο για τον Μπλερ, τι να πεις;
Δεν μπορεί κανείς να καταλάβει τι κοινό έχει ο πρόεδρος του αγγλικού Εργατικού
Κόμματος με τους Αμερικανούς Ρεπουμπλικάνους. Πάντως στους Αμερικανούς αρέσει.
Είναι ο πρόεδρος που θα ήθελαν. Ένας Μπους με μυαλό».
Για τους Σκωτσέζους ο Ίαν Ράνκιν λέει ότι «επί τριακόσια χρόνια νιώθουν σαν
ποντίκι που πρέπει να αντιμετωπίσει έναν ελέφαντα, δηλαδή τους Άγγλους. Αλλά
δεν πιστεύει ότι θα επιδιώξουν απόλυτη ανεξαρτησία. «Η ανεξαρτησία καμιά φορά
δημιουργεί προβλήματα αντί να δώσει απαντήσεις. Δείτε τι έγινε στην πρώην
Σοβιετική Ένωση», λέει. Άλλωστε, το ευρωπαϊκό πλαίσιο τους ευνοεί, «οι
Σκωτσέζοι θεωρούσαν πάντα τους Ευρωπαίους φορείς πολιτισμού και όχι πιθανούς
εισβολείς, όπως οι Άγγλοι, οι οποίοι κάθε τόσο πολεμούσαν είτε με τους Γάλλους
είτε με τους Γερμανούς».
Μεταφυσική… συγγραφή
«Καμιά φορά νιώθεις ότι κάτι συμβαίνει πίσω από την επιφάνεια των
πραγμάτων», λέει ο Ίαν Ράνκιν. «Σε όλη μου τη ζωή δεν είχα συναντήσει κάποιον
άνθρωπο που να μοιάζει με τον ντετέκτιβ Ρέμπους. Έγραψα πολλά βιβλία, έφυγα
από τη Σκωτία, πήγα στο Λονδίνο, έφυγα κι από ‘κεί γιατί το βρήκα πολύ
επιθετικό, έζησα έξι χρόνια σε μια φάρμα στη Γαλλία. Και όταν γύρισα στο
Εδιμβούργο, σπρωγμένος από τη νοσταλγία και τον προσωπικό διχασμό – πώς να
γράφεις για μια πόλη στην οποία δεν ζεις; – ο πρώτος άνθρωπος που συνάντησα
λεγόταν Ρέμπους και έμενε στην οδό… Ράνκιν. Έπειτα και η ίδια η διαδικασία
της συγγραφής έχει κάτι το μεταφυσικό. «Όταν γράφεις έχεις την αίσθηση ότι η
ιστορία υπάρχει ήδη και απλώς αναζητάει κανάλι για να βγει στο χαρτί».
INFO
Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του «Καταρράκτες» (μτφ. Γιώργος Τζήμας,
Εκδόσεις Μεταίχμιο, σελ. 672, τιμή: 23 ευρώ) και «Αναστημένοι» (μτφ. Αλεξάνδρα
Κονταξάκη, «Μεταίχμιο», Σελ. 608, τιμή: 23 ευρώ).
Google news
