ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τηλε-εμπόριο ελπίδας

Οι πρωινές ενημερωτικές εκπομπές στην τηλεόραση έχουν ένα κατ’ εξοχήν δικό
τους κοινό: νοικοκυρές, συνταξιούχους, ανέργους, αλλά και ειδικές κατηγορίες
τηλεθεατών, όπως π.χ. οι άρρωστοι στα νοσοκομεία που αφήνονται στη θαλπωρή
μιας μοναδικής διεξόδου. Μιας διεξόδου που σκοτώνει τον αργοκίνητο χρόνο
προσφέροντας ενημέρωση και ψυχαγωγία.

Την περασμένη Τετάρτη στους πρωινούς τηλεθεατές προσφέρθηκε και κάτι ακόμη.
Αξίζει να σταθούμε σε αυτό το «κάτι ακόμα», καθώς μάς εισάγει με έναν
αξιοθαύμαστο τρόπο στην ιδιότυπη λογική της μικρής οθόνης. Στις εννέα η ώρα
εμφανίσθηκε ένας γιατρός αυτοαποκαλούμενος θεραπευτής του καρκίνου. Δήλωσε
«παθολογοανατόμος και ογκολόγος και παιδοψυχίατρος» και υποψήφιος για το
Βραβείο Νόμπελ! Παρουσίασε ένα θαυματουργό φιαλίδιο που καταπολεμεί την
επάρατο νόσο και αλλάζει την πορεία της επιστήμης. Είπε ακόμη ότι οι
φαρμακευτικές εταιρείες τον καταδιώκουν και απειλούν τη ζωή του για λόγους
ανταγωνισμού.

Όχι, δεν ήταν πλάκα. Και ο έμπειρος και έγκυρος δημοσιογράφος έκανε φιλότιμες
και απόλυτα επιτυχημένες προσπάθειες, διατηρώντας το κόσμιο ύφος που τον
διακρίνει, για να τον βάλει ευγενικά στη θέση του, με άλλα λόγια να παροτρύνει
τους τηλεθεατές να μην τον πάρουν σοβαρά υπόψη τους. Να εισακουσθεί ο λόγος
του ως επικίνδυνο χαριτολόγημα, που μάλιστα ανήκει στη δικαιοδοσία του
Εισαγγελέα και του Ιατρικού Συλλόγου.

Ένα ακόμα τηλεοπτικό παρατράγουδο, που έσπευσαν δεόντως να αμφισβητήσουν
αρμόδιοι γιατροί και μέλη Ιατρικών Συλλόγων.

«Στο δικό μου ιατρικό κέντρο θεραπεύω τους καρκινοπαθείς δίχως ακτινοβολίες
και χημειοθεραπείες» αντέτεινε ατάραχα ο προσκεκλημένος ιατρός.

Η ώρα κυλούσε, το θέμα σε λίγο θα τελείωνε παραχωρώντας τη θέση του σε
«καυτές» επικαιρότητες της ημέρας: τα σκάνδαλα και τη σκανδαλολογία, τα
τροχαία ατυχήματα, την αναστάσιμο Κύπρο.

Τι ακριβώς ήταν αυτός ο κύριος;

Ψώνιο, τσαρλατάνος, διαταραγμένη προσωπικότητα, ονειροπόλος απατεών, κίνδυνος
για τη δημόσια υγεία; Ή μήπως και κάτι ακόμη: παρεξηγημένος και διωκόμενος
σωτήρας;

Ως διάττων αστήρ από το πουθενά, ο κύριος αυτός φωτίζει τον μαγικό μηχανισμό
όχι των γυρολόγων θαυματοποιών αλλά της μικρής – τρισμέγιστης – οθόνης. Οτιδήπο-

τε εδώ προβάλλει κερδίζει τη δική του αυταξία.

Η αυτο-αναφορικότητα είναι το κρυμμένο μυστικό της τηλεόρασης. Η εικόνα είναι
ομιλούσα, ακόμη και όταν είναι βουβή.

Ακόμη και αυτός ο ακυρωμένος λόγος του «θεραπευτή», από τη στιγμή που
διαμεσολαβείται εικονικά, αποκτά αλλόκοτο κύρος. Η γελοιοποίηση τείνει να
εξανεμίζεται και ο αναξιόπιστος λόγος αποκτά κύρος, δύναμη, το φωτοστέφανο
μιας νομιμοποίησης. Ο λόγος του μεταμορφώνεται σε εικονολαγνικό λόγο.

Στον άπελπι τηλεθεατή συντελείται το μοιραίο σφάλμα. Έντεχνα και ανεπαίσθητα
διεισδύει στη συνείδησή του ο ιός της αμφιβολίας: «Και αν, ένα στα χίλια, έχει
δίκιο;».

Ο ορθός λόγος είναι τόσο, μα τόσο εύκολο να εξοστρακισθεί…

«Και αν πράγματι είναι ένας θεραπευτής αδικημένος; Και αν πράγματι είναι
σωτήρας; Εγώ που δεν έχω τίποτε να χάσω ή, μάλλον, εγώ που έχω σε όλα ίσαμε
τώρα διαψευσθεί, γιατί να μην τον πιστέψω;».

Η συνωμοσιολογία είναι μέσα στον αέρα που αναπνέουμε.

«Γιατί, δηλαδή, ο κύριος αυτός να μην είναι πράγματι θύμα συνωμοσίας μεγάλων
συμφερόντων, που θέλουν να τον υπονομεύσουν και αμφισβητούν για λόγους
ιδιοτέλειας τις θαυματουργές του ικανότητες;»…

Άλλωστε, η απελπισία, ο αγώνας για την ελπίδα, η αναζήτηση μιας κάποιας λύσης,
ενός νοήματος, ενός σωτήριου σκευάσματος που θα θεραπεύσει τον καρκίνο ή τη
νόσο της ζωής είναι η κινητήριος δύναμη τόσων και τόσων ιστοριών ζωής.

Ιδού λοιπόν πώς άθελα (;) και έντεχνα πλασάρεται το σαράκι της αμφιβολίας:

– Και αν λέει την αλήθεια;

Το σφάλμα, που μπορεί να κοστίσει ακόμα και τη ζωή υποψήφιων θυμάτων.

Ένα θεμελιώδες σφάλμα, που όμως κινεί τα νήματα μιας επικοινωνιακά παράδοξης
θεαματικότητας: Αν θέλεις να αποκαλύψεις τις απάτες, κινδυνεύεις να τις
αναπαραγάγεις. Καταγγέλλοντας και απομυθοποιώντας, στην ουσία υποθάλπεις και
μυθοποιείς.

Η καχυποψία είναι έτσι κι αλλιώς, πλέον, πανταχού παρούσα. Είναι το αντίπαλον
δέος μιας τραυματισμένης αξιοπιστίας.

Ίσως να μην ήταν λοιπόν ο πλέον κατάλληλος καιρός για να παίζονται τέτοιες
εκπομπές στην τηλεόραση…

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.