ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πόλεμοι και πόλεμοι

Πόλεμο έχουμε, για πόλεμο πρέπει να μιλήσουμε. Πολέμους αναγγέλλει ο τίτλος
και μάλιστα δύο τύπων, αφήνει να εννοήσουμε.

Ας αρχίσω από τη δεύτερη λέξη μου, το «έχουμε». Ποιοι έχουμε; Απαντώ αμέσως:
όλοι· και εξηγώ. Πρόκειται για έναν πόλεμο που προβάλλεται από τον αρχηγό του,
τον Αμερικανό, ως μέρος, ως η πρώτη μάχη ενός ευρύτερου πολέμου – πολύ μικρή
σημασία έχει πώς ονοματίζεται και εικονογραφείται ο εχθρός (τρομοκρατία, τόξο
του κακού)· ο μανιχαϊσμός στην Αμερική γεννήθηκε και καθιερώθηκε ως σύστημα -,
ο οποίος αφορά, επομένως, και άλλες χώρες: σε τελευταία ανάλυση ποιος μπορεί
να είναι βέβαιος ότι δεν θα αποφασίσει ο αρχηγός γι’ αυτόν ότι ανήκει στους
κακούς; Ο δεύτερος λόγος που κάνει να έχουμε πόλεμο όλοι είναι αυτή η έγερση
των συνειδήσεων σε όλες τις κοινωνίες με κεντρικό αίτημα τη διαρκή ειρήνη,
κάτι που θα μπορούσε να μετατραπεί σε ειρηνιστικό κίνημα στο πλαίσιο της
παγκοσμιοποίησης· πόσο κοντά είμαστε σε κάτι τέτοιο θα το δούμε πολύ μετά τον
πόλεμο και γι’ αυτό, για την ώρα, δεν πρέπει να υπερτιμούμε τις σχετικές
εκδηλώσεις.

Υπαινίχθηκα ήδη και δύο τύπους πολέμων· ας πω αμέσως τι εννοώ, για να έχω
αιτιολογήσει εξαρχής και τον τίτλο του κειμένου: συνέπεσε αυτές τις μέρες του
πολέμου να έχουμε εμείς οι λίγοι Έλληνες την επέτειο του Εικοσιένα· άλλοι
λαοί, πολυάριθμοι και ολιγάριθμοι, έχουν ανάλογες επετείους σε άλλες χρονικές
στιγμές. Οι πόλεμοι σαν το Εικοσιένα τον δικό μας είναι εντελώς αλλιώτικοι από
τον σημερινό στο Ιράκ και από ένα σωρό παρόμοιους – τους ξέρουμε όλοι. Πολλοί
θέλησαν να μας πουν ότι με έναν πόλεμο σαν το Εικοσιένα το δικό μας άρχισε και
του αμερικανικού κράτους ο βίος. Είναι και αυτός ο ισχυρισμός από αυτές τις
παραμορφώσεις που προκάλεσε ο πόλεμος: οι πόλεμοι απελευθερώνουν μέτωπα κατά
της αλήθειας, κατά της λογικής, κατά των κοινωνιών. Γι’ αυτά που απελευθερώνει
τούτος ο πόλεμος θα πω σε λίγο· για να δούμε πρώτα και σύντομα πώς γεννήθηκε
το κράτος των ΗΠΑ.

Η έκταση του πρώτου κράτους των ΗΠΑ ήταν αυτή των 13 αγγλικών αποικιών της
ανατολικής ακτής· η Επανάσταση για την ανεξαρτησία τους που οδήγησε σ’ αυτό
είχε μια ιδιομορφία: δεν ήταν επανάσταση των κατακτημένων ιθαγενών εναντίον
του κατακτητή αποίκου, αλλά αυτού του δεύτερου εναντίον της μητρόπολης· οι
Άγγλοι άποικοι δηλαδή εναντίον της Αγγλίας – τους ιθαγενείς είχαν προτιμήσει
να τους εξαφανίσουν πλήρως, απωθώντας τους, στην καλή περίπτωση, δυτικότερα
από τον χώρο των αποικιών. Αυτό λοιπόν το πρώτο κράτος των ΗΠΑ εγκαινίασε τον
βίο της διεθνούς παρουσίας του με επεκτατικούς πολέμους στα δυτικά του μέχρι
που απέκτησε τη σημερινή του έκταση. Επ’ αυτού κατασκευάστηκε και ο πρώτος
μύθος: απελευθέρωσαν και εκπολίτισαν αυτές τις περιοχές. Θέλω να επιμείνω σε
κάτι: οι Αμερικανοί, από την πρώτη στιγμή της εγκατάστασής τους στην
αμερικανική ήπειρο, υπήρξαν κατακτητές – δεν έχουν διατελέσει κατακτημένοι
ούτε για μία ώρα.

