Φαντάσματα του παρελθόντος τρομάζουν την οικονομία

Στη φημισμένη νουβέλα του Τσαρλς Ντίκενς «Μια Χριστουγεννιάτικη ιστορία», ο
άκαρδος επιχειρηματίας Εμπενίζερ Σκρουτζ δέχεται τις τρομακτικές επισκέψεις
των φαντασμάτων των προηγούμενων Χριστουγέννων. Σήμερα, οι περισσότεροι
οικονομολόγοι βρίσκονται αντιμέτωποι με παρόμοια φαντάσματα, καθώς βλέπουν πως
επανέρχονται στο προσκήνιο οικονομικά προβλήματα, τα οποία θεωρούσαν ότι είχαν
εξαλειφθεί.

Από τον αναλυτή Stephen Roach, του διεθνούς επενδυτικού ομίλου Μόργκαν
Στάνλεϊ, και τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Πρίνσετον, Paul Krugman, μέχρι τους
επικεφαλής κεντρικών τραπεζών, όπως είναι η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ και η
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, υπάρχει διάχυτη ανησυχία για το φαινόμενο του
αποπληθωρισμού. Η σκέψη των ανθρώπων αυτών, αλλά και πολλών άλλων που
ασχολούνται με την οικονομία σε διάφορα μέρη του κόσμου, όπως η Ιαπωνία, δεν
είναι πολύ διαφορετική από τη σκέψη που επικρατούσε πριν από περίπου πενήντα
χρόνια, όταν οι οικονομολόγοι είχαν φτάσει στο συμπέρασμα πως το καλύτερο
πράγμα που μπορούσαν να κάνουν με τον αποπληθωρισμό ήταν να τον αποφύγουν σαν
την πανούκλα.

Ήδη, από τις αρχές της δεκαετίας του ’30, οι οικονομολόγοι πίστευαν ότι οι
κυβερνήσεις είχαν τη δυνατότητα να αποφύγουν την οικονομική ύφεση αποφεύγοντας
τον αποπληθωρισμό. Ο αποπληθωρισμός, που ορίζεται ως μια σταθερή μείωση στις
τιμές, οδήγησε τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις στην απόφαση να μειώσουν τις
δαπάνες και να αυξήσουν τη ρευστότητά τους. Συρρίκνωσε τη δυνατότητα των
επιχειρήσεων και των τραπεζών να μειώσουν τα χρέη τους και δημιούργησε
προϋποθέσεις για να υπάρξουν μεγάλες χρεοκοπίες, οι οποίες αποτελούσαν βόμβα
στα θεμέλια του οικονομικού συστήματος.

Γιατί μας τυραννά πάλι;

Ο J. Bradford DeLong είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας και πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ

Η τάση αυτή, να υπάρχει μεγαλύτερη αποταμίευση, διατηρεί τη ζήτηση σε χαμηλά
επίπεδα, προκαλώντας παράλληλα αύξηση στην ανεργία. Έτσι, το αντίδοτο ήταν
αυτό που είχε προτείνει ο Κέινς: να υπάρξει τέτοια νομισματική πολιτική
(μείωση των επιτοκίων) αλλά και οικονομική πολιτική (μείωση, μεταξύ άλλων, στη
φορολογία), ώστε η οικονομία να μην πλησιάσει καν την πιθανότητα να χρειαστεί
να αντιμετωπίσει έναν πιθανό αποπληθωρισμό. Όμως, αφού αυτό το πρόβλημα λύθηκε
πριν από πενήντα χρόνια, γιατί μας τυραννά πάλι; Γιατί ο αποπληθωρισμός είναι
σήμερα ο μεγαλύτερος φόβος στην Ιαπωνία και παράγοντας που δημιουργεί μεγάλη
ανησυχία στις ΗΠΑ;

Προς τα τέλη της δεκαετίας του ’40, εκείνοι που άρχισαν να διαμορφώνουν τους
όρους λειτουργίας της διεθνούς οικονομίας στον απόηχο του Β’ Παγκοσμίου
Πολέμου, προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα διεθνές νομισματικό σύστημα, το
οποίο: Πρώτον, θα επέτρεπε να υπάρχουν σταθερές τιμές συναλλάγματος, ώστε να
ωφελούνται τόσο οι καταναλωτές όσο και οι παραγωγοί προϊόντων. Δεύτερον, θα
επέτρεπε στις χώρες να ακολουθούν τις δικές τους μακροοικονομικές πολιτικές.
Και τρίτον, θα εμπόδιζε καταστροφικούς πανικούς, όπως ήταν αυτοί που
εκδηλώθηκαν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης, οι οποίοι θα επηρέαζαν όχι
μόνο μεμονωμένες εταιρείες αλλά και ολόκληρες χώρες.

Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί ένα ευέλικτο νομισματικό σύστημα (το
σύστημα Bretton Woods), το οποίο, με μικρές αλλαγές, διατηρήθηκε και κατά τη
δεκαετία του ’80. Και ξαφνικά, ήρθε η δεκαετία του ’90, όταν άρχισαν να κάνουν
πάλι την εμφάνισή τους καταστροφικές οικονομικές κρίσεις σε διάφορα μέρη του
πλανήτη: στο Μεξικό, στην Ταϊλάνδη, στην Κορέα, στη Βραζιλία κ.α.

Δεν βλέπουν τις συνέπειες

Τα φαντάσματα του παρελθόντος επανέρχονται, επειδή οι πολιτικοί αλλά και οι
υπεύθυνοι για τη χάραξη της οικονομικής πολιτικής προτιμούν να αντιμετωπίζουν
μόνο το μεγαλύτερο πρόβλημα που υπάρχει σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, χωρίς
να υπολογίζουν πάντοτε τις συνέπειες των λύσεων που δίνουν, στους άλλους
τομείς της οικονομίας. Έτσι, πολλές φορές, ακολουθούν πολιτικές αντίθετες με
αυτές που εκπόνησαν κάποιοι άλλοι για να αντιμετωπίσουν μια σειρά από
διαφορετικά προβλήματα, τα οποία τότε ήταν τα πιο σημαντικά. Οι νυχτερινοί
επισκέπτες του Εμπενίζερ Σκρουτζ κατάφεραν να τον πείσουν για τα λάθη που είχε
κάνει σε όλη του τη ζωή. Ας ελπίσουμε ότι οι σημερινοί οικονομολόγοι μαθαίνουν
κι αυτοί από τα φαντάσματα που τους επισκέπτονται.

© Project Syndicate, Δεκέμβριος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος