ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο μύθος της αυτοκρατορίας

Τις μέρες αυτές η πολεμική μηχανή των ΗΠΑ και της «Μεγάλης» Βρετανίας,
περιφρονώντας τον ΟΗΕ, κάθε κανόνα δικαίου και την παγκόσμια κοινή γνώμη,
εξολοθρεύει έναν λαό ρημαγμένο από το δεκαετές εμπάργκο, για να τον…
ελευθερώσει! Κυνισμός που θα τον ζήλευε και ένας από τους μεγάλους δασκάλους
του είδους: ο Γκαίμπελς! Πώς φθάσαμε λοιπόν εδώ;

Από τη δεκαετία του ’50, επί 40 χρόνια, ζήσαμε σ’ έναν διπολιτικό κόσμο.
Ζήσαμε την ισορροπία του τρόμου. Η ύπαρξη του σοσιαλιστικού στρατοπέδου
αντιρροπούσε την επιθετικότητα των ΗΠΑ. Μετά την κατάρρευση, η μοναδική πλέον
υπερδύναμη υποσχέθηκε, δανειζόμενη τον ναζιστικό όρο, να επιβάλει τη «Νέα
Τάξη»: Παγκοσμιοποίηση της Αγοράς, δηλαδή του κεφαλαιοκρατικού τρόπου
παραγωγής. Το υψηλό αυτό ιδεώδες απαιτούσε τη συντριβή κάθε εμποδίου: Πρώτος
πόλεμος του Κόλπου με αφορμή το Κουβέιτ, δύο πόλεμοι για τη διάλυση της
Γιουγκοσλαβίας, καταστροφή του Αφγανιστάν για να εξοντωθεί ο Μπιν Λάντεν και
τώρα δεύτερος πόλεμος για την καταστροφή του Ιράκ. Πόλεμος χάριν των αξιών,
υπέρ των δικαιωμάτων, για την πάταξη της τρομοκρατίας. Δηλαδή, καταστροφή λαών
και χωρών για να πραγματοποιηθεί η παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ. Με τον
σημερινό, οι πόλεμοι των ΗΠΑ αγγίζουν τα όριά τους: δεν μένουν παρά τα
πυρηνικά!

Είναι γνωστές οι θεωρίες, παλαιές και σημερινές, για τη δυνατότητα δημιουργίας
μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας, με μία παγκόσμια κυβέρνηση με επικεφαλής
(σήμερα) τις ΗΠΑ. Το γραμμικό αυτό σενάριο θέλει να αγνοεί μία σειρά
παραμέτρων. Και πρώτα τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις: Η τάση για
παγκοσμιοποίηση είναι εγγενής στον καπιταλισμό. Αλλά η τάση αυτή δεν
πραγματώνεται με κάποια ειρηνική διαδικασία. Ο καπιταλισμός έχει ανάγκη από
τον πόλεμο και γεννάει πολέμους: τον εκατονταετή και τον τριακονταετή στην
περίοδο της πρωταρχικής συσσώρευσης. Τους αποικιακούς πολέμους στη συνέχεια.
Τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο για το μοίρασμα και το ξαναμοίρασα
του κόσμου. Και σήμερα, τους πολέμους της Νέας Τάξης για την παγκόσμια
κυριαρχία των ΗΠΑ.

Τι είναι όμως οι ΗΠΑ; Γεωγραφικά, πληθυσμιακά, από άποψη παραγωγής δεν θα
παραμείνει επί μακρόν «υπερδύναμη». Σήμερα, είναι μοναδική υπερδύναμη χάρις τη
συντριπτική στρατιωτική – τεχνολογική υπεροχή μας. Αλλά ο κόσμος δεν παραμένει
στάσιμος. Στα επόμενα χρόνια η Ε.Ε., η Ρωσία, η Κίνα, οι Ινδίες, οι χώρες της
Λατινικής Αμερικής θα αναπτυχθούν και θα αμφισβητήσουν την ηγεμονία των ΗΠΑ.
(Η Αφρική βρίσκεται έξω από την κύρια κίνηση της ιστορίας, ως ένα βαθμό στην
περίοδο της εθνογένεσης, κάποτε όμως θα διεκδικήσει και αυτή το δικαίωμά της
στο ιστορικό γίγνεσθαι).

Σύμφωνα με τους θεωρητικούς της «Αυτοκρατορίας», η παγκόσμια κυβέρνηση θα
είναι το επιστέγασμα της ενοποίησης του παγκοσμίου κεφαλαίου σε μία και
μοναδική οντότητα. Σήμερα πράγματι ζούμε την εποχή του διεθνικού κεφαλαίου.
Αλλά οι επιμέρους συνιστώσες του κεφαλαίου έχουν εθνικό κέντρο και αγωνίζονται
για τα δικά τους, επιμέρους συμφέροντα. Η τάση για ενοποίηση συνυπάρχει με την
ανταγωνιστική τάση, η οποία προϋποθέτει και συνεπάγεται την πολλαπλότητα των
κεφαλαίων. Και τα εθνικά – διεθνικά κεφάλαια δεν ελαύνονται από κάποια
ευγενική άμιλλα. Ο ανταγωνισμός του κεφαλαίου είναι σήμερα παγκόσμιος. Οι
ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις έχουν αποκτήσει ήδη πλανητικό χαρακτήρα. Δεν θα
ζήσουμε λοιπόν τα επόμενα χρόνια σ’ έναν μονοπολικό κόσμο που οδεύει προς μια
παγκόσμια αυτοκρατορία με επικεφαλής τις ΗΠΑ, αλλά σε έναν πολυπολικό,
ανταγωνιστικό κόσμο. Και οι αντιθέσεις και οι ανταγωνισμοί που θα κινούν την
ιστορία δεν θα είναι μόνον οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις. Θα είναι η
αντίθεση κεφαλαίου και εργασίας στις «αναπτυγμένες» χώρες, η αντίθεση των
μητροπόλεων του καπιταλισμού με τις χώρες του Τρίτου Κόσμου και στο εσωτερικό
αυτού του πλέγματος των αντιθέσεων, οι συγκρούσεις για την αρπαγή των
ενεργειακών και των φυσικών αποθεμάτων, σε μία πορεία καταστροφής του ομαλού
μεταβολισμού ανθρώπου – φύσης. Όπως έγραφε πριν από 10 χρόνια ο Κ.
Καστοριάδης, «οι ΗΠΑ έχουν να αντιμετωπίσουν έναν εκπληκτικό αριθμό χωρών,
προβλημάτων, κρίσεων, έναντι των οποίων τα αεροπλάνα και οι πύραυλοί τους δεν
έχουν καμιά ισχύ. Η αύξουσα “αναρχία” στις φτωχές χώρες, το πρόβλημα της
υπανάπτυξης ή του περιβάλλοντος, δεν μπορούν να ρυθμιστούν με βομβαρδισμούς»
(Λεβιάθαν, 12, 1992)

Οι νέες, πλανητικές ανταγωνιστικές αντιθέσεις είναι συνέπειες της αρπακτικής
φύσης του κεφαλαίου. Οι τρομοκρατικοί πόλεμοι των ΗΠΑ δεν θα έχουν ως συνέπεια
κάποια ειρήνη νεκροταφείου. Θα γεννήσουν νέες συγκρούσεις, νέους
φονταμενταλισμούς και νέα κινήματα τρομοκρατίας των απελπισμένων. Οι
απολογητές του καπιταλισμού προφήτευσαν την υπέρβαση, το τέλος του έθνους –
κράτους. Αλλά οι ιμπεριαλιστικοί – κατακτητικοί πόλεμοι γεννούν νέους
εθνικισμούς, στρεβλούς όταν αυτοί συνυπάρχουν με θρησκευτικούς
φονταμενταλισμούς, αλλά αναπόφευκτους ως μόνον τρόπο αντίδρασης στα
βομβαρδιστικά των επιδρομέων.

Η ανθρωπότητα δεν οδεύει προς μια παγκόσμια αυτοκρατορία με επικεφαλής τις ΗΠΑ
(για μια συγκεκριμένη ανάλυση, βλ. το βιβλίο του Ι. Μέσαρος, Σοσιαλισμός ή
Βαρβαρότητα, Προσκήνιο, 2003).

Και μία δύναμη που αντιστέκεται σ’ αυτή την τάση, εκτός από τις
ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις, είναι και η αντίσταση των λαών. Η πρώτη
επιδρομή των ΗΠΑ εναντίον του Ιράκ, είχε την έγκριση του ΟΗΕ. Οι πόλεμοι
εναντίον των λαών της Γιουγκοσλαβίας δεν ξεσήκωσαν τη διαμαρτυρία των λαών της
Ευρώπης. Με την καταστροφή του Αφγανιστάν άρχισε να γίνεται φανερός πλέον ο
χαρακτήρας των πολέμων της Νέας Τάξης. Ο πόλεμος αυτών των ημερών έπεισε και
τους πλέον δύσπιστους για τα κίνητρα των ΗΠΑ. Το παγκόσμιο κίνημα διαμαρτυρίας
δεν θα είναι εφήμερο.

Άρχισε ως κίνημα εναντίον των συνεπειών του νεο-φιλελευθερισμού. Μέσα απ’ όλη
την πολυμορφία του διαφαίνεται ήδη η τάση ριζοσπαστικοποίησης, με τη
συνειδητοποίηση ότι ο νεο-φιλελευθερισμός, η φτώχεια μέσα στον αυξανόμενο
κοινωνικό πλούτο και ο πόλεμοι, είναι φυσιολογικά προϊόντα του καπιταλισμού. Η
ανθρωπότητα θα βαδίσει προς μια πραγματική παγκοσμιοποίηση – συναδέλφωση των
λαών, αν μπορέσει να ανακόψει τη σημερινή καταστροφική πορεία. Αν αποφύγει την
πυρηνική αυτοκαταστροφή.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου
Ιωαννίνων.