ΜΠΟΡΙΣ ΓΚΡΟΪΣ «Νέο στην Τέχνη είναι μόνον ό,τι αγγίζει τη ζωή μας»

«Οι περισσότεροι καλλιτέχνες υποστηρίζουν πως θέλουν να βγουν έξω από το μουσείο, στη ζωή, και να δημιουργήσουν πραγματικά ζωντανή τέχνη. Στην πραγματικότητα όμως εννοούν πως θέλουν τα έργα τους να ενταχθούν σε μια συλλογή», υποστηρίζει ο Γερμανός θεωρητικός – ιστορικός της Τέχνης Μπόρις Γκρόις

«Το νέο έργο τέχνης είναι πραγματικά νέο και “ζωντανό” μόνον αν μοιάζει με
κάθε άλλο συνηθισμένο και υλιστικό πράγμα ή με κάθε κοινό προϊόν του λαϊκού
πολιτισμού», εξηγεί ο καθηγητής Φιλοσοφίας, Ιστορίας της Τέχνης και Θεωρίας
των ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο της Καρλσρούης, Μπόρις Γκρόις, που επισκέφθηκε την
Αθήνα και μίλησε στους φιλότεχνους για ένα από τα «καυτά» θέματα στο χώρο των
εικαστικών, «Το Νέο στην Τέχνη», προσκεκλημένος της Arena, της μη
κερδοσκοπικής εταιρείας, που θα υλοποιήσει τον Οκτώβριο στην Αθήνα τη διεθνή
εικαστική έκθεση «Outlook», στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας.

«Η έννοια του νέου συχνά συγχέεται με το διαφορετικό και το καινούριο, εκείνο
που έχει παραχθεί πρόσφατα. Ένα έργο τέχνης διαφορετικό, όμως, δεν μπορεί να
είναι και νέο. Διότι αν αναγνωρίσουμε κάτι ως διαφορετικό, σημαίνει πως έχει
προηγηθεί μια σύγκριση με κάτι ήδη γνωστό, άρα εκλείπει το στοιχείο του νέου.
Δεν μπορεί ένα νέο έργο τέχνης τελικά να επαναλαμβάνει φόρμες τού παρελθόντος,
παραδοσιακές, που έχουν ήδη καταγραφεί στα μουσεία» επισημαίνει.

Μέσα στον κυκεώνα των εικόνων, των διαφορετικών προτάσεων και
προκλήσεων της εποχής, πώς μπορεί κανείς να ορίσει την καινοτομία στη σύγχρονη
τέχνη; «Η καινοτομία έχει σχέση με το έργο τέχνης και το περιεχόμενό του.
Μπορούμε να έχουμε ένα καινοτόμο έργο τέχνης, παίρνοντας ένα συνηθισμένο
αντικείμενο τοποθετημένο όμως σε ένα διαφορετικό γενικό πλαίσιο όπως έκανε ο
Marchel Duchamp. Η καινοτομία μπορεί να έχει όμως σχέση και με τον τρόπο
οργάνωσης του εκθεσιακού χώρου. Η διαφορετική αυτή στρατηγική θα μπορούσε να
περιλαμβάνει τη φιλοξενία της έκθεσης σε έναν εντελώς σκοτεινό χώρο, ή σε μία
αίθουσα γεμάτη κείμενα και υλικό τεκμηρίωσης, που να χρειάζεται μέρες για να
το δει ο θεατής. Κάθε απόπειρα που έχει σκοπό να ικανοποιήσει την
αλληλεπίδραση μεταξύ του τεχνικού πλαισίου και του έργου τέχνης σε μια έκθεση,
μπορεί να παράγει τελικά κάτι νέο», εξηγεί στα «ΝΕΑ».

Η αναζήτηση του νέου έχει φέρει εδώ και δύο δεκαετίες περίπου στην τελευταία
λέξη της μόδας στην τέχνη τη video art και τις εγκαταστάσεις, γεγονός που δεν
μπορούσε να μην επηρεάσει τα μουσεία, αλλά και τους συλλέκτες.

«Το ενδιαφέρον για τις μόνιμες συλλογές ολοένα και μειώνεται και το μουσείο
όλο και περισσότερο χρησιμοποιείται όχι ως χώρος φύλαξης των έργων, αλλά ως
χώρος έκθεσης. Γι’ αυτό και πρέπει να επινοηθούν διαφορετικοί πλέον τρόποι
τόσο για την αρχειοθέτηση όσο και για την τεκμηρίωση ιδιαιτέρως των
εγκαταστάσεων και των events, που δεν μπορούν να επαναληφθούν ή να
αποθηκευθούν. Οι συλλέκτες από την πλευρά τους έχουν κι εκείνοι επηρεαστεί,
καθώς πλέον δεν αγοράζουν έναν πίνακα, αλλά συγκεντρώνουν το υλικό τεκμηρίωσης
μιας εγκατάστασης, όπως βιβλία, φωτογραφίες, βιντεοκασέτες, CD-ROM. Όλα τούτα
όμως είναι επίσης μια εγκατάσταση. Εγκατάσταση της τεκμηρίωσης της
εγκατάστασης. Πρόκειται για μια περίπλοκη αλλά ενδιαφέρουσα αλληλεπίδραση
ανάμεσα στο ίδιο το έργο και το υλικό τεκμηρίωσής του, στην οποία μπορούν να
συμμετέχουν τόσο τα μουσεία όσο και οι συλλέκτες».

Μπορούν όμως τα έργα της video art να έχουν την αξία της μοναδικότητας,
που έχει σήμερα η Μόνα Λίζα; «Όχι», απαντά ο κ. Γκρόις. «Μπορούν να γίνουν
κλασικά, όπως κλασικό μπορεί να είναι και ένα βιβλίο που αναπαράγεται σε
εκατομμύρια αντίτυπα, αλλά όχι μοναδικά, καθώς υπάρχει η δυνατότητα τής
αντιγραφής τους. Τη μοναδικότητα μπορούμε να την αναζητήσουμε όμως στις
εγκαταστάσεις, διότι σχετίζονται άμεσα με τον χώρο. Αν τη μεταφέρεις κάπου
αλλού, είναι ένα άλλο έργο, διότι η παρουσίασή της είναι άρρηκτα δεμένη με τη
γεωμετρία του κάθε χώρου, όπου φιλοξενείται».

Πηγή έμπνευσης η δύναμη των εικόνων του πολέμου

«Ο πόλεμος μπορεί να αποτελέσει και πηγή έμπνευσης για έναν καλλιτέχνη και
μάλιστα σε πολλά επίπεδα», υποστηρίζει ο Μπόρις Γκρόις. «Στην εισβολή στο Ιράκ
που ζήσαμε πιστεύω πως τη μεγαλύτερη έμπνευση παρείχαν οι εικόνες, καθώς
τούτος ο πόλεμος χαρακτηριζόταν για τη δύναμη των εικόνων του. Πολλές φορές,
καθώς χρησιμοποιήθηκαν φορητές κάμερες στο κυνήγι του πλάνου, το αποτέλεσμα
ήταν εικόνες που “έτρεμαν” -όπως στον δανέζικο κινηματογράφο. Νομίζω πως
τελικά ο πόλεμος έχει επίδραση στους καλλιτέχνες σε δύο επίπεδα. Σε ορισμένους
το έργο που προκύπτει είναι αποτέλεσμα εμπειρίας που μορφοποιείται σε Τέχνη,
ενώ σε κάποιους άλλους η επίδραση αφορά την τεχνολογική χρήση των εικόνων μέσω
των μίντια, που είναι ίσως και ισχυρότερη».