ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η πολιτική διαφθορά

Ο Π. Λασκούμ (Διαφθορά, 2003) θέτει ένα αγωνιώδες ερώτημα: Είναι εφικτή η
τιμωρία της διαφθοράς σήμερα; Δυστυχώς, η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει
ανενδοίαστα, ότι επικρατεί μάλλον μια «κουλτούρα ατιμωρησίας» γι’ αυτές τις
πράξεις, στις οποίες είναι αναμειγμένοι οικονομικοί μεγιστάνες και ισχυροί
πολιτικοί παράγοντες. Ίσως, ο Γάλλος βιομήχανος Σ. Ντασό να είναι ο μοναδικός
αυτουργός που καταδικάστηκε για δωροδοκία πολιτικού κόμματος. Έτσι, θα ήθελα
να διατυπώσω ορισμένες γενικότερες παρατηρήσεις για το πολιτικό πρόβλημα που
δημιούργησαν οι σχετικές καταγγελίες του εκδότη Γ. Κουρή.

Κατ’ αρχήν, είναι αναγκαίο να εντοπίσουμε ένα αναμφισβήτητο γεγονός. Η ποινική
εκκαθάριση των υποθέσεων διαφθοράς των πολιτικών ελίτ παρουσιάζει μια δομική
δυσχέρεια. Δηλαδή, οι δικαστικές διώξεις καταλήγουν πολύ γρήγορα σε αδιέξοδο,
λόγω ελλείψεως αποδεικτικών ευρημάτων.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι ενδεικτικό, ότι η πολυθρύλητη επιχείρηση «καθαρά
χέρια» – που αποκάλυψε στην Ιταλία τις παράνομες διαπλοκές μεταξύ του κράτους,
της οικονομίας και των κομμάτων – οδήγησε έπειτα από τόσα χρόνια ερευνών στην
έκδοση, απλώς, 10 τελεσίδικων αποφάσεων!

Όμως, οι καταγγελίες που έκανε ο παραπάνω εκδότης, έχουν ένα επιπρόσθετο
ουσιαστικό μειονέκτημα. Αναφέρονται κυρίως σε πραγματικά γεγονότα τα οποία
είναι ήδη γνωστά. Η εικόνα λ.χ. αρκετών βουλευτών του ΠΑΣΟΚ, που αποκόμισαν
μεγάλα χρηματικά ποσά από τις χρηματιστηριακές συναλλαγές, είναι ηθικά
αποδοκιμαστέα, αλλά προκύπτει άμεσα από την ανάγνωση των σχετικών δηλώσεων του
πόθεν έσχες προηγούμενων χρόνων (έστω κι αν οι δηλώσεις τούτες δεν μπορούν να
αποκαλύψουν, αν τα πολλά αυτά κέρδη οφείλονταν σε επιλήψιμη προνομιακή
πληροφόρηση από φίλους επιχειρηματίες).

Γιατί, λοιπόν, διενεργούνται τώρα οι καταγγελίες τούτες; Μήπως για να
τροποποιηθεί αναγκαστικά το πολιτικό σκηνικό; Ή μήπως γιατί ο Κ. Σημίτης
παρουσιάζει μια παράξενη αντοχή και εξακολουθεί να συνιστά μια «εμπνέουσα
αξία» (inspirational value) για το πολιτικό μας σύστημα, όπως αποδεικνύει
αναμφισβήτητα η πρόσφατη ένταξη της Κύπρου στην Ευρώπη των 25;

Οι παραπάνω πιθανολογήσεις δεν «εξαφανίζουν» βέβαια το δομικό πρόβλημα της
πολιτικής διαφθοράς, που ταλανίζει όχι μόνο τον τόπο μας, αλλά και ολόκληρο
τον πλανήτη. Έτσι, ένα αξονικό ζήτημα μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο είναι η
μακρόχρονη παραμονή των κοινοβουλευτικών ανδρών στον πολιτικό στίβο (δηλαδή, η
επαγγελματικοποίηση της πολιτικής). Με το πέρασμα του χρόνου ο εναγκαλισμός με
τους ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες γίνεται ύποπτος. Η ανάγκη κάλυψης των
τεράστιων προεκλογικών δαπανών οδηγεί συχνά σε εξάρτηση από πλούσιους ιδιώτες.
Η υπόθεση Φλικ στη Γερμανία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της
άθλιας ποδηγέτησης των πολιτικών (η επιχείρηση τούτη «λάδωσε» εξέχοντα στελέχη
όλων των κομμάτων για να επιτύχει φορολογικές ελαφρύνσεις).

Ένα θεσμικό μέτρο για την υπέρβαση της παραπάνω εκφυλιστικής κατάστασης θα
ήταν, ενδεχόμενα, το εξής: Θα μπορούσε να προβλεφθεί λ.χ. ένας ανώτατος
αριθμός κοινοβουλευτικών θητειών, που θα ήταν δυνατόν να κάνει ένα πολιτικό
πρόσωπο (3 ή 4). Έτσι, θα αποτρεπόταν η κυοφορία όλων των «υπόγειων
συναλλαγών» που εκκολάπτει το σημερινό σύστημα.

Αλλιώς θα πρέπει να επαφιέμεθα στις συνεχείς ανατροπές που πρέπει να διενεργεί
καθημερινά ένα κοινοβουλευτικό στέλεχος στο μοντέλο της ζωής και στην
κουλτούρα του (για να μη διαφθείρεται). Όμως, αυτό δεν ξέρω αν είναι αρκετό.

Επιπλέον, αποτελεί ιστορική αφέλεια να πιστεύει κανείς, ότι οι τάσεις της
διαφθοράς που αναπτύσσει μια καπιταλιστική οικονομία μπορούν να ακυρωθούν μόνο
με τη σωστή λειτουργία των ανεξάρτητων διοικητικών αρχών. Ο Λασκούμ
επισημαίνει χαρακτηριστικά, ότι τις περισσότερες φορές οι προκείμενες
υποθέσεις δεν αποκαλύπτονται από τις αρχές τούτες, αλλά επειδή συντρέχουν
ειδικές συνθήκες (ξεκαθάρισμα λογαριασμών ανάμεσα σε επιχειρηματίες κ.λπ.).

Ποιο είναι το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Εξακολουθώ να πιστεύω ακράδαντα ότι η
πολιτική διαφθορά αφορά βασικά την κοινωνία των πολιτών. Αφορά, δηλαδή, τους
μεμονωμένους πολίτες, τους δικαστές, τα κόμματα κ.λπ., που πρέπει να πιέζουν
καθημερινά για την κάθαρση στη δημόσια σφαίρα. Έτσι, θα εκκολάπτεται μια
ελεγκτική δυναμική, που θα διαπαιδαγωγεί σε όλους την έννοια της νομιμότητας.
Διαφορετικά θα κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας και η «πολιτική θα εμποδίζει τους
απλούς ανθρώπους να ασχολούνται με τα ζητήματα που τους ενδιαφέρουν» (Ρ.
Valery).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