Ρaul Samuelson Εχθρός της ευημερίας η πλουτοκρατική δημοκρατία

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Εναν αιώνα πριν, ένας – λίγο παράξενος – Γερμανός φιλόσοφος έγραψε ένα βιβλίο
που είχε, για μικρό διάστημα, αρκετά μεγάλη επιτυχία. Το βιβλίο αυτό είχε
τίτλο «Κατάπτωση της Δύσης». Το όνομα του Γερμανού φιλοσόφου ήταν Oswald
Spengler και το στυλ του σχετιζόταν με τον μυστικισμό και τον μηδενισμό του
Νίτσε και του Βάγκνερ. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι το βιβλίο έβαλε κι αυτό
ένα λιθαράκι στην άνοδο του φασισμού, από τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι, αλλά
και του Λενινιστικού – Μαρξιστικού κομμουνισμού.

Το παράδοξο ήταν, ότι ο Spengler ήταν 100% λάθος σε ό,τι αφορούσε τα
οικονομικά. Εκεί που προέβλεπε ύφεση στην οικονομία της Δύσης για τον 20ό
αιώνα, η ιστορία απέδειξε ότι υπήρξε εκρηκτική ανάπτυξη, βασιζόμενη κυρίως
στην πρόοδο της τεχνολογίας, της επιστήμης και των αγορών. Σε ολόκληρη την
Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική – στη Δύση, δηλαδή – η ποιότητα ζωής έγινε
καλύτερη. Μάλιστα, μετά το 1950 ωφελήθηκαν και οι ασιατικές κοινωνίες και,
κυρίως, όσες βρίσκονταν κοντά στις όχθες του Ειρηνικού Ωκεανού.

Άλλου τύπου κατάπτωση

Εκείνο που δεν προέβλεψαν, ούτε ο Spengler ούτε ο Μαρξ, ήταν ότι η Δύση θα
είχε μια διαφορετικού τύπου κατάπτωση. Η κατάπτωση αυτή σημειώνεται επειδή ήδη
από τις αρχές του 20ού αιώνα η ευημερούσα και μορφωμένη μέση τάξη άρχισε με
σταθερούς ρυθμούς να μην αναπαράγεται.

Για τη μείωση αυτή στη γεννητικότητα δεν ευθύνεται η κακή ψυχολογία των
ανθρώπων ηλικίας από 16 έως 45 ετών. Εκείνο που έκανε τη διαφορά, ήταν ότι
πολύ μεγάλος αριθμός ανθρώπων αναγκάστηκε να προσαρμοστεί, ώστε να ζει μέσα σε
τεράστια αστικά κέντρα.

Η Ιαπωνία, για παράδειγμα, μπορεί να μην εκπροσωπεί απόλυτα το πρόσωπο της
Δύσης, αλλά ούτε εκεί τα ζευγάρια κάνουν δύο παιδιά που απαιτούνται για να μην
καταγράφεται μείωση του πληθυσμού. Το ίδιο συμβαίνει και στην Ιταλία, που
κάποτε ήταν η χώρα των παιδιών, ενώ εβδομήντα χρόνια νωρίτερα οι μετέπειτα
νομπελίστες Gunnar και Alva Myrdal προειδοποιούσαν ότι ο πληθυσμός της
Σκανδιναβίας θα αρχίσει να μειώνεται.

Αν καταλάβαιναν…

Εξαίρεση δεν αποτελεί ούτε η Αμερική, που ακολουθεί και αυτή τα παγκόσμια
δημογραφικά πρότυπα. Κανένα από τα έξι μου παιδιά, που γεννήθηκαν μεταξύ του
1945 και του 1960, δεν έχει έξι δικά του παιδιά. Γιατί τα λέω όλα αυτά;
Επειδή, αν ο πρόεδρος Μπους στον Λευκό Οίκο και οι Ρεπουμπλικανοί νομοθέτες
στο Κογκρέσο τα καταλάβαιναν αυτά, οι ρυθμίσεις που θα έκαναν στη φορολογία θα
ήταν εντελώς αντίθετες από το πρόγραμμα μείωσης φόρων που ανακοίνωσαν
πρόσφατα. Διότι, τελικά, αυτή η διάβρωση της φορολογικής βάσης θα οδηγήσει στη
μείωση των πόρων που θα έχουν στη διάθεσή τους και που θα χρειάζονται οι
Αμερικανοί μετά το 2020.

Οι Αμερικανοί έχουν μάθει να ξοδεύουν πολλά και να αποταμιεύουν λίγα. Αυτή
είναι η βασική τάση που επικρατεί στην οικονομία.

Πράγματι, από την εποχή του προέδρου Ρήγκαν έως τη σημερινή εποχή του προέδρου
Μπους, η αμερικανική οικονομία έπρεπε να χρηματοδοτείται από το πλεόνασμα
οικονομιών φτωχότερων από την αμερικανική: από ασιατικές οικονομίες της ζώνης
του Ειρηνικού, αλλά και από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Έκαναν λάθος

Η αμερικανική και η παγκόσμια οικονομία δεν βρίσκονται, ακόμη, σε απελπισία.
Υπάρχει πάντοτε η διέξοδος της επιστημονικής και τεχνολογικής ανάπτυξης. Εκεί
που έκαναν λάθος και ο Μπους και ο Ρήγκαν, ήταν στη μεγάλη τους πίστη πως η
φορολογική πολιτική που ωφελεί τους ήδη ευημερούντες, θα αυξήσει τους ρυθμούς
ανάπτυξης της οικονομίας.

Η ιστορία δείχνει ότι η πολιτική αυτή του Ρήγκαν δεν ήταν τόσο πετυχημένη, τη
δεκαετία του ’80. Οι πηγές της οικονομικής ανάπτυξης δεν βρίσκονται στα
γραφεία των νομικών συμβούλων των επιχειρήσεων, ούτε στα γραφεία των λογιστών
τους. Αντίθετα, η οικονομική ανάπτυξη ξεκινά από το σωστό εκπαιδευτικό
σύστημα, από τα τεχνολογικά ιδρύματα, αλλά και από τους φορείς της δημόσιας
υγείας.

Το μήνυμα που στέλνω δεν απευθύνεται μόνο στην Αμερική. Ο σωστός έλεγχος των
εταιρειών είναι απαραίτητος για όλες τις κοινωνίες, ακόμη και αν αυτές
βρίσκονται σε διάφορα στάδια ωρίμανσης και ανάπτυξης. Η πλουτοκρατική
δημοκρατία είναι εχθρός της οικονομικής προόδου και όχι φίλη της.

(c) Tribune Media Services International, 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος