Διαστάσεις Μiserere

Ο αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ δεν αγαπούσε τους πολέμους. Όχι γιατί
φοβόταν μην τους χάσει. Αλλά επειδή ήξερε ότι σε κάθε πόλεμο, όποιος κι αν τον
κερδίσει, τελικά είναι όλοι χαμένοι.

Πλήθος αγαλλιά-ζον (του Πλαντύ, από τη «Μοντ»)

Ο Τζόζεφ Ροθ δεν ήταν κανένας ειρηνιστής. Του άρεσαν τα λάβαρα και η μυρωδιά
του στρατώνα, θαύμαζε και ζήλευε τους αξιωματικούς, και στον Α’ Παγκόσμιο
Πόλεμο ήταν ένας στρατιώτης αφοσιωμένος στην πατρίδα και στον αυτοκράτορα.
Έζησε τον ενθουσιασμό και την αλαζονεία που προηγήθηκαν των μαχών, και στη
συνέχεια γνώρισε από κοντά τις μεγάλες σφαγές: η απέχθεια που αισθάνεται ένας
τέτοιος άνθρωπος για τον πόλεμο έχει έτσι ιδιαίτερη αξία. Το πρόσωπο του
πολέμου είναι πάντα η ήττα, γράφει στην «Προέλαση του Ραντέτσκι». Στο τέλος
κάθε μάχης δεν αρμόζει το «Te Deum», αλλά το «Miserere». Οι εμπόλεμοι δεν
δοξάζουν τον Θεό επειδή τους κράτησε ζωντανούς. Έλεος ζητούν για τις πράξεις
τους.

Πάθος με τον στρατό – ανήκε άλλωστε σε μια οικογένεια ευγενών και στρατιωτικών
– είχε και ο Γάλλος ρομαντικός συγγραφέας Αλφρέ ντε Βινιύ, ένας άνθρωπος που
έφτασε στον βαθμό του λοχαγού, προτού εγκαταλείψει αυτή τη σταδιοδρομία, για
να αφοσιωθεί στην ποίηση και στη λογοτεχνία. Στις σελίδες του βιβλίου του
«Δουλεία και Μεγαλείο του Στρατού», που έγραψε το 1835, διακρίνει κανείς μια
απελπισία για τον πόλεμο πολύ μεγαλύτερη απ’ όση εκπέμπουν τα πιο μαχητικά
συνθήματα των φιλειρηνιστών. Είναι η απελπισία του στρατιωτικού που είναι
αναγκασμένος από το επάγγελμά του να σκοτώνει, και ταυτόχρονα είναι
καταδικασμένος, από το ίδιο το επάγγελμά του, σε μια παθητική υπακοή.

Να γιατί στον Φραγκίσκο Ιωσήφ άρεσαν τόσο πολύ οι στρατιωτικές παρελάσεις:
επειδή ήθελε να αναβάλει όσο το δυνατόν περισσότερο τη στιγμή που η συμμετρία
των στρατιωτών θα έδινε τη θέση της στο χάος του πεδίου της μάχης. Επειδή
ήξερε ότι πολλές φορές, τις περισσότερες φορές, οι πόλεμοι δεν γίνονται
σύμφωνα με το πρόγραμμα, κι όταν ο κατά τεκμήριο ισχυρότερος αισθανθεί ότι
απειλείται προσφεύγει σε αγριότητες, ώστε να εξασφαλίσει ή να επιταχύνει τη
νίκη του. Αυτές τις αγριότητες τις βλέπουμε ήδη στο Ιράκ, και τις επόμενες
ημέρες θα δούμε ακόμη περισσότερες. Ο πόλεμος αυτός, σημειώνει ο Κλάουντιο
Μάγκρις στην Κοριέρε ντέλα Σέρα, είναι ένα καταστροφικό λάθος, όχι
επειδή ο Σαντάμ Χουσεΐν αξίζει οποιουδήποτε σεβασμού. Αλλά επειδή δεν μπορείς
να βομβαρδίζεις το Παλέρμο για να εξοντώσεις τους Μαφιόζους. Επειδή τα
καθεστώτα πολλών από τους συμμάχους της Δύσης είναι εξίσου τυραννικά με εκείνο
του Σαντάμ. Επειδή κανένα κράτος δεν μπορεί να ανακηρύσσεται σε παγκόσμιο
χωροφύλακα. Και, πάνω απ’ όλα, επειδή το να παίζει κανείς τον μαθητευόμενο
μάγο, μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις ιδιαίτερα επικίνδυνες για
την ισορροπία του κόσμου μας.