Ευρώπη χωρίς… Θεό

Υπάρχει άραγε θέση για τον Θεό στο Σύνταγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Ή θα
πρέπει ο καταστατικός αυτός χάρτης να αντανακλά τη μη θρησκευτική φύση της
Ένωσης; Η επιτροπή που κατέθεσε χθες τα πρώτα 16 άρθρα τού εν λόγω κειμένου
προτίμησε το δεύτερο.

Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εσταίν. Από τα πρώτα 16 άρθρα του νέου Συντάγματος της Ε.Ε. απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στον Θεό

Η 13μελής επιτροπή με επικεφαλής τον πρώην πρόεδρο της Γαλλίας Βαλερί Ζισκάρ
ντ’ Εσταίν, η οποία σχεδιάζει το πρώτο Σύνταγμα της Ε.Ε., αντιμετώπισε το
ερώτημα καθώς προσπαθούσε να συντάξει τα πρώτα άρθρα που έχουν να κάνουν με
τις αξίες της Ε.Ε., τους στόχους και τις εξουσίες της και με τα θεμελιώδη
δικαιώματα των πολιτών της. Χθες ο Ζισκάρ παρουσίασε τα πρώτα κείμενα στη
Συνέλευση για το Μέλλον της Ευρώπης, μια ομάδα 105 αντιπροσώπων των
κυβερνήσεων, των κοινοβουλίων και των θεσμών της Ε.Ε., και τους έδωσε
προθεσμία ώς τις 14 Φεβρουαρίου για να καταθέσουν τροπολογίες. Στα εναρκτήρια
άρθρα αναφέρεται ότι αποτελεί «βούληση των λαών και των κρατών της Ευρώπης να
οικοδομήσουν ένα κοινό μέλλον» και προστίθεται ότι η Ε.Ε. είναι «ανοικτή σε
όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, οι λαοί των οποίων συμμερίζονται τις ίδιες αξίες, τις
σέβονται και δεσμεύονται να τις προωθήσουν από κοινού». Οι πρώτες αντιδράσεις
έδειξαν πάντως ότι τα κείμενα του σχεδίου θα τύχουν πολύ αυστηρής
αντιμετώπισης.

Από αυτά απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στον Θεό. Είχαν προηγηθεί έντονες
αντιπαραθέσεις για το αν το πρώτο Σύνταγμα της Ε.Ε. θα πρέπει ή όχι να
αναφέρει ονομαστικά τον Θεό και να ορίζει πως στις ευρωπαϊκές αξίες
περιλαμβάνεται «η πίστη στον Θεό ως την πηγή της αλήθειας, της δικαιοσύνης,
του καλού και του ωραίου». Ο Πάπας είχε κάνει εκστρατεία για να υπάρξουν
αναφορές στον χριστιανισμό και στις «χριστιανικές ρίζες» της Ευρώπης. Αλλά οι
υπέρμαχοι του κοσμικού χαρακτήρα της Ένωσης υποστήριξαν πως μια
πολυπολιτισμική Ευρώπη δεν θα πρέπει να προδικάζει τις θρησκευτικές
πεποιθήσεις των μελών της, ανάμεσα στους οποίους υπάρχουν μουσουλμάνοι,
Εβραίοι και άθεοι.

Λέξεις – ταμπού

«Ο στόχος μας είναι να επιτρέψουμε στους πολίτες να κατανοήσουν αμέσως τα
ουσιώδη χαρακτηριστικά της Ένωσης, γιατί συστάθηκε, τι κάνει και τι σχεδιάζει
να επιτύχει», δήλωσε ο Ζισκάρ. Το πρώτο από τα 16 άρθρα αναφέρεται σε κράτη
και λαούς που ενώθηκαν για να συντονίσουν πολιτικές και να ορίσουν μερικές
«κοινές αρμοδιότητες με ομοσπονδιακό τρόπο». Η λέξη «ομοσπονδιακό» είναι
ταμπού για τους ευρωσκεπτικιστές, ιδιαίτερα στη Βρετανία, που πιστεύουν ότι
προδιαγράφει το τέλος του έθνους-κράτους.

Στην πραγματικότητα όμως περιγράφει απλώς τη σημερινή κατάσταση, όπου ο
κοινοτικός νόμος προηγείται σε διάφορους τομείς. Στο κείμενο καθίσταται σαφές
ότι η Ένωση μπορεί να ενεργεί μόνο σε τομείς στους οποίους έχει συγκεκριμένη
αρμοδιότητα από το Σύνταγμα – ανάμεσά τους η ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων,
αγαθών και υπηρεσιών, καθώς και η πολιτική στους δασμούς, το εμπόριο και τη
νομισματική πολιτική στην Ευρωζώνη.

Η Ε.Ε. θα μοιράζεται αρμοδιότητες με τα κράτη-μέλη σε ένα φάσμα άλλων τομέων,
περιλαμβανομένης της γεωργίας, της ενέργειας, της κοινωνικής πολιτικής, της
δημόσιας υγείας και της δικαιοσύνης, και στις εσωτερικές υποθέσεις, αναφέρεται
στο κείμενο.

Σε τομείς όπως η βιομηχανική πολιτική, η απασχόληση, η εκπαίδευση, ο
αθλητισμός και ο πολιτισμός, η Ένωση θα έχει μόνον υποστηρικτικό ή
συμπληρωματικό ρόλο – τον κύριο λόγο θα τον έχουν τα κράτη-μέλη. Σχετικά με
την υπηκοότητα, αναφέρεται πως όλοι οι πολίτες της Ε.Ε. θα είναι πολίτες της
Ένωσης καθώς και πολίτες της χώρας τους, με δικαίωμα ψήφου στο Ευρωκοινοβούλιο
και σε δημοτικές εκλογές σε οποιοδήποτε άλλο κράτος-μέλος μπορεί να κατοικούν.