ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μετά τον πόλεμο

Ο πόλεμος στο Ιράκ τελείωσε και οι Ευρωπαίοι προσπάθησαν στην Αθήνα να
επουλώσουν τις ιδεολογικές τους πληγές. Όμως, στο μυαλό μας η τελική τούτη
φάση σφραγίζεται συμβολικά από τη φρικτή εικόνα του μικρού Ιρακινού, που έχασε
από τις «βόμβες ακριβείας» και τα δύο του τα χέρια. Έτσι, η δημιουργία του
νέου «δυτικοποιημένου Ιράκ» ταυτίζεται τραγικά με τη γνωστή θέση του Cioran.
Δηλαδή, ότι «η νοσταλγία για τη βαρβαρότητα συνιστά την τελευταία λέξη κάθε
πολιτισμού». Ας αποτιμήσουμε, λοιπόν, σύντομα ορισμένα ζητήματα που
συσχετίζονται άρρηκτα με αυτόν τον πόλεμο.

Πρώτο ζήτημα: Η οικονομική διάσταση. Κατ’ αρχήν, θα πρέπει να
ξεκαθαρίσουμε ανενδοίαστα ότι η προκειμένη πολεμική παρέμβαση στοίχισε 100
δισ. δολάρια. Το κόστος τούτο επωμίσθηκαν εξ ολοκλήρου τα φτωχότερα κοινωνικά
στρώματα της Αμερικής. Υπ’ αυτήν την έννοια, η προληπτική επιχείρηση στη
Βαγδάτη δεν συνέβαλε καθόλου στην αντιμετώπιση του δομικού προβλήματος της
αμερικανικής οικονομίας, που είναι αναμφισβήτητα η αύξηση της εσωτερικής
ζήτησης. Παράλληλα, βέβαια, ο ρεπουμπλικανός πρόεδρος Μπους προέβη σε
σκανδαλώδεις φοροαπαλλαγές 550 δισ. δολαρίων για τις μεγάλες εταιρείες.

Κατά συνέπεια, ορθά καταγγέλλει ο Ρ. Krugman ότι ο πόλεμος τούτος αποτέλεσε
ένα ισχυρό άλλοθι για να προωθήσει η αμερικανική κυβέρνηση μια άγρια ταξική
πολιτική υπέρ των πλουσίων («New York Times», 14/4/2003).

Επιπλέον, η παγκόσμια ανασφάλεια που διαχύθηκε σε όλο τον πλανήτη απ’ αυτή την
επέμβαση, έφερε στα πρόθυρα της οικονομικής καταστροφής πολλές αεροπορικές
εταιρείες. Έτσι, επιβεβαιώθηκε η εύστοχη παραδοχή του U. Eco για τους
σύγχρονους πολέμους. Δηλαδή, ότι οι τελευταίοι δεν πλουτίζουν μόνο τους
εμπόρους των όπλων (ή τις πετρελαϊκές ή τις κατασκευαστικές εταιρείες).
Βυθίζουν παράλληλα σε κρίση τις αερομεταφορές και τη βιομηχανία του τουρισμού.

Επομένως, πρέπει να αποδεχόμαστε την αυτονομία που διαθέτουν σε κάποιες
περιπτώσεις τα ιδεολογικά μεγέθη. Με αυτή την έννοια, πρέπει να αποκαλύπτουμε
αδιάλειπτα την επιθετική απόπειρα που κάνει σήμερα η ρεπουμπλικανική εξουσία,
για να εγκαινιάσει μια καινούργια μορφή αυτοκρατορικής ηγεμονίας.

Δεύτερο ζήτημα: Η κοινή γνώμη. Όμως, προκαλεί εντύπωση και μια άλλη
ακατανόητη παραδοξότητα. Από δημοσκοπική έρευνα που έγινε μετά την ολοκλήρωση
των βασικών επιχειρήσεων του πολέμου, καταγράφηκε το εξής παράλογο δεδομένο:
Το 73% των Αμερικανών συμφωνούν απόλυτα με τη συνολική πολεμοκάπηλη
κοσμοαντίληψη του προέδρου Μπους («Le Monde», 16/4/2003). Επίσης, το 63% των
Βρετανών εγκρίνουν την πολεμική στρατηγική του Τ. Μπλερ («Guardian»,
16/4/2003).

Πώς εξηγούνται, αλήθεια, αυτές οι επικίνδυνες διακυμάνσεις; Κατά τη γνώμη μου,
η αμερικανική κοινωνία έχει μπολιασθεί με ισχυρές δόσεις «χομπσιανής λογικής».
Κατ’ αυτόν τον τρόπο θεωρεί ότι ο πόλεμος είναι μια φυσιολογική κατάσταση για
την ανθρωπότητα. Μόνο κάτω απ’ αυτό το πρίσμα θα μπορούσε να ερμηνευθεί η
απίθανη παραδοχή, που είχε διατυπωθεί κατά τη διάρκεια των πολεμικών
επιχειρήσεων. Δηλαδή, ότι οι Αμερικανοί θα μπορούσαν να υποφέρουν ανεκτά μέχρι
και 1.000 θανάτους δικών τους στρατιωτών. Μια τέτοια μακάβρια αντίληψη δεν θα
ήταν δυνατόν ούτε ως απλή άποψη να διατυπωθεί στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής
κοινωνίας. Ίσως, το ιστορικό έλλειμμα ενός «διαφωτιστικού προγράμματος» να
εξηγεί τις σημερινές τάσεις της αμερικανικής κοινωνίας.

Τρίτο ζήτημα: Η Ευρώπη. Μέσα σ’ αυτό το ρευστό ιστορικό περιβάλλον οι
Ευρωπαίοι προσπάθησαν στην Αθήνα να θεραπεύσουν τις πολιτικές τους πληγές.
Έτσι, ο Κ. Σημίτης ορθά εστίασε το πολιτικό του ενδιαφέρον σ’ αυτό το
εγχείρημα.

Ό,τι και αν γίνει, έχω πάντως ισχυρές αμφιβολίες αν υπάρχει σε όλους ο ίδιος
αξιακός προσανατολισμός για το μέλλον της Ευρώπης. Τι εννοώ; Ο Τ. Μπλερ μίλησε
στην Αθήνα για κοινές πολιτισμικές αξίες, ενώ συμμετείχε προηγουμένως σε έναν
πόλεμο που άφησε πίσω του ακρωτηριασμένα παιδιά, βαρβαρότητα και ερήμωση.

Ποιο είναι το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Ο πόλεμος στο Ιράκ απέδειξε περίτρανα
ένα πράγμα: «Η βία είναι η μοίρα του ανθρώπινου είδους. Αυτό που απλώς αλλάζει
είναι οι μορφές της, οι χώροι, οι χρόνοι, η τεχνική αποτελεσματικότητα και το
νομιμοποιητικό της νόημα» (Sofski). Ο μικρός Αλί με τα κομμένα χέρια θα
αποτελεί, δυστυχώς, ανάγλυφο δείγμα αυτής της βάρβαρης λογικής. Η Ευρώπη,
άραγε, μπορεί να ανακόψει αυτή την πορεία;

ΥΓ: Πρέπει να επαινέσουμε όλους τους Έλληνες δημοσιογράφους που άφησαν
τη ζωή του καλοβολεμένου δυτικού και πήγαν στο πεδίο της βαρβαρότητας για να
καλύψουν τον πόλεμο.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