Μία από τις πιο σοβαρές και επικίνδυνες συνέπειες αυτού του πολέμου είναι ότι
στηρίζεται στη διάλυση των συλλογικοτήτων και επιχειρεί να τις υποκαταστήσει
με τις ευκαιριακές συμπράξεις σε επίπεδο μονάδων. Η Αμερική, ακόμη και όταν
συμμετέχει σε συλλογικά όργανα, όπως ο ΟΗΕ και το ΝΑΤΟ, αντιλαμβάνεται τη
λειτουργία τους ως συνεργασία καθενός από τους άλλους συμμετέχοντες μαζί της.
Πρόκειται για το ακριβώς αντίθετο απ’ αυτό που επιδιώκουν και επιτυγχάνουν
πόλεμοι σαν το Εικοσιένα: να ενώσουν μακροπρόθεσμα, να μετατρέψουν τις επί
τούτου συμπράξεις σε συλλογικούς θεσμούς, να διαμορφώσουν συνοχές.

Οι πόλεμοι των εθνικών και απελευθερωτικών επαναστάσεων ποτέ δεν ενδύθηκαν τον
ρόλο του σωτήρα για άλλους· ποτέ δεν μετεξελίχθηκαν σε εξαγωγείς ιεραποστολής.
Οι άλλοι πόλεμοι το κάνουν: ιδιαίτερα οι πόλεμοι των Αμερικανών έχουν πάντοτε
τον χαρακτήρα της ιεραποστολής και επιδιώκουν να σώσουν· εκ Θεού πάντοτε. Στο
Εικοσιένα οι Έλληνες επικαλέστηκαν τον Θεό για να σώσουν τον εαυτό τους από τη
σκλαβιά, για το δίκαιο της ελευθερίας τους. Οι Αμερικανοί επικαλούνται τον Θεό
για να απαλλάξουν άλλους από το κακό μέσα στο οποίο ζουν. Γι’ αυτό την κυρία
Πρεσβευτού μας δεν την ενδιαφέρει που γίνεται πόλεμος και σκοτώνονται
Ιρακινάκια, ο δικός της προορισμός, ο ιεραποστολικός της ρόλος, είναι να σώσει
Ελληνάκια μέσω της ορθής διαπαιδαγώγησής τους.

Έλεγα πριν ότι ο πόλεμος απελευθερώνει ιδεολογικοποιήσεις, μυθοποιήσεις,
παρερμηνείες, έως και τερατογενέσεις: μέτωπα κατά της αλήθειας· ειδικά σήμερα,
κατά του Ορθού Λόγου. Θέλω να πω ένα παράδειγμα που αναπαράγει και προωθεί
ιδέες που αλλιώτικα, χωρίς πόλεμο, προτιμούν να καθεύδουν. Μιλώ για τις
βαθυστόχαστες αναλύσεις, όχι μόνον τις εγχώριες που παρομοιάζουν τη σημερινή
επεκτατική – πολεμική πολιτική της Αμερικής με τον επεκτατισμό της αρχαίας
Αθήνας ή της αρχαίας Ρώμης. Οι αναλύσεις αυτές έχουν συγκεκριμένο στόχο που
πηγαίνει πολύ πέρα από τις ιστοριογραφικές, δηλαδή επιστημονικές βάσεις και
προϋποθέσεις τους: να μας πουν ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται – ένα γνωστό
ιδεολόγημα που ακυρώνει τον κοινωνικό ρόλο του ανθρώπου. Μοιάζει παράδοξο·
αλλά τι λέει; το εξής: και οι αρχαίοι Πέρσες και οι αρχαίοι Έλληνες (την ώρα
μάλιστα της Δημοκρατίας) και οι αρχαίοι Ρωμαίοι και οι Βυζαντινοί και οι
Ευρωπαίοι αποικιοκράτες και, και… έκαναν επεκτατικούς πολέμους για
συμφέροντα, όπως και οι Αμερικανοί σήμερα· έτσι γινόταν, έτσι γίνεται, έτσι θα
γίνεται· η Ιστορία επαναλαμβάνεται· αφήστε τις αναλύσεις και καθήστε φρόνιμα·
δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Πρόκειται για την προτροπή σε μοιρολατρία, τη
σύμμαχο της ιεραποστολής.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών