ΣΕ ΠΡΩΤΟ ΕΝΙΚΟ «Τλάπαλι» χρώμα ζωής και πάθους

Ήταν έντομα. Ναι, έντομα. Τα βρήκαν οι Ισπανοί, όταν πάνοπλοι κατέκτησαν το
Μεξικό. Είκοσι ένα χρόνια μετά τον Κολόμβο. Το 1513, όταν ο Βάσκο ντε Μπαλμπόα
αντίκρυσε τον Ειρηνικό, από την πλευρά του Παναμά, εγκαινιάζοντας την εποχή
της απληστίας. Οι στρατιώτες του βρήκαν ασήμι και χρυσό, δόξα και εξουσία,
δούλους κι ένα πολύτιμο χρώμα: το κόκκινο. Φτιαγμένο από μικροσκοπικά έντομα,
ήταν για χρόνια ιερό, ιδιαίτερο, κεντρικό στον πολιτισμό, τη ζωή και τον
θάνατο των ντόπιων. Ήταν θησαυρός, στολίδι και φάρμακο… «Τλάπαλι» το
ονόμαζαν εκείνοι. Στη γλώσσα τους δεν είχαν άλλη λέξη για το «χρώμα» – ήταν
αυτή.

Η τέχνη τους κρατήθηκε κρυφή, έμεινε άγνωστη η τεχνική. Εκείνοι (ιθαγενείς
υποτελείς) φρόντιζαν, όπως πάντα, τη σοδειά αλλά όχι την εσοδεία. Την
εκμετάλλευση της τοπικής παραγωγής πήραν στα χέρια τους οι Ισπανοί. Δεν
αποκάλυψαν το εύρημα, το «θαύμα» – ούτε και το παραδέχθηκαν ποτέ. Όσο πιο πολύ
πωλούσαν τόσο πιο βαθιά έθαβαν το ματωμένο μυστικό. Άρχισαν εξαγωγές. Μερικά
τρισεκατομμύρια έντομα κάθε χρόνο, αποξηραμένα, σε μικρούς σβώλους, σε
πανάκριβα φορτία δεκάδων ή εκατοντάδων τόνων.

Η Ευρώπη γνώρισε το κόκκινο. Το Παρίσι, το Λονδίνο, η Βενετία άρχισε να βάφει
μανιωδώς πανάκριβα φορέματα σ’ αυτό το βαθύ κόκκινο του ξεραμένου αίματος. Τ’
ονόμασαν γκρενά, χωρίς να ξέρουν πως ήταν κόκκοι κοχενίλλης από τον κόκκο τον
κακτόφυλλο – ένα εντομάκι τόσο δα… Ένα εντομάκι νεκρό, να μεταφέρει
διαμελισμένες, σκόρπιες, υποταγμένες ιστορίες ανθρώπων που κάποτε είχαν
πολιτισμό, ήταν αυτάρκεις. Ένα εντομάκι νεκρό, να δίνει χρώμα ζωής και πάθους
σε μάγουλα, σε χείλη, σε υφάσματα, χαλιά, κεντήματα, ταπισερί… Νομίζω
«πρινοκούκι» το έλεγε η γιαγιά μου, περιγράφοντας το φάρμακο που έφτιαξαν
γυναίκες του χωριού για να γλιτώσει με «βιζγάντι» τον τύφο και τον χάρο. Αλλά
εκείνη, μπορούσε να το πει…