«Με αντιμετώπιζαν ως ετοιμοθάνατο»

Για να βρεις κρεβάτι, χρειάζεσαι μέσο… Όταν βρεις, πρέπει να ανεχθείς να
σε αντιμετωπίζουν ως ετοιμοθάνατο… Και η χαριστική βολή έρχεται από την
άθλια κτιριακή υποδομή…

Κάπως έτσι περιγράφουν την εμπειρία τους στα ελληνικά νοσοκομεία οι ασθενείς
με καρκίνο και οι συγγενείς τους. «Οι γνωριμίες που είχα με γιατρούς και
διοικητικό προσωπικό του νοσοκομείου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ταχύτητα με
την οποία εισήχθηκα στο νοσοκομείο και χειρουργήθηκα», λέει ο 53χρονος σήμερα
ιδιωτικός υπάλληλος Χρήστος Μπάρλος, ο οποίος διαγνώσθηκε με υπερνέφρωμα
αριστερού νεφρού, με μεταστατικές εστίες στους δύο πνεύμονες.

Δύο εγχειρήσεις, πολλές χημειοθεραπείες, τρία νοσοκομεία (Σισμανόγλειο, Άγιοι
Ανάργυροι και Άγιος Σάββας) και οκτώ χρόνια αργότερα, ο κ. Μπάρλος δηλώνει πιο
σοφός και πιο δυνατός παρά ποτέ, αλλά την αντιμετώπιση του ετοιμοθάνατου από
το νοσηλευτικό προσωπικό δεν μπορεί να την ξεχάσει…

Χωρίς ανθρωπιά

«Οι γιατροί μού άφησαν τις καλύτερες εντυπώσεις», θυμάται. «Η κτιριακή
υποδομή, όμως, ήταν πολύ κακή, το ίδιο και το φαγητό. Και αυτό που πραγματικά
με πλήγωσε ήταν ότι ελάχιστοι από το προσωπικό μού φέρθηκαν με ανθρωπιά. Σε
μια τόσο βαριά ασθένεια, θες πραγματικά να νοιαστούν ειλικρινά για σένα. Αυτά
τα πράγματα σπάνια τα είδα. Αντίθετα, κάποιοι φέρονταν με αγένεια, άλλοι σαν
να ήταν το φέουδό τους και κάποιοι σαν να ήμουν ετοιμοθάνατος. Η γυναίκα μου
παρακαλούσε για να μού δώσουν ένα παυσίπονο και αντιμετώπιζε αδιαφορία, λες
και ήμουν τελειωμένη υπόθεση. Άκουσα με τα αυτιά μου ένα νοσοκόμο να λέει πώς
“εδώ είναι ο προθάλαμος του γραφείου κηδειών”. Δεν μπορείς να κάνεις σαν
αγγαρεία αυτή τη δουλειά».

Η Ευανθία είναι σήμερα μια 49χρονη κομψή και μοντέρνα γυναίκα, επιτυχημένη
επαγγελματίας στον τομέα των Δημοσίων Σχέσεων. Πριν από πέντε χρόνια,
παρουσίασε καρκίνο στον λάρυγγα και η εμπειρία της από την ελληνική
πραγματικότητα του καρκίνου ήταν τραυματική. «Επί δύο χρόνια, είχα βραχνάδα
στη φωνή και καθηγητής Ωτορινολαρυγγολογίας στην Αθήνα μού έλεγε ότι είναι
απλώς ένας πολύποδας. Εγχειρήθηκα για την αφαίρεση του πολύποδα και δεν τού
έκαναν βιοψία. Η βραχνάδα δεν έφευγε και μετά μού έλεγαν ότι είναι…
ψυχολογικό, μού έδιναν αντιβίωση και με έστελναν για μαθήματα ορθοφωνίας! Όταν
τελικά διαπιστώθηκε ο καρκίνος, έφυγα τρέχοντας για το Μεμόριαλ στη Νέα
Υόρκη».

Εκεί η διαφορά στην αντιμετώπιση του ασθενούς ήταν τεράστια. «Σού λένε τι
ακριβώς έχεις, τι ακριβώς μπορεί να γίνει στο εξής, τις παρενέργειες, τις
δυνατότητες, τα πάντα με λεπτομέρειες. Επέστρεψα θεραπευμένη ύστερα από μήνες
χημειοθεραπείας και ακτινοβολιών και έκανα την πρώτη αξονική τομογραφία μου
στην Ελλάδα. Μού διέγνωσαν μετάσταση. Έφυγα ξανά για Αμερική και διαπιστώθηκε
ότι η διάγνωση στην Ελλάδα ήταν και πάλι λάθος! ».

ΚΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

Αναμονή 8 εβδομάδες για μια αξονική

Έλληνας καρκινοπαθής: ένας άρρωστος που δεν ταλαιπωρείται μόνο από τη
νόσο του, αλλά και από την κακή οργάνωση των υπηρεσιών Υγείας, τη
γραφειοκρατία και τα ιατρικά συμφέροντα.

Ένας άρρωστος, που κατά κανόνα αντιμετωπίζεται αποσπασματικά από διάφορες
ιατρικές ειδικότητες, στις οποίες αναγκάζεται να περιφέρεται με τους συγγενείς
του και τις εξετάσεις υπό μάλης. Περιμένει επί μακρόν σε λίστες αναμονής στα
κρατικά νοσοκομεία (γύρω στις 6 έως 8 εβδομάδες για μια αξονική τομογραφία,
πάνω από ένα μήνα για μια εξέταση καρκινικών δεικτών και έως και 5 μήνες για
ακτινοθεραπεία). Και συχνά (ο ένας τουλάχιστον στους δύο ασθενείς )
αναγκάζεται να στραφεί στον ιδιωτικό τομέα, όπου ο παράγων κέρδος τίθεται ως
προτεραιότητα πάνω από τα επιστημονικά κριτήρια.

Καμία πρόνοια

Με υπηρεσίες Υγείας συγκεντρωμένες κυρίως σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, χωρίς
ομαδική εργασία των γιατρών, χωρίς επαρκείς υπηρεσίες ημερήσιας νοσηλείας και
ψυχολογικής υποστήριξης, χωρίς προγράμματα νοσηλείας στο σπίτι, αλλά και χωρίς
καμία πρόνοια για τους ασθενείς τελικού σταδίου και τις οικογένειές τους, η
Ελλάδα δείχνει να παραμένει απροετοίμαστη για την «επιδημία» του καρκίνου που
πλήττει τον δυτικό κόσμο.

Όταν μάλιστα ο αριθμός των ασθενών με καρκίνο αναμένεται να αυξηθεί δραματικά
μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Οι καταγγελίες

Η κακή συμπεριφορά του προσωπικού και τα τεχνικά προβλήματα είναι τα συχνότερα
προβλήματα των ασθενών του Αντικαρκινικού Νοσοκομείου Μεταξά, σύμφωνα με
στοιχεία του Γραφείου Επικοινωνίας και Υποδοχής του Πολίτη.

Από τον Σεπτέμβριο του 1998, όταν άρχισε η λειτουργία του Γραφείου, έως
σήμερα, έχουν κατατεθεί 85 γραπτές καταγγελίες. Το 13% αφορά την κακή
συμπεριφορά του προσωπικού και το 2% την αδιαφορία του προσωπικού, ενώ ποσοστό
15% παραπονέθηκε για την τεχνική συντήρηση του κτιρίου και την κακή λειτουργία
των ανελκυστήρων.

Η αναμονή στις εισαγωγές, η γραφειοκρατία και η καθυστέρηση στην εξυπηρέτηση
λόγω λανθασμένης καθοδήγησης, αποτέλεσαν επίσης συχνές αιτίες παραπόνων (11%).
Το ίδιο και η απώλεια του ιατρικού φακέλου (στο 11% των καταγγελιών) και η
δυσκολία πρόσβασης στους τηλεφωνικούς αριθμούς για ραντεβού (10%). Τα υπόλοιπα
παράπονα αφορούν τη καθυστέρηση στην εξέταση στα Εξωτερικά Ιατρεία, την ελλιπή
ενημέρωση από τους γιατρούς, τον μειωμένο αριθμό κρεβατιών στην Κλινική
Ημέρας, την έλλειψη προσωπικού και ιματισμού κ.ά.

Αναγκαία η Εθνική Πολιτική για τον καρκίνο

Ο καθηγητής Παθολογίας – Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ν. Παυλίδης

Απουσία μιας γενικότερης Εθνικής Πολιτικής για τον Καρκίνο στην Ελλάδα
(δηλαδή, πολιτικής για τον έλεγχο της νόσου και την παροχή ογκολογικών
υπηρεσιών) καταγγέλλει ο καθηγητής Παθολογίας-Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο
Ιωαννίνων κ. Νικόλαος Παυλίδης.

«Αξίζει να τονισθεί ότι στο τελευταίο νομοσχέδιο για την Υγεία, επί υπουργίας
Α. Παπαδόπουλου, περιλαμβάνονται κάποιες τέτοιες διατάξεις (νομοσχέδιο περί
“Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου”), αλλά έως σήμερα δεν υπήρξε καμία απολύτως
εφαρμογή τους», προσθέτει ο κ. Παυλίδης.

