Διαστάσεις Επιστροφή στην «ισχυρή λογοτεχνία»

Ποια είναι η θέση του συγγραφέα σε έναν κόσμο που έχει χάσει κάθε νόημα,
κάθε βεβαιότητα; Νοσταλγεί τα χαμένα μεγαλεία; Ανατρέπει και χλευάζει τα
πάντα; Ή ξεκινά από την αρχή, αναζητώντας νέα νοήματα, νέες αλήθειες;

«Να σε πάρω αργότερα; Κάνω σεξ» (από τον Νιου Γιόρκερ)

Στο βιβλίο του «Οι συναντήσεις» (1989), ο Χοσέ Άνχελ Γκονθάλεθ Σάινθ διηγείται
την ιστορία μερικών ανθρώπων που έχουν χάσει κάθε πίστη στη ζωή και στον εαυτό
τους και περιπλανιούνται άσκοπα σε έναν κόσμο χωρίς περιεχόμενο και χωρίς
αξίες. Ο Ισπανός συγγραφέας προσπαθούσε ακόμη τότε να λύσει τους λογαριασμούς
του με την ανατροπή των βεβαιοτήτων και τον μηδενισμό. Μα δεν έμεινε για καιρό
στο στάδιο της νοσταλγίας. Αποφάσισε ότι ο μηδενισμός, η έλλειψη θεμελίων και
στόχων, αποτελούν προϋπόθεση και αφετηρία της συγγραφής. Κατάλαβε αυτό που
είχε πει ο Νίτσε, ότι ο πραγματικός κόσμος έχει γίνει παραμύθι, κι ότι αυτό το
παραμύθι, αυτό το ατελείωτο παιχνίδι των πιθανοτήτων, αποτελούν τη μοναδική
μεταφυσική που έχει απομείνει στον άνθρωπο. Και επέστρεψε έτσι στα σοβαρά
θέματα, στην υψηλή τεχνοτροπία, σε πράγματα δηλαδή που σήμερα δεν φαίνονται
πια δυνατά. Το τελευταίο του βιβλίο, που λέγεται «Επιστρέφοντας στον κόσμο»,
αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που επιστρέφει από το εξωτερικό στην
κοιλάδα όπου πέθανε ο άνδρας που αγαπούσε. Πρόκειται για ένα θρίλερ γύρω από
μια ομάδα φίλων, ένα μυθιστόρημα για μια τραγική γενιά (τη νεολαία της
δεκαετίας του ’70) που έζησε τόσες εντάσεις, τόσα ψέματα και τόσες εξεγέρσεις,
ένα στοχασμό για τον χρόνο και τους δαίμονές του, για τους διαφορετικούς
τρόπους που έχει κανείς για να επιστρέψει ή να μην επιστρέψει στην Ιθάκη του.

Την υψηλή τεχνοτροπία, ο Κλάουντιο Μάγκρις δεν την εγκατέλειψε ποτέ. Τη
θεωρούσε πάντα απαραίτητο εργαλείο για να διακρίνει την ουσία μέσα από το
σύννεφο της σκόνης, για να συλλαμβάνει και να αναπαριστά την ενότητα της ζωής,
το νήμα που τη διαπερνά, την ανάσα της. Ύστερα από τον Δούναβη, όμως,
αναζητεί πλέον το «μεγάλο» στα «μικρά», σε ένα απομακρυσμένο χωριό, σε ένα
απόκομμα, σε ένα θραύσμα. Το όλον είναι μία πλάνη, έλεγε ο Αντόρνο, και ο
Ιταλός συγγραφέας αισθάνεται σήμερα πως αυτή η φράση είναι ισχυρότερη από
ποτέ.

Οι δύο λογοτέχνες συναντήθηκαν πρόσφατα στο Καφέ Σαν Μάρκο της Τεργέστης για
να ανταλλάξουν σκέψεις και εμπειρίες. Σε δύο πράγματα συμφώνησαν. Πρώτον, ότι
δεν πρόκειται να παραδοθούν μπροστά στην έκπτωση των αξιών. Δεύτερον, ότι τα
πειράματα του μεταμοντερνισμού δεν τους αφορούν. Στην «ισχυρή λογοτεχνία»
προσφεύγουν και οι δύο για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις των καιρών.
Ακριβώς επειδή ο κόσμος στερείται θεμελίων, έλεγε ο Χέγκελ, το έπος μπορεί να
αφυπνίσει την ψυχή. Σε μια σκηνή, το Χορό της Νατάσας στο «Πόλεμος και
Ειρήνη», συμπυκνώνει ο Τολστόι όλο το νόημα της ζωής.