ΠΡΟΣΩΠΑ Η εξορία του ποιητή

Σαλάχ αλ-Χαμντάνι. Στα ποιήματά του γράφει «Ιράκ μου», όπως λέμε «αγάπη μου»

«Δεν περνάει ούτε νύχτα / χωρίς να νιώσω τη σάρκα μου να βάζει πλώρη για τη
Βαγδάτη», τραγουδούν οι στίχοι του Σαλάχ αλ-Χαμντάνι. «Είδα / την παλιά χαρά
να χορεύει / πάνω από κοιμισμένα φτερά / εισχωρώντας διακριτικά στη Βαγδάτη
σαν αμφιβολία που τεντώνεται / μέχρι τρέλας».

Ο Σαλάχ αλ-Χαμντάνι έχει πολύ καιρό να δει τη Βαγδάτη. Έφυγε από το Ιράκ για
τη Γαλλία το 1974, όταν ήταν 23 χρόνων. Δούλεψε ως ηθοποιός, διηύθυνε θίασο
στην Ισπανία, έκανε περιοδεία με το Ελ-Χακαουάτι, το παλαιστινιακό θέατρο της
Ιερουσαλήμ, έπαιξε σε ταινίες και τηλεταινίες, αλλά η ποίηση ήταν πάντα η
βασική του ασχολία – στην αρχή στα αραβικά, τώρα και στα γαλλικά. Ένα Σάββατο
που διαδήλωνε στο Παρίσι κατά του πολέμου, μία ομάδα Ιρακινών υποστηρικτών του
Σαντάμ έπεσε πάνω του με κλωτσιές και μπουνιές. «Η Βαγδάτη ήταν η αγάπη μου /
και η κατάρα μου», έγραφε στην «Αλαζονεία των ημερών». Η ποίηση είναι η
προστασία του.

Η οικογένεια του Σαλάχ αλ-Χαμντάνι βγάζει ποιητές από τον 14ο αιώνα – στίχους
του προγόνου του, του Αμπού Φιράς αλ-Χαμντάνι, έχει τραγουδήσει η Ουμ Καλσούμ.
Ο πατέρας του ήταν μαραγκός και τα παράθυρα που παιδί τον βοηθούσε να φτιάχνει
έγιναν αργότερα επαναλαμβανόμενο θέμα στην ποίησή του. «Ο ποιητής δεν πρέπει
να βρίσκεται πίσω από το παράθυρο, αλλά μέσα στην καταιγίδα, να δέχεται
χτυπήματα», λέει σήμερα στη «Λιμπερασιόν».

Στα ποιήματά του γράφει «Ιράκ μου», όπως λέμε «αγάπη μου». Γιατί «το Ιράκ δεν
έχει καμιά σχέση μ’ αυτά τα καθάρματα» του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν. Στα
17 του κατατάχθηκε στον στρατό και είδε να ξυλοκοπούν συνομηλίκους του
Κούρδους βοσκούς για να «ομολογήσουν» πως είναι αντάρτες. Με δώδεκα
συναδέλφους του στη μονάδα ίδρυσαν την οργάνωση «Για τη δικαιοσύνη». Τον
έκλεισαν οκτώ μήνες στη φυλακή. «Ήταν το Πανεπιστήμιό μου», λέει σήμερα.
«Χτυπούσαν, βασάνιζαν πολιτικούς κρατουμένους, ποιητές, ιστορικούς. Εκεί ήταν
που έγραψα τους πρώτους στίχους μου». Όταν αποφυλακίστηκε, «ο πατέρας μου μού
είπε να μη γυρίσω στο σπίτι, φοβόταν για τις αδελφές μου. Ήμουν προγραμμένος».
Κατέφυγε στη Βαγδάτη, στην οδό αλ-Ρασίντ, «όπου, αν πετάξεις το παπούτσι σου
ψηλά, θα πέσει στο κεφάλι κάποιου ποιητή». Πόρνες τον βοήθησαν, άφησε μακριά
μαλλιά, ανακάλυψε τον Σαρτρ, τον Καμύ, ζούσε γράφοντας ερωτικές επιστολές με
αμοιβή ένα γεύμα. Αλλά τα πρωτοπαλίκαρα του Μπάαθ τον απειλούν. Και φεύγει για
τη Δαμασκό, την Κωνσταντινούπολη, το Παρίσι.

Σήμερα χώρα του είναι η Γαλλία, αλλά το Ιράκ παραμένει κοντινό μαζί και
μακρινό: «Έχω τέσσερα παιδιά, και η Βαγδάτη είναι πάντα παρούσα στη σχέση μου
μαζί τους», εξηγεί. Σίγουρα θα επιστρέψει.