Η άλλη όψη της διεύρυνσης

Σε μείωση της κοινοτικής χρηματοδότησης της Ελλάδας μέσω των διαρθρωτικών
ταμείων, μετά το 2006, θα οδηγήσει η ένταξη των 10 κρατών της Ανατολικής
Ευρώπης και της Μεσογείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Είναι πολύ πιθανό ότι η μείωση της κοινοτικής χρηματοδότησης της Ελλάδας θα
γινόταν ούτως ή άλλως, με ή χωρίς τη διεύρυνση. Αφ’ ενός γιατί τα πλούσια
κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν κάνει σαφές εδώ και καιρό ότι δεν είναι
διατεθειμένα να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν γενναιόδωρα τα κοινοτικά ταμεία
και αφ’ ετέρου γιατί τα φτωχά κράτη-μέλη, όπως η Ελλάδα, γίνονται όλο και
λιγότερο φτωχά. Και επομένως, οι ανάγκες τους περιορίζονται.

Η προοπτική της διεύρυνσης, όμως, επέδρασε καταλυτικά στο σκηνικό, καθώς τα
νέα κράτη-μέλη είναι, αναμφίβολα, στην πλειονότητά τους πολύ πιο φτωχά από τα
υφιστάμενα, ακόμη και από τα κράτη συνοχής. Με την ένταξή των 10 νέων μελών,
το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ένωση πέφτει κατά 13%. Έτσι, οι νέοι «φτωχοί»
της Ε.Ε. αναβαθμίζουν, αυτομάτως, την Ελλάδα και την τοποθετούν στη μεσαία
κατηγορία. Το κατά κεφαλήν ελληνικό ΑΕΠ αντιπροσωπεύει πλέον (με στοιχεία
2000) το 74,6% του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ε.Ε. των 25, ενώ κανονικά θα
αντιπροσώπευε το 67,6% του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ των 15 σημερινών
κρατών-μελών. Με μια κίνηση έγινε η σύγκλιση κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες!

Τα άλλα κράτη τα οποία θα ανήκουν επίσης, από το 2004, στη μεσαία κατηγορία θα
είναι η Ισπανία με 90% του μέσου κοινοτικού εισοδήματος, η Πορτογαλία με 75%,
η Κύπρος με 83,5% και η Σλοβενία με 74%. Στην κατώτερη κατηγορία θα ανήκουν τα
υπόλοιπα οκτώ υπό ένταξη κράτη με μέσο ΑΕΠ ίσο με το 42% της Ε.Ε. των 25 και
στην υψηλή κατηγορία τα υπόλοιπα υφιστάμενα κράτη-μέλη με μέσο κατά κεφαλήν
ΑΕΠ ίσο με το 115% της Ε.Ε. των 25.

Λιγότερο γενναιόδωρη

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει, βεβαίως, ότι η σύγκλιση αυτή είναι τεχνητή, για
την ακρίβεια οφείλεται σε στατιστικούς λόγους. Αυτό, όμως, δεν αλλάζει και
πολύ την κατάσταση. Από τη στιγμή που η Ένωση δεν είναι διατεθειμένη να
αυξήσει, σημαντικά τουλάχιστον, τον προϋπολογισμό της ­ όπως δείχνουν τα
πράγματα ­, αλλά είναι υποχρεωμένη να χρηματοδοτήσει άλλα 10 κράτη-μέλη, η
χρηματοδότηση θα γίνει λιγότερο γενναιόδωρη. Και οπωσδήποτε, παρά τις ειδικές
ρυθμίσεις που θα εξασφαλίσουν τα υφιστάμενα κράτη-μέλη, οι εισπράξεις τους θα
είναι χαμηλότερες από αυτές των φτωχών υπό ένταξη κρατών.

Μετά το 2006

Είναι δύσκολο να υπολογίσει κανείς αυτή τη στιγμή ποιο θα είναι το ύψος της
χρηματοδότησης για μια χώρα όπως η Ελλάδα μετά το 2006. Το 2003 θα είναι
χρονιά εκτενούς διαλόγου γύρω από το θέμα αυτό και προς το τέλος του η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει τις δικές της προτάσεις για την περίοδο μετά
το 2006 (η χρηματοδότηση για την περίοδο 2004 – 2006 έχει ήδη συμφωνηθεί στη
Σύνοδο Κορυφής της Κοπεγχάγης, τον περασμένο Δεκέμβριο και προβλέπει χορήγηση
πιστώσεων 21,7 δισ. ευρώ για τα νέα κράτη-μέλη).

Ωστόσο, από τη Δεύτερη Έκθεση Προόδου για την Οικονομική και Κοινωνική Συνοχή,
που έδωσε στη δημοσιότητα την περασμένη εβδομάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
προκύπτουν τα εξής:

* Θα διατηρηθεί κατά πάσα πιθανότητα το όριο του 75% του μέσου
κοινοτικού ΑΕΠ, προκειμένου να είναι μια περιφέρεια επιλέξιμη για
χρηματοδότηση. Στην Ελλάδα, όμως, ήδη η Αττική, το Νότιο Αιγαίο και η Στερεά
Ελλάδα βρίσκονται πάνω από το όριο αυτό (με βάση στοιχεία του 2000 για τους
15). Επομένως, οι περιοχές αυτές κινδυνεύουν, ούτως ή άλλως, να χάσουν την
επιλεξιμότητά τους.

* Για τις περιοχές που θα βρεθούν για στατιστικούς λόγους εκτός ορίου
75% (ενώ θα ήταν επιλέξιμες, αν δεν γινόταν η διεύρυνση και δεν έπεφτε το μέσο
εισόδημα), θα υπάρξουν μεταβατικές περίοδοι, κατά τη διάρκεια των οποίων θα
μειώνεται σταδιακά το επίπεδο της βοήθειας. Αυτή είναι η σχεδιαζόμενη ρύθμιση
που κατ’ εξοχήν αφορά την Ελλάδα. Ανάλογη μεταβατική περίοδος υπήρξε κατά την
προηγούμενη περίοδο για τη Λισαβώνα.

* Ειδικές ρυθμίσεις θα υπάρξουν, επίσης, για περιοχές με ειδικές,
δυσμενείς συνθήκες, όπως είναι οι νησιωτικές, που ενδιαφέρουν επίσης την
Ελλάδα, οι αραιοκατοικημένες και ίσως οι ορεινές.

Οι κρίσιμοι παράγοντες

Όλα αυτά καταλήγουν, βεβαίως, στον ίδιο παρονομαστή, δηλαδή, στη μείωση της
κοινοτικής ενίσχυσης. Αλλά το πόσο μειωμένη θα είναι η ενίσχυση αυτή, θα
εξαρτηθεί από δύο παράγοντες: Πρώτον, το πόσο καλά θα προετοιμάσει τις θέσεις
της η ελληνική κυβέρνηση και πόσο σκληρά θα διαπραγματευθεί υπέρ των ελληνικών
συμφερόντων. Δεύτερον, την αποτελεσματικότητα με την οποία θα αξιοποιήσει τους
υφιστάμενους πόρους του Γ’ ΚΠΣ.