Το επαγγελματικό ασυμβίβαστο των βουλευτών

Η συζήτηση και ψήφιση της διάταξης του άρθρου 57 του αναθεωρημένου Συντάγματος
για το λεγόμενο επαγγελματικό ασυμβίβαστο των βουλευτών έλαβε χώρα μέσα σε
κλίμα ιδιαίτερης εσω-δια-κομματικής έντασης και αντιπαράθεσης.

Αν τα κίνητρα των αντιτιθέμενων απόψεων στηρίζονταν αμιγώς σε θεωρητική άποψη
επί του ζητήματος, ουδείς ψόγος. Ωστόσο, υφέρπει καχυποψία ότι η σημαία
κρατήθηκε ψηλά για να υποχρεωθούν τοπικά ανταγωνιστές βουλευτές, ιδιαίτερα
επιτυχημένοι σε διάφορους επαγγελματικούς τομείς και εντεύθεν ευκολότερα
αναγνωρίσιμοι, να επιλέξουν την ιδιότητα του βουλευτή ή του επαγγελματία.
Άλλοι κακεντρεχείς πιστεύουν ότι η διάταξη είχε φανατικούς οπαδούς, οι οποίοι
ήλπιζαν ότι με την καθιέρωση του ασυμβίβαστου η βουλευτική αποζημίωση θα
αυξανόταν θεαματικά. Σήμερα, δεν είμαι βέβαιος αν η μία ή η άλλη άποψη θα
στράτευε τους ίδιους σταυροφόρους. Τέλος, αρκετοί πίστεψαν ότι ο κοινός
νομοθέτης, με τη θέσπιση διαφόρων και ποικίλων εξαιρέσεων, θα αποδυνάμωνε τον
κανόνα.

Και δεν έφθανε αυτό. Όταν ευλόγως τέθηκε το ερώτημα για τον χρόνο ισχύος της
νέας διάταξης, και η μία μερίδα βουλευτών απαντούσε «αύριο» και η άλλη «στις
επόμενες εκλογές», επιτεύχθηκε συμβιβασμός με το παιχνίδι της κολοκυθιάς και
προέκυψε η Πρωτοχρονιά 2003. Συμβιβασμός, όμως δεν χωρεί στις περιπτώσεις
άσπρου – μαύρου. Και στην προκειμένη περίπτωση, μοναδική εύλογη ημερομηνία
έναρξης ισχύος της διάταξης ήταν οι επόμενες εκλογές. Για να τηρηθεί, έτσι, η
πάγια γραμμή ότι οι κανόνες παιχνιδιού δεν τροποποιούνται όσο αυτό παίζεται,
εν προκειμένω μεσούσης της τρέχουσας βουλευτικής περιόδου.

Δεν προτίθεμαι εδώ να λάβω θέση υπέρ ή κατά του ασυμβίβαστου. Ο επιμελής
αναγνώστης μπορεί να διακρίνει την άποψή μου από το κείμενο που ακολουθεί.

Επισημαίνω, ωστόσο, ότι κατά την αναθεώρηση του Συντάγματος τέθηκε και
απαντήθηκε το ερώτημα «ναι ή όχι στο επαγγελματικό ασυμβίβαστο» κατά τρόπο
πρωθύστερο και αποσπασματικό. Ενώ θα έπρεπε να προηγηθεί η πολιτική απάντηση
σε κυρίαρχα και προηγούμενα ερωτήματα που έχουν σχέση με τις απαιτήσεις του
πολιτικού συστήματος και των πολιτών έναντι των βουλευτών, με άλλα λόγια:
Ποιος είναι ο ρόλος του βουλευτή στο νέο ιστορικό περιβάλλον; Είναι ρόλος
διεκπεραιωτή του κυβερνητικού έργου για την πλειοψηφία και του αρνητή των
πάντων για τη μειοψηφία; Είναι ρόλος προσωπικού διαμεσολαβητή μεταξύ ψηφοφόρων
και εξουσίας; Αρκεί η νομιμοποίηση της λαϊκής ετυμηγορίας για την ανταπόκριση
του βουλευτή στα καθήκοντά του και ποια είναι αυτά; Ή μήπως ο πήχυς των
προσόντων πρέπει να είναι υψηλότερος από την απλή γνώση γραφής και ανάγνωσης;
Ο αριθμός των βουλευτών είναι αναγκαίος στα σημερινά επίπεδα; Πώς πρέπει να
εκλέγεται ο βουλευτής; Με σταυρό, με λίστα, με συνδυασμό των δύο; Με βάση την
αναγνωρισιμότητα του star system ή τη συστηματική δουλειά και καταξίωση σε
κάποιο χώρο; Με την κομματική αναρρίχηση ή την κοινωνική ανέλιξη; Και είναι
ορθολογική και δημοκρατική – θα τολμούσα να πω – η διαίρεση των εκλογικών
περιφερειών έτσι, ώστε να υπάρχουν περιφέρειες που εκλέγουν έναν βουλευτή και
άλλες που εκλέγουν έως 42 βουλευτές; Τέλος, ποίος ο ρόλος των κομμάτων;

Με άλλα λόγια, επιθυμώ να τονίσω ότι το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα
χρειάζεται επανεξέταση και επαναπροσδιορισμό στο σύνολό του, δηλ.
εκσυγχρονισμό.

Ο Σωκράτης Κοσμίδης είναι γενικός γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου