Χαβιάρι στη μαύρη αγορά

Οι λαθραλιείς οξύρρυγχων στην Κασπία Θάλασσα επιστρατεύουν τακτικές των
λαθρεμπόρων ναρκωτικών προκειμένου να διοχετεύσουν χαβιάρι στη διεθνή (μαύρη)
αγορά. Αποτέλεσμα; Τα αποθέματα των οξύρρυγχων μειώνονται επικίνδυνα. Και οι
λάτρεις του εκλεκτού εδέσματος που παράγεται από τα αυγά τους, βρίσκονται
συχνά αντιμέτωποι με δυσάρεστες (γευστικά) εκπλήξεις.

Ακριβή απόλαυση. Νόμιμοι Ρώσοι αλιείς δοκιμάζουν τους καρπούς των προσπαθειών τους

Παραμονές Χριστουγέννων και το χαβιάρι έχει την τιμητική του στα πλούσια
τραπέζια. Οι φανατικοί θαμώνες ενός εστιατορίου στην Μάντισον Άβενιου, όμως,
μάλλον δυσκολεύτηκαν να… χωνέψουν τα νέα ότι το χαβιάρι μπελούγκα που
παράγγελναν και απολάμβαναν τόσο καιρό όχι μόνο ήταν προϊόν λαθρεμπορίου, αλλά
πιθανώς να μην ήταν καν μπελούγκα. Η αποκάλυψη έγινε σε δικαστήριο του
Μπρούκλιν, όταν ένας ρωσικής καταγωγής εισαγωγέας χαβιαριού που τροφοδοτούσε
το εστιατόριο παραδέχθηκε ότι είχε εμπλακεί σε λαθρεμπόριο καθώς και ότι
«σερβίριζε» συχνά κατώτερα είδη χαβιαριού για το (πανάκριβο) μπελούγκα.

Ο εν λόγω επιχειρηματίας, Αρκάντι Παντσέρνικοφ αντιμετωπίζει σήμερα ποινή
φυλάκισης 15 έως 21 μηνών. Οι πράκτορες της Υπηρεσίας Αλιείας και Άγριων
Πτηνών και Ζώων των ΗΠΑ, ωστόσο, οι οποίοι κάνουν λόγο για παράνομα δίκτυα
ανάλογα με εκείνα των ναρκωτικών, με αποτέλεσμα να επιστρατεύουν και οι ίδιοι
ανάλογα μέσα αντιμετώπισης, ακόμη και εκπαιδευμένα σκυλιά στα αεροδρόμια,
γνωρίζουν ότι ήταν μόνο ένας αναπληρώσιμος κρίκος μιας μεγάλης αλυσίδας
λαθραλιέων και λαθρεμπόρων – η οποία δεν υπάρχει στην πραγματικότητα ελπίδα να
σπάσει όσο τα κράτη της πρώην ρωσικής αυτοκρατορίας, το Αζερμπαϊτζάν, το
Καζαχστάν και το Τουρκμενιστάν, παραμένουν τόσο φτωχά.

Το ψάρεμα. Ο Giles MacDonogh, δημοσιογράφος των «Financial Times»,
επισκέφθηκε πρόσφατα το Ανζάλι, το μεγαλύτερο λιμάνι του Ιράν στην Κασπία
Θάλασσα, όπου ζει το 90% των οξύρρυγχων μπελούγκα του κόσμου. «Μία με δύο
φορές την ημέρα», γράφει στο περιοδικό «How to Spend It» της εφημερίδας, οι
ψαράδες βγαίνουν να επιθεωρήσουν τα δίκτυα. Όταν υπάρχει ψαριά, οι οξύρρυγχοι
μεταφέρονται στον γειτονικό αλιευτικό σταθμό. Τους ανοίγουν την κοιλιά και
μαζεύουν τα αυγά. Τα αυγά μεταφέρονται σε ειδικό χώρο, πλένονται δύο με τρεις
φορές και τοποθετούνται σε ένα καθαρό μπολ. Στο σημείο αυτό, δεν έχουν
ιδιαίτερη γεύση. Το αλάτι είναι αυτό που κάνει τη διαφορά και τα μετατρέπει σε
χαβιάρι. Χρειάζεται όμως προσοχή – ούτε πολύ λίγο ούτε υπερβολικό αλάτι.

