Ανταγωνιστικότητα: θυσία στον δρόμο για το ευρώ

Η πολιτική της σκληρής δραχμής, που ακολουθήθηκε από το μέσον της δεκαετίας
του ’90, με σκοπό την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, αλλά και η σημαντική
ανατίμηση του ευρώ τον τελευταίο χρόνο, βύθισαν την ανταγωνιστικότητα της
ελληνικής οικονομίας. Η μείωση του ρυθμού αύξησης των εξαγωγών και η αύξηση
των εισαγωγών, που σημειώθηκαν τα τελευταία 15 χρόνια, όπως αντανακλώνται από
το «άνοιγμα» του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου, καθώς και η αύξηση της
ανεργίας, σχετίζονται άμεσα με το «ψαλίδισμα» της ανταγωνιστικότητας της
οικονομίας, ενώ η προοπτική περαιτέρω ενίσχυσης του ευρώ έναντι του δολαρίου –
και των νομισμάτων άλλων χωρών στις οποίες εξάγονται ελληνικά προϊόντα –
δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερες ανησυχίες και κινδύνους για την
ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση.

Η μελέτη του καθηγητή Οικονομικών Γ. Προβόπουλου και του οικονομολόγου Δ.
Μαρούλη «Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, προσδιοριστικοί
παράγοντες και επιπτώσεις» είναι αποκαλυπτική. Ένα από τα βασικά συμπεράσματα
των μελετητών είναι ότι η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας
επιδεινώθηκε από το 1988 έως το 2002 – πάνω από 15 εκατοστιαίες μονάδες. Η
επιδείνωση αυτή οφείλεται κατ’ αρχάς στην πολιτική της σκληρής δραχμής και την
ανατίμηση του ευρώ, αλλά και στην ταχύτερη αύξηση του κόστους εργασίας στην
οικονομία, σε σχέση με την αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία σημειωτέον
κινείται τα τελευταία χρόνια με ικανοποιητικούς ρυθμούς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, την περίοδο 1994-1998, οπότε εφαρμόστηκε η
πολιτική της σκληρής δραχμής (ελεγχόμενη διολίσθηση, με ρυθμούς χαμηλότερους
του πληθωρισμού), η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας διαβρώθηκε κατά 22,8%.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου,
λόγω της ταχύτερης αύξησης των εισαγωγών σε σχέση με τις εξαγωγές, κατά
τέσσερις εκατοστιαίες μονάδες. Συγκεκριμένα, το έλλειμμα, από το 11% του ΑΕΠ
που ήταν το 1994, ξεπέρασε το 1998 το 15%. Οι θετικές επιπτώσεις στον τομέα
αυτό από την υποτίμηση της δραχμής, που πραγματοποιήθηκε το 1998, η συνεχής
βελτίωση της παραγωγικότητας και η σημαντική υποχώρηση του ευρώ έναντι του
δολαρίου (έφθασε από τη γέννησή του να χάνει ακόμη και 30% έναντι του
δολαρίου) ανέτρεψαν την πορεία επιδείνωσης της ανταγωνιστικότητας, η οποία από
το 1998 έως και το 2002 βελτιώθηκε κατά 7,5%.

Ωστόσο, η ανοδική πορεία που ακολουθεί το κοινό νόμισμα τους τελευταίους
δεκαοκτώ μήνες έχει αρχίσει να ροκανίζει εκ νέου την ανταγωνιστικότητα της
οικονομίας. Το ευρώ βρισκόταν στην αρχή του 2002 στα 90 σεντ, έναντι του
δολαρίου, και σήμερα έχει φθάσει στα 1,12 δολάρια (ανατίμηση κατά 24%).
Σύμφωνα με τους μελετητές, πιθανή ανατίμηση του ευρώ εντός του 2003 κατά
επιπλέον 12% (έχει ήδη ανατιμηθεί κατά περίπου 9%) θα επιδεινώσει το έλλειμμα
ανταγωνιστικότητας της οικονομίας κατά περίπου τέσσερις εκατοστιαίες μονάδες,
δημιουργώντας περαιτέρω πιέσεις στις ελληνικές εξαγωγές.

Αύξηση της ανεργίας

«Η παρατήρηση της ανταγωνιστικότητας σε μεγάλα χρονικά διαστήματα, όπως η
15ετία 1988-2002, μάς προσφέρει μια αξιόπιστη βάση, προκειμένου να εξηγήσουμε
– εν μέρει – εξελίξεις όπως η αύξηση της ανεργίας και το άνοιγμα του
ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών», εξηγεί ο κ. Προβόπουλος,
μιλώντας στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ». «Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών
κινείται πλέον σε επίπεδα άνω του 6% του ΑΕΠ, το οποίο είναι εξαιρετικά
ανησυχητικό για τις προοπτικές της οικονομίας, την ανάπτυξη και την
απασχόληση. Δεν είναι τυχαίο ότι η επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας τα
τελευταία 15 χρόνια συνοδεύτηκε από σημαντική αύξηση της ανεργίας». Το 1985 η
ανεργία διαμορφωνόταν στο 7,7% του εργατικού δυναμικού, το 2000 έφτασε στο
11,3%, ενώ σήμερα κινείται οριακά χαμηλότερα του 10%.

Η πολιτική της «σκληρής» δραχμής

Από το 1994 τέθηκε σε εφαρμογή το πρόγραμμα σύγκλισης της ελληνικής
οικονομίας, με στόχο την ένταξη στη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, το
οποίο στηρίχθηκε στην πολιτική της σκληρής δραχμής – την ετήσια διολίσθηση της
συναλλαγματικής ισοτιμίας της δραχμής σε ποσοστά πολύ χαμηλότερα από τη
διαφορά στα ποσοστά πληθωρισμού ανάμεσα στην Ελλάδα και τις άλλες ευρωπαϊκές
χώρες. «’Ετσι, δεν αποφεύχθηκε, τελικά, η χειροτέρευση της ανταγωνιστικότητας
την περίοδο 1994-1997» κατά 22,8%, σημειώνουν οι μελετητές. Η ένταξη της
δραχμής στον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, τον Μάρτιο του 1998,
συνοδεύτηκε από υποτίμηση της δραχμής κατά περίπου 14%. Αμέσως μετά την
υποτίμηση, η δραχμή άρχισε να ανατιμάται στις αγορές, ενώ διατηρήθηκε σε
σημαντικά υψηλότερα επίπεδα έως και τον Ιανουάριο του 2000, όταν αναθεωρήθηκε
η κεντρική ισοτιμία στις 340,75 δραχμές, με την οποία τελικά εισήλθε η δραχμή
στη ζώνη του ευρώ.

Το παζάρι για την ισοτιμία δραχμής – ευρώ

Η ισοτιμία του εθνικού νομίσματος καθορίζει, σε μεγάλο βαθμό, την
ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, για τον
ορισμό της κεντρικής ισοτιμίας ένταξης της δραχμής στο ευρώ, πραγματοποιήθηκε
μεγάλο παζάρι στα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γερμανικό μπλοκ
ζητούσε τον Μάρτιο του 1998 υποτίμηση της δραχμής μεγαλύτερη από το 14%, καθώς
υπήρχε ο φόβος για συνέχιση των πιέσεων στη δραχμή, γεγονός που θα ανάγκαζε
την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να παρεμβαίνει για τη στήριξή της. Ωστόσο, το
γαλλικό μπλοκ (στο οποίο συμμετείχε και η ελληνική παρουσία στις
διαπραγματεύσεις) υποστήριζε ότι μια υποτίμηση περίπου 15% ήταν αρκετή, αφού
μια μεγαλύτερη θα τίναζε στον αέρα τον πληθωρισμό, ο οποίος αποτελούσε και ένα
από τα πέντε κριτήρια για ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ.

Η υποτίμηση του ευρώ έναντι των άλλων νομισμάτων, μετά τη γέννηση του κοινού
νομίσματος, το 1999, και τον σχετικά υψηλό ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας
στην Ελλάδα, οδήγησαν σε αξιοσημείωτη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας – κατά
7,5% – την περίοδο 1998-2002. Σωρευτικά, ωστόσο, αν ληφθούν υπόψη και οι
εξελίξεις των περασμένων ετών, η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας
έχει διαβρωθεί από το 1988 έως και το 2002 σε ποσοστό 15%.

Η σημαντική ανατίμηση του ευρώ στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος, που
σημειώθηκε το 2002 και συνεχίζεται ακόμη και σήμερα, αναμένεται – με την
προϋπόθεση ότι το σχετικό κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος δεν θα
μεταβληθεί σε σχέση με το 2002 – να επιδεινώσει την ανταγωνιστικότητα της
οικονομίας κατά επιπλέον τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες, πλήττοντας τις εξαγωγές
των ελληνικών προϊόντων.