Το αύριο πίσω από τα χαμόγελα

Τα χαμόγελα κάτω από την Ακρόπολη, στη Στοά του Αττάλου, περίσσεψαν χθες
και ήταν τόσο πλατιά που, ενδεχομένως, για λίγα δευτερόλεπτα, να έκρυψαν τα
αγκάθια που θα αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της διεύρυνσής της σε 25
μέλη, ήδη από σήμερα.

Κατ’ αρχάς, οι υπογραφές που ετέθησαν, με όλα τα στοιχεία βυζαντινής τελετής,
στην πραγματικότητα δεν σημαίνουν τίποτε διότι καμία από τις δέκα νέες χώρες
δεν πρόκειται να εισέλθει πριν από την 1η Μαΐου 2004 κι αφού θα έχει προηγηθεί
η διαδικασία της επικύρωσης σε 25 κοινοβούλια ή εκλογικά σώματα.

Μια τυπική διαδικασία; Πριν από τον πόλεμο στο Ιράκ κάποιοι θα μπορούσαν να το
ισχυρισθούν. Τώρα, όμως, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά: κοινοβουλευτικά
σώματα κι εκλογείς ανά την Ευρώπη που αντιστάθηκαν με σθένος πρωτοφανές στην
αμερικανική επιθετικότητα δεν βλέπουν και με τόσο καλό μάτι το γεγονός ότι οι
περισσότερες από τις χώρες που χθες έβαλαν μεγαλοπρεπώς την τζίφρα τους
έσπευσαν να στηρίξουν τον πρόεδρο Μπους. Γράφοντας, φυσικά, στα παλαιότερα των
υποδημάτων τους την κοινή θέση της Ένωσης.

Οι Πολωνοί

Λέγεται, μάλιστα, ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα στους διαδρόμους των
Βρυξελλών: Οι Πολωνοί, μέχρι το παρά πέντε τσακώνονταν με την Κομισιόν για
κάτι εκατομμύρια ευρώ που διεκδικούσαν παραπάνω – εν είδει «καπέλου». Οι
υπηρεσίες της Επιτροπής, προκειμένου να μη δημιουργήσουν ένα ακόμη πρόβλημα,
τελικώς συμφώνησαν κι έδωσαν τα χρήματα. Ε, λίγες μέρες αργότερα, οι Πολωνοί
ανακοίνωσαν την αγορά 40 αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών F-16, αξίας κάποιων
δισεκατομμυρίων δολαρίων, αφήνοντας στα κρύα του λουτρού τους Ευρωπαίους και
το μαχητικό τους, το Eurofighter.

Είναι, λοιπόν, διάχυτη η πικρία στους εντός της Ένωσης που νιώθουν ότι βάζουν
στην «αγία οικογένεια» όχι απλώς τα φερέφωνα των Αμερικανών, αλλά και ότι θα
τα πληρώσουν χρυσά μέσω των κοινοτικών επιδοτήσεων που είθισται να παίρνουν οι
«φτωχοί» από τα κοινοτικά ταμεία. Και, μάλιστα, σε μια εποχή που η ευρωπαϊκή
ύφεση είναι κάτι παραπάνω από βέβαιη. Ίσως γι’ αυτό το πλέον πικρό χαμόγελο
χθες πρέπει να ήταν αυτό του Γκέρχαρντ Σρέντερ: η Γερμανία ήταν από τους
πρωτεργάτες της διεύρυνσης – σχεδόν την επέβαλε στους εταίρους – και τώρα
βλέπει την «προδοσία» εκ μέρους των «δικών του» παιδιών.

Η Συνέλευση

Στη Στοά Αττάλου, το Ζάππειο και τη Βουλιαγμένη τα χαμόγελα περίσσεψαν, αλλά ασφαλώς δεν φτάνουν

Ακόμη, όμως, κι αν η διαδικασία των επικυρώσεων προχωρήσει απρόσκοπτα – κάτι
μάλλον δύσκολο, αν κρίνει κανείς από τις δυσκολίες που παρουσιάσθηκαν στην
πρώτη δοκιμασία, αυτή της έγκρισης από το Ευρωκοινοβούλιο – τα προβλήματα δεν
σταματούν. Για τον απλούστατο λόγο ότι αλλιώς δουλεύει ένα… μαγαζί με 15
συνεταίρους κι αλλιώς δουλεύει το ίδιο μαγαζί με 25 – και μάλιστα,
διαφορετικής λογικής και νοοτροπίας.

