ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Φτωχού-γεννα

Κι είδες, η Κόρη, του λαού την πίστιν είδες και την πτωχείαν κ’
ευσπλαχνίσθης

Αλεξ. Παπαδιαμάντη, Στην Παναγία την Κουνίστρα

Ώστε έτσι λοιπόν; Όλη η Γη είναι πλέον μια φάτνη στην οποία το
παγκοσμιοποιημένο άστρο της νέας Βηθλεέμ (Ουάσιγκτον + Βρυξέλλες) οδηγεί τους
κοινής αποδοχής μάγους (της τεχνολογίας, του χρήματος και της επικοινωνίας)
για να μοιράνουν το νέο ευρωπαϊκό μωρό (euro-«θείο βρέφος»). Ωσαννά στους
ενταγμένους. Ωιμέ για τους ηττημένους (μολονότι αποτελούν το τίμημα, την άλλη
όψη της επιτυχίας των νικητών).

Όμως οι φτωχοί, οι αποκλεισμένοι, οι περιθωριοποιημένοι είναι εδώ, πλάι μας.
Άλλοτε βουβοί και σκυμμένοι κι άλλοτε θορυβώδεις κι απειλητικοί. Εδώ, πλάι
μας, αλλά και τόσο απομακρυσμένοι από εμάς.

Διεκδικούμε άραγε Χριστού-γεννα και Πρωτο-χρονιά για όλους τους ανθρώπους ή
μόνο γι’ αυτούς που τους έτυχε το φλουρί ή έχουν ειδικές σχέσεις με τον
Αϊ-Βασίλη; That’s the question.

Καθώς «πείνα και Δημοκρατία» δεν συμβιβάζονται, ίσως θα ‘πρεπε αυτές τις
ιστορικές για τον Ελληνισμό και άγιες για τον Χριστιανισμό μέρες, να σκύψουμε
πάνω στους ανθρώπους που δυστυχούν (και όχι απλώς ν’ αναφερόμαστε στις
στατιστικές, τους αριθμούς και τα προγράμματα ανάπτυξης).

Η ανακατανομή των εισοδημάτων και η λήψη πρόσφορων μέτρων υπέρ των φτωχότερων
στρωμάτων (και όχι βέβαια η αυτόματη λειτουργία της αγοράς) συνδέεται μεν
άρρηκτα με την ουσιαστική κοινωνική δικαιοσύνη και τη δικαιωματοκρατία, αλλά
παρουσιάζει ένα έλλειμμα συν-ανθρωπιάς. Η «ηθική των επιτυχημένων» δεν
εμπεριέχει – δυστυχώς – την ουσία και αίσθηση του καθήκοντος. Το καθήκον μας
απέναντι στον συνάνθρωπό μας αφενός αποτελεί το ακριβές μέτρο του δικαιώματός
του και αφετέρου δίνει περιεχόμενο στην έννοια του χρέους κάθε ανθρώπου
απέναντι σε κάθε άνθρωπο, δηλ. στο «σιωπηρό συμβόλαιο» της κοινής μοίρας όλης
της ανθρωπότητας.

Η ευτυχία σε συνθήκες φτώχειας είναι εθελοτυφλία, υποκρισία και αυταπάτη. Ο
Αριστοτέλης πίστευε ότι δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο κυβερνούν οι
φτωχοί, αλλά δεν είχε ασφαλώς στον νου του τους φτωχούς – φαντάσματα, τις
στρατιές των «χωρίς» (πατρίδα, χαρτιά, σπίτι, δουλειά, μέλλον).

Σήμερα ο φτωχός δεν είναι ένας πλούσιος με λιγότερα λεφτά, αλλά ένας «άλλος
άνθρωπος». Η εισοδηματική φτώχεια καταλήγει σε ανθρώπινη φτώχεια, στην
οριστική άρνηση των κοινών αξιών. Η απουσία κοινών οραμάτων και κοινής ζωής
τεμαχίζει την κοινωνία, τεμαχίζει τον άνθρωπο, διασπά το «ζούμε μαζί» και
αφαιρεί από το «κοινό καλό» τον πυρήνα της αδελφοσύνης.

Αν πιστεύουμε ότι οι φτωχοί έχουν αυτό που τους αξίζει, αν αποτρέπουμε κάθε
προσπάθεια κοινωνικού συμβιβασμού, αν η Ευρώπη αδιαφορεί για τους πολίτες της,
αναρωτιέμαι γιατί περιμένουμε οι εκ-τοπισθέντες να δεχτούν να εφαρμόζουν
αδιαμαρτύρητα τις επιλογές των ισχυρών. Χωρίς ένα minimum συναίνεσης, το
σύνθημα «αποκλείστε τους αποκλειστές σας» αποκτά γι’ αυτούς και ηθικό
περιεχόμενο. Δεν είναι δυνατόν να ζητάμε να μας σέβονται αυτοί που δεν
σεβόμαστε, να υπακούουν στην εξουσία οι βιαίως στερηθέντες την ανθρώπινή τους
αξιοπρέπεια υπεξούσιοι. Καλλιεργούμε διακρίσεις και διαχωριστικές γραμμές και
εισπράττουμε απόρριψη και εχθρότητα. Η περιφρακτική μας κοινωνία αποκλείει
ορισμένους από την ίδια την ιδιότητα του ανθρώπου πριν καν γεννηθούν. Αυτό
όμως δεν είναι ανεκτό ούτε από τη Δημοκρατία ούτε από τον Πολιτισμό.

Η παγκοσμιότητα της καταστολής δεν μπορεί να είναι το μήνυμα των
Χριστουγέννων. Ούτε η ηλεκτρονική επιτήρηση και η κοινωνική πειθάρχηση. Ούτε η
μηδενική ανοχή και ο δεύτερος/τρίτος αποκλεισμός των ήδη αποκλεισμένων.

Αντί να διεξάγουμε αγώνα κατά της φτώχειας, μοιάζει να ‘χουμε αρχίσει ένοπλο
αγώνα κατά των φτωχών.

Δεν ξέρω πόσο «βολικός εχθρός» για τους ασφαλείς και κατέχοντες είναι οι
φτωχοί. Πάντα όμως οι Άθλιοι ήσαν και ανεξέλεγκτοι. Ας ξανασκεφτούμε λοιπόν κι
ας επιλέξουμε:

Χριστού-γεννα (και Αδελφού-γεννα) ή Φτωχού-γεννα (και Εχθρού-γεννα); Το άστρο
της ψυχής μας ίσως μας φωτίσει καλύτερα από τα λαμπιόνια των δρόμων. Καλές
γιορτές.