Την αιτία για τις μεγάλες λίστες αναμονής των ασθενών στα τριτοβάθμια
νοσοκομεία αναλύει επίσης ο κ. Παυλίδης: «Στην πορεία της νόσου, η
αντιμετώπιση των παρενεργειών των χορηγούμενων θεραπειών (π.χ. της
χημειοθεραπείας) ή η υποστηρικτική αγωγή των ασθενών (π.χ. αναλγησία), απαιτεί
το ταξίδι του ασθενούς στο τριτοβάθμιο νοσοκομείο, γιατί η πρωτοβάθμια και
δευτεροβάθμια περίθαλψη πάσχει. Έτσι, απαντάται το φαινόμενο της αθρόας
προσέλευσης των ασθενών στα κεντρικά νοσοκομεία των μεγάλων πόλεων της χώρας
σε καθημερινή βάση, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τεράστιες λίστες
αναμονής».

Και προτείνει ο καθηγητής: «Στα περισσότερα Γενικά Νοσοκομεία της χώρας θα
πρέπει να δημιουργηθούν Ογκολογικά Τμήματα/Μονάδες, καθώς και Εξωτερικά
Ογκολογικά Ιατρεία, όπου θα τοποθετηθούν νεώτεροι συνάδελφοι
Παθολόγοι-Ογκολόγοι. Αυτοί θα μπορούν να αποσυμφορήσουν τα μεγάλα κεντρικά
νοσοκομεία, παρέχοντας τις βασικές ογκολογικές υπηρεσίες στους ασθενείς μας».

Σωτήρια η συστηματική παρακολούθηση

Ο χειρουργός Σ. Βασίλαρος

Δεν έχει την οργάνωση και τη συνέχεια που θα έπρεπε η παρακολούθηση (το
follow up) των αρρώστων με καρκίνο στην Ελλάδα, αν και έχει βελτιωθεί τα
τελευταία χρόνια. «Στα περισσότερα νοσηλευτικά ιδρύματα δεν υπάρχουν
ενημερωμένα αρχεία, όπου εκτός των άλλων να αναγράφεται η ημερομηνία
επανεξέτασης», εξηγεί ο χειρουργός κ. Σ. Βασίλαρος. «Ο ασθενής δεν καλείται.
Δεν είναι δυνατόν να ασχολείται κανείς με καρκινοπαθείς χωρίς follow up».

Ο oγκολόγος κ. Α. Δημόπουλος επιρρίπτει ένα μέρος της ευθύνης και στους ίδιους
τους ασθενείς: «Το πρόβλημα της συστηματικής και μακροχρόνιας παρακολούθησης
των αρρώστων με καρκίνο είναι σημαντικό. Κατά ένα μέρος οφείλεται και στη
διάθεση των αρρώστων να ξεχάσουν τον εφιάλτη που πέρασαν». Εάν δεν
απομυθοποιηθεί ο καρκίνος, θα προκύπτουν συνέχεια προβλήματα στην έγκαιρη
διάγνωση κάποιας υποτροπής ή στη διαπίστωση κάποιας απώτερης παρενέργειας του
καρκίνου».

Ο καθηγητής Παθολογίας – Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Α. Δημόπουλος

Εξάλλου, και ο ογκολόγος κ. Κ. Συρίγος επισημαίνει: «Το Σύστημα Υγείας δεν
έχει προβλέψει μηχανισμούς παρακολούθησης των ασθενών που αντιμετώπισαν με
επιτυχία μια νεοπλασματική νόσο, αν και ορισμένα ογκολογικά κέντρα έχουν
αναπτύξει με πρωτοβουλία τους τέτοια ιατρεία. Αυτό είναι πραγματικά κρίμα, αν
αναλογισθεί κανείς ότι πάνω από τους μισούς ασθενείς τώρα πια θεραπεύονται».

«Γολγοθάς» η λίστα για ακτινοθεραπεία

Ο επίκουρος καθηγητής Παθολογίας – Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Κ. Συρίγος

Οι καρκινοπαθείς σε τελικό στάδιο είναι πιο εγκαταλελειμμένοι. Σ’ αυτή
την εκτίμηση συμφωνούν οι περισσότεροι Έλληνες ειδικοί.

«Τα περισσότερα προβλήματα προκύπτουν στα προχωρημένα στάδια της νόσου. Τότε,
ο ασθενής αρχίζει να περιφέρεται από τον έναν γιατρό στον άλλον, οι θεραπείες
αλλάζουν και ο ασθενής πελαγώνει», λέει ο χειρουργός κ. Σ. Βασίλαρος.

Στη λίστα των πιο ταλαιπωρημένων ακολουθούν – όπως αναφέρει ο ογκολόγος κ. Κ.
Συρίγος ­ οι ηλικιωμένοι ασθενείς με καρκίνο, οι οποίοι έχουν πλημμελή
αντιμετώπιση, ανεξάρτητα από το είδος του καρκίνου που έχουν. «Και όσοι, όμως,
καρκινοπαθείς χρειάζονται ακτινοθεραπεία, σε κάποια φάση της θεραπείας τους θα
πρέπει να οπλισθούν με μεγάλη υπομονή, αν θέλουν να την κάνουν σε κρατικό
νοσοκομείο, λόγω της μεγάλης λίστας αναμονής», λέει.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΟΜΑΔΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Χωρίς οργάνωση και ανθρωπιά

Ανεπαρκής είναι η κάλυψη σε ακτινοθεραπευτικά μηχανήματα, γεγονός που συναρτάται με την ύπαρξη λίστας αναμονής κυρίως στα αθηναϊκά νοσοκομεία

«Πάσχουμε από οργάνωση, ανθρωπιά και οικονομία στη διαχείριση των
πόρων!», τονίζει ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας στα Πανεπιστήμια
Αθηνών και Χάρβαρντ και ακαδημαϊκός κ. Δημήτρης Τριχόπουλος. «Ενώ δεν είμαστε
άσχημα στην ιατρική αντιμετώπιση του καρκίνου, ο κόσμος ταλαιπωρείται».

Ο κ. Τριχόπουλος, ο οποίος επέλεξε προσωπικά να χειρουργηθεί προ μηνών για
καρκίνο στην Ελλάδα και όχι στο εξωτερικό, σχολιάζει: «Αν σε νοιαστούν για
κάποιον λόγο (είτε γιατί σε ξέρουν, είτε για λεφτά), στην Ελλάδα μπορείς να
έχεις την καλύτερη ιατρική αντιμετώπιση!».

Τι γίνεται συγκεκριμένα στη διάγνωση και στη θεραπεία του καρκίνου στην
Ελλάδα; «Η διάγνωση γίνεται καλά (μάλλον παραγίνεται!), λόγω του τεράστιου
αριθμού μηχανημάτων (αξονικών τομογράφων κ.λ.π.) που έχουμε στη χώρα μας,
επειδή εκεί πληρώνει το κράτος! Όσον αφορά τη θεραπεία, στους συχνούς
καρκίνους (όπως είναι οι καρκίνοι του μαστού και του παχέος εντέρου) υπάρχει
καλή αντιμετώπιση, ισάξια του εξωτερικού. Σε ορισμένες μόνο μορφές καρκίνου
(όπως είναι, για παράδειγμα, αυτός του ματιού), είναι καλύτερα να μεταβεί
κανείς σε ένα διεθνές κέντρο, όπως είναι η Μάγιο Κλίνικ ή το Τζονς Χόπκινς».

Ιατρική ομάδα

Ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χάρβαρντ, Δημήτρης Τριχόπουλος

Το βασικότερο πρόβλημα στην αντιμετώπιση του καρκίνου στην Ελλάδα είναι η
έλλειψη της ιατρικής ομάδας. Αυτό υπογραμμίζει ο καθηγητής Χειρουργικής του
Πανεπιστημίου Αθηνών (με μακρά εμπειρία στη χειρουργική του καρκίνου) και
πρώην πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας, κ. Βασίλης Γολεμάτης. «Δεν
εργάζονται σε ομάδες στην Ελλάδα οι γιατροί, όπως είναι κανόνας στο εξωτερικό
και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ», λέει. «Αυτό που αποτελεί σήμερα την αιχμή του
προβλήματος, είναι η ανάγκη σύνθετης αντιμετώπισης του καρκίνου από ομάδα
συνεργαζόμενων ειδικοτήτων (χειρουργό, παθολόγο, ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή
κ.ά.), που δυστυχώς δεν αποτελεί ακόμα γενικευμένη πρακτική σε όλα τα
νοσοκομεία της χώρας».

Η ομαδική εργασία, όμως, έχει αποδειχθεί – όπως τονίζει ο κ. Γολεμάτης – ότι
είναι το καλύτερο, τόσο για τον άρρωστο όσο και για την πρόοδο στην Ιατρική.
«Ένα παράδειγμα είναι ο καρκίνος του προστάτη, όπου η συνεργασία ειδικοτήτων
έχει δώσει εξαίρετα αποτελέσματα», λέει. «Στην Ελλάδα πάσχει η Ιατρική
γενικώς, γιατί ακριβώς δεν υπάρχει η ομαδική εργασία. Για να γίνει αυτό, όμως,
πρέπει να υπάρχει περιβάλλον καθαρά επιστημονικό και να μην μπαίνει ως
προτεραιότητα ο παράγων κέρδος».

Ανεπαρκής κάλυψη

Ο καθηγητής Χειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Βασίλης Γολεμάτης

Όσον αφορά τις πρακτικές ελλείψεις, ο κ. Γολεμάτης τις εντοπίζει στον αριθμό
των ειδικών νοσοκομείων και των ακτινοθεραπευτικών μηχανημάτων. «Στον τομέα
της θεραπείας, η Ελλάδα βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο», λέει. «Στο σημείο στο
οποίο εμφανίζεται υστέρηση, είναι η ανεπαρκής κάλυψη σε ακτινοθεραπευτικά
μηχανήματα, γεγονός που συναρτάται με την ύπαρξη λίστας αναμονής κυρίως στα
αθηναϊκά νοσοκομεία. Θα πρέπει βεβαίως να αναφερθεί και η αριθμητική
ανεπάρκεια των σχετικών νοσοκομειακών ιδρυμάτων, αλλά αυτό αποτελεί διεθνές
πρόβλημα».

Τα μεγαλύτερα προβλήματα συναντώνται – σύμφωνα με τον κ. Γολεμάτη – στους
καρκίνους του παγκρέατος και του αμετάπλαστου καρκίνου του θυρεοειδούς.
«Ακόμα, όμως, και τέτοιοι τύποι καρκίνου στα αστικά κέντρα, όπου η εμπειρία
είναι μεγαλύτερη και τα μέσα περισσότερα, είναι δυνατόν να τύχουν
αποτελεσματικής αντιμετωπίσεως», λέει.

Ρωτήστε και μάθετε για όλα

1. Σε περίπτωση αμφιβολίας στη διάγνωση ή στη θεραπεία, μη διστάσετε να
ζητήσετε και δεύτερη – πιο έμπειρη – ιατρική γνώμη.

2. Σε μια σύνθετη νόσο, όπως ο καρκίνος, είναι απαραίτητη η συνεργασία
των ειδικών. Αν βλέπετε ότι αυτό δεν γίνεται, ζητήστε από τον θεράποντα ιατρό
σας να συνεννοηθεί και να συνεργαστεί και με τις άλλες ιατρικές ειδικότητες
που εμπλέκονται στην ασθένειά σας.

3. Να επιμείνετε να ενημερωθείτε πλήρως για κάθε πτυχή της ασθένειάς
σας, καθώς και για τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί στην εγχείρηση, στη
χημειοθεραπεία ή στην ακτινοθεραπεία. Μην ξεχάσετε να ρωτήσετε για τις πιθανές
παρενέργειες των θεραπειών, καθώς και για πρακτικές λεπτομέρειες που θα
αφορούν στο εξής την καθημερινή ζωή σας.

4. Να ακολουθείτε τις οδηγίες των γιατρών όσον αφορά την παρακολούθηση
και τις εξετάσεις μετά την εγχείρηση ή τη θεραπεία. Μην αμελείτε το «μετά» για
τα πρώτα πέντε χρόνια. Σύμφωνα με τα διεθνή στάνταρ, θα πρέπει να
παρακολουθείστε κάθε 3 μήνες τον πρώτο χρόνο και κάθε 6 μήνες τα μετέπειτα
τέσσερα χρόνια.

5. Αν έχετε τη δυνατότητα, αναζητήστε στο Διαδίκτυο ενημέρωση για την
ασθένειά σας σε έγκυρες ιστοσελίδες, όπως είναι οι κάτωθι:

* www.nci.nih.gov (National Cancer
Institute)

* www.cancer.org (American Cancer
Society)

* www.hcs.org.gr (Ελληνική
Αντικαρκινική Εταιρεία)

* www.asco.org (American Society of
Clinical Oncology)

* www.peoplelivingwithcancer.org

*
www.hopkinscancercenter.org (Johns Hopkins Oncology Center)

* www.mdanderson.org (Μ.D.
Anderson Cancer Center)

* www.mayoclinic.com (Mayo
Clinic)

* www.mskcc.org (Memorial
Sloan-Kettering Center)

* www.Komen.org (The Susan Komen
Breast Cancer Foundation)