Τα ζητήματα αυτά – πώς, δηλαδή, δεν θα υπάρξει παράλυση της Ένωσης λόγω της
αύξησης του αριθμού των μελών της – υποτίθεται ότι διαχειρίσθηκε τους
τελευταίους μήνες η υπό τον Ζισκάρ ντ’ Εστέν Συνέλευση για το Μέλλον της
Ευρώπης. «Διαχειρίσθηκε», φυσικά, είναι μια υπερβολική λέξη, στην
πραγματικότητα απλώς κατεγράφησαν οι διαφορές. Και, σημειωτέον, την απόφαση
δεν πρόκειται να την πάρει καμιά Συνέλευση με ή χωρίς τη συμμετοχή εκπροσώπων
των νέων χωρών – αλλά, όπως παγίως γίνεται κάθε φορά που αλλάζει η Συνθήκη της
Ένωσης, τα υπάρχοντα μέλη στο πλαίσιο μιας Διακυβερνητικής Διάσκεψης. Εν
ολίγοις και για να αποφύγουμε την κοινοτική ξύλινη γλώσσα, οι 15 αρχηγοί με
ομοφωνία.

Προϋποθέσεις

Το αποτέλεσμα θα λάβει υπόψη του τη χαρτογραφία της Ένωσης όπως διαμορφώνεται:
θα υπάρχουν 12 χώρες που είναι μέλη της ζώνης του ευρώ. Τρεις χώρες – Σουηδία,
Δανία και Βρετανία – δεν επιθυμούν να είναι μέλη της. Και δέκα χώρες που θα
επιθυμούσαν ίσως να είναι μέλη της θα πληρούν όμως τις προϋποθέσεις της ΟΝΕ;
Έτσι έχουμε ήδη ανά χείρας τρεις ταχύτητες της Ένωσης.

Πέρα από αυτές τις οικονομικού χαρακτήρα τρεις ταχύτητες υπάρχουν και άλλοι
διαχωρισμοί. Υπάρχουν οι φιλοαμερικανοί και οι ευρωπαϊστές, με τους πρώτους να
ενισχύονται σημαντικά από τα νέα μέλη. Υπάρχουν οι φανατικοί της ενοποίησης κι
οι αντίπαλοι, οπαδοί της χαλαρότητας. Κι από κει και πέρα, μπορεί κανείς να
βρει μια σειρά από άλλους διαχωρισμούς.

Οι λύσεις οι οποίες έχουν προταθεί για το ξεπέρασμα της κρίσης στη λήψη
αποφάσεων, που όλοι βλέπουν να έρχεται με τη διεύρυνση, είναι πολλές: Κάποιοι
έχουν προτείνει την ενίσχυση των εξουσιών του Ευρωκοινοβουλίου. Κάποιοι άλλοι
την αντίστοιχη ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Κομισιόν. Οι τρεις μεγάλοι, με
διαφορετική βέβαια οπτική, έχουν προτείνει τη διπλή προεδρία – ένας πρόεδρος
της Κομισιόν κι ένας πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που θα θέσει σε
αδράνεια τον θεσμό της εξάμηνης προεδρίας. Αρκετοί άλλοι έχουν προτείνει την
επέκταση της λήψης αποφάσεων με πλειοψηφία αντί για ομοφωνία, κάτι που δεν
βλέπουν με καλό μάτι όσοι προσβλέπουν στο βέτο για την υπεράσπιση των εθνικών
τους συμφερόντων.

Η άμυνα

Τέλος, υπάρχει μια λύση που… άρχισε ήδη να υλοποιείται: η εφαρμογή της
ενισχυμένης συνεργασίας – κάποιες χώρες που συμφωνούν μεταξύ τους στην
ενεργότερη συνεργασία και ενοποίηση να μπορούν να προχωρούν χωρίς να
περιμένουν τις υπόλοιπες. Στις 29 Απριλίου, τέσσερις χώρες – μέλη του
αντιπολεμικού μπλοκ, η Γερμανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, θα
εφαρμόσουν για πρώτη φορά αυτή τη μέθοδο, με αντικείμενο την αυτόνομη
ευρωπαϊκή άμυνα. Το πώς θα πάει αυτή η συνάντηση θα είναι εν πολλοίς κι ένα
τεστ για αντίστοιχα πειράματα στο μέλλον.

Ποια είναι η τραγική ειρωνεία σε όλα αυτά; Ότι κάποτε, επί Ντελόρ, όποιος
μιλούσε για δύο ταχύτητες εθεωρείτο αντιευρωπαϊστής, εχθρός της ενοποίησης.
Σήμερα, οι πολλές ταχύτητες φαίνεται να αποτελούν τη μόνη λύση για τη διάσωση
της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη διάλυση…