Την ημέρα, ωστόσο, της επίσκεψής μου, δεν υπήρχε στα δίκτυα ούτε ένας
οξύρρυγχος. «Έπιασε κανείς τίποτε;», ρωτούσαν πάνω κάτω στην προκυμαία οι
άνθρωποι του σταθμού. « Όλες οι απαντήσεις ήταν αρνητικές. Ο οδηγός μου με
κοίταξε μελαγχολικά. Ήταν ένα ακόμη δείγμα της έλλειψης. Έως πριν από τρία
χρόνια, μου είπε, οι ψαράδες έπιαναν τακτικά οξύρρυγχους μπελούγκα που ζύγιζαν
ακόμη και 400 κιλά. Πρόσφατα, έπιασαν έναν βάρους 200 κιλών και τον έχουν
φυλάξει στο ψυγείο του σταθμού ως τρόπαιο! Για τους αγαπημένους οσέτρα του
Σάχη (τους οξύρρυγχους με τα χρυσαφιά αυγά, οι οποίοι προορίζονταν άλλοτε
αποκλειστικά για τον Σάχη του Ιράν) ούτε λόγος: φέτος δεν έχουν πιάσει ούτε
έναν».

Τον Οκτώβριο, ο επικεφαλής του Διεθνούς Ερευνητικού Κέντρου Οξύρρυγχων του
Ιράν, δρ Μοχαμάντ Πουρκαζεμί, προειδοποίησε ότι ο οξύρρυγχος μπελούγκα – ένα
προϊστορικό πλάσμα που λέγεται ότι προϋπήρξε των δεινοσαύρων – βρίσκεται πιο
κοντά στην εξαφάνιση από ποτέ. Κίνδυνο όμως αντιμετωπίζουν και οι μικρότεροι
σε μέγεθος οξύρρυγχοι οσέτρα. Καθώς και οι οξύρρυγχοι σεβρούγκα, οι οποίοι
παράγουν τα μικρότερα αυγά: πριν από δέκα χρόνια, το 50% των αλιευμάτων στην
Κασπία ανήκαν σε αυτό το είδος. Σήμερα, το ποσοστό έχει πέσει στο 20%. Και η
λαθραλιεία (μαζί με την υπεραλιεία, για την οποία όμως, και υπό την πίεση της
διεθνούς κοινότητας, λαμβάνονται ήδη κάποια μέτρα όπως είναι η προώθηση της
ιχθυοκαλλιέργειας) είναι ο κύριος υπεύθυνος για όλα αυτά.

Οι λαθρέμποροι του Αζερμπαϊτζάν, για παράδειγμα, μεταφέρουν ολόκληρους
ζωντανούς οξύρρυγχους μέσω Γεωργίας στην Τουρκία, όπου το χαβιάρι συσκευάζεται
σε κονσέρβες. Ο έτερος προορισμός για το λαθραίο χαβιάρι είναι το Ντουμπάι,
από όπου στη συνέχεια διοχετεύεται στη Δύση. Και δεν είναι λίγες οι φωνές στη
Δύση που αναρωτιούνται πλέον: μήπως πρέπει να περιορίσουμε τη ζήτηση ώστε να
περιοριστεί και η (μαύρη) αγορά; Αρκετά εστιατόρια, στις ΗΠΑ τουλάχιστον,
έχουν αφαιρέσει το μπελούγκα από τους καταλόγους τους.

Τα επιχειρήματα. Οι ποσοστώσεις που έχουν επιβληθεί στα κράτη γύρω από
την Κασπία μπορούν, εφόσον εφαρμοστούν κατά γράμμα, να ελέγξουν τα αποθέματα
των οξύρρυγχων και να καταστήσουν και πάλι δυνατό τον πολλαπλασιασμό τους. Τα
μέτρα αυτά, ωστόσο, μπορεί να επιτύχουν μόνο εφόσον οι κυβερνήσεις του
Αζερμπαϊτζάν, του Καζαχστάν και του Τουρκμενιστάν επιδείξουν πραγματική θέληση
να αστυνομεύσουν τα ύδατά τους. Για τους οικονομικά υποσιτισμένους λαθραλιείς,
για τους πάμπλουτους μαφιόζους που ελέγχουν το λαθρεμπόριο, και για τους
ηδονιστές που απολαμβάνουν τη γεύση του πραγματικού χαβιαριού, τα επιχειρήματα
περί προφύλαξης του είδους είναι απλώς ακαδημαϊκά.