ΤΑΣΟΣ ΓΙΑΝΝΙΤΣΗΣ Η μη λύση θα κοστίσει σε όλους

Η μη επίλυση του Κυπριακού θα έχει αρνητικές συνέπειες για όλους – για την
Ελλάδα, την Κύπρο, την Τουρκία και, φυσικά, τους Τουρκοκυπρίους. Αυτό
επισημαίνει ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Τάσος Γιαννίτσης, ο οποίος
υποστηρίζει πως στην περίπτωση που δεν υπάρξει λύση πριν από την Κοπεγχάγη θα
πρέπει να δοθεί άνεση χρόνου στις διαπραγματεύσεις, ώστε να μην είναι όμηρος
κάθε τρεις και λίγο η πορεία της Κύπρου προς την Ευρώπη.

Παράλληλα, ο κ. Γιαννίτσης τονίζει ότι «το κλειδί το έχει η Τουρκία» όσον
αφορά την ένταξή της στην Ένωση. Και πως η ημερομηνία έναρξης ενταξιακών
διαπραγματεύσεων δεν μπορεί να λειτουργεί παρά ως ημερομηνία-στόχος για να
υλοποιήσει η Άγκυρα τα κριτήρια που τίθενται σε κάθε υποψήφια χώρα. Ο
αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών δηλώνει ευθέως πως εάν κάποιοι επιχειρήσουν να
παρεμποδίσουν την ένταξη της Κύπρου στην Κοπεγχάγη, τότε η Ελλάδα θα φθάσει
μέχρι το βέτο – αλλά η ευθύνη θα ανήκει στους εταίρους.

Τι θα γίνει με το Κυπριακό, εάν στην Κοπεγχάγη δεν έχει βρεθεί λύση;

Εάν η λύση του Κυπριακού δεν μπορεί να βρεθεί μέχρι την Κοπεγχάγη – κι όλα
δείχνουν πως πράγματι αυτό είναι δύσκολο -, πιστεύω πως πρέπει να αφεθεί
αρκετός χρόνος στη διαδικασία. Κι αυτό, διότι η χρονική συμπίεση μιας
διαπραγμάτευσης μετά την Κοπεγχάγη ενέχει κάποια ρίσκα. Αντιθέτως, η ίδια η
δυναμική της ένταξης της Κύπρου θα ισχυροποιήσει την αναγκαιότητα της
τουρκικής πλευράς να αναζητήσει στο όχι και τόσο απώτερο μέλλον μια λύση και
για το βόρειο τμήμα του νησιού. Η σημερινή, ήδη μεγάλη, ανισότητα μεταξύ των
δύο πλευρών θα γίνει εκρηκτική – και τότε θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί το
σημερινό καθεστώς, έστω και σε συνθήκες πολιτικού αυταρχισμού.

Δεν φοβάστε, όμως, την έστω κι έμμεση σύνδεση της ευρωπαϊκής πορείας της
Κύπρου με το πολιτικό πρόβλημα;

Η κυπριακή κυβέρνηση κι η Ελλάδα έκαναν ό,τι ήταν εφικτό για να βρεθεί μια
δίκαιη και βιώσιμη λύση. Η τουρκική πλευρά, όμως, κράτησε τις αποστάσεις της.
Η πορεία της Κύπρου δεν μπορεί να τίθεται σε ομηρεία κάθε τρίμηνο ή εξάμηνο
επειδή η άλλη πλευρά προσποιείται ότι επιθυμεί λύσεις, όταν στην ουσία
επιδιώκει να νομιμοποιήσει τα αποτελέσματα της εισβολής του ’74.

Η αναζήτηση λύσης, μετά την Κοπεγχάγη, μπορεί να ακολουθήσει έναν δρόμο
χρονικά προκαθορισμένο, αλλά πιο ρεαλιστικό. Οι τρίτες χώρες που ενδιαφέρονται
για λύση και σταθερότητα στην περιοχή θα μπορούσαν να σκεφθούν και άλλα
εργαλεία για να πείσουν την Άγκυρα – εάν θέλουν. Η Τουρκία έχει ανάγκη τη
διεθνή κοινότητα για πολλά και πολύ σημαντικά ζητήματα, πολιτικά και
οικονομικά. Ελάχιστα από αυτά φαίνεται να αξιοποιούνται στην πράξη χάριν του
Κυπριακού. Αναγκαστικά όμως έτσι η προσπάθεια πίεσης της Τουρκίας δεν μπορεί
να αποδώσει.

Πάντως, υπάρχουν και αρκετοί, εδώ και στην Κύπρο, που υποστηρίζουν ότι η μη
επίλυση του Κυπριακού είναι προτιμότερη από τις λύσεις που προτείνονται.

Εκτιμώ ότι Κύπρος και Ελλάδα πρέπει να αποφασίσουμε με τα μάτια στα επόμενα 50
χρόνια κι όχι στα προηγούμενα 30. Μη λύση του Κυπριακού στη φάση αυτή μπορεί
βραχυπρόθεσμα να δίνει την εντύπωση μιας σταθερότητας του status quo, αλλά
αυτό έχει πολλές αρνητικές πλευρές. Για την Ελλάδα και τις ελληνοτουρκικές
σχέσεις σημαίνει ότι η εισβολή του ’74 θα εξακολουθήσει να βαραίνει και να
επηρεάζει τις δυνατότητες για ένα ουσιαστικό άνοιγμα και μια πραγματικά νέα
κατάσταση στις σχέσεις των δύο χωρών. Θα σημαίνει, μεταξύ άλλων, τη συντήρηση
της καχυποψίας, της πίκρας για το παρελθόν και την ανάγκη για συνεχή
στρατιωτική εγρήγορση ώστε να προστατευθεί η Κύπρος από οποιαδήποτε επιβουλή.
Για την Κύπρο, θα σημαίνει τη συνέχιση της αβεβαιότητας, την επιστροφή σε μια
μακρά φάση διεθνούς απάθειας για την επίλυση του Κυπριακού, την απώλεια μιας
ευκαιρίας να αυτονομηθεί βαθμιαία το νησί από την ισχυρότατη τουρκική
παρουσία. Θα είναι δύσκολο η Κύπρος να μπορέσει να περάσει σε μια τροχιά
ωρίμασης, ανεξαρτητοποίησης, αίσθησης μιας νέας προοπτικής. Για την Τουρκία,
θα σημαίνει τη συνέχιση μιας παράνομης και προβληματικής παρουσίας που την
εκθέτει και την αποστασιοποιεί στα μάτια της Ευρώπης και του κόσμου, μπλοκάρει
το μέλλον των Τουρκοκυπρίων κι εμποδίζει μια έντιμη λύση – και, βέβαια, θα
βαραίνει συνεχώς και στην εσωτερική πολιτική σκηνή της Τουρκίας.

Παρότι, όπως λέτε, η Τουρκία δεν έχει συμβάλει στην επίλυση του Κυπριακού,
εσείς υποστηρίζετε πως πρέπει να της δοθεί ημερομηνία έναρξης ενταξιακών
διαπραγματεύσεων. Αυτό δεν είναι λίγο αντιφατικό – κάτι σαν επιβράβευση της
αδιαλλαξίας;

Η Τουρκία έχει γίνει ήδη δεκτή από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως υποψήφια χώρα. Θέση
μας είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει διακριτική μεταχείριση στην αντιμετώπισή
της σε σύγκριση με άλλες υποψήφιες χώρες. Όχι διακριτική μεταχείριση αρνητική,
ούτε όμως και θετική – διαφορετική, δηλαδή, από αυτήν που έχουν οι άλλες
υποψήφιες χώρες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αρνηθεί τη διαδικασία των ενταξιακών
διαπραγματεύσεων στην Τουρκία, εφόσον η Τουρκία εκπληρώσει τα κριτήρια που
έχουν τεθεί για όλους· αλλά και αντίστροφα, δεν μπορεί να δεχθεί τη διαδικασία
όσο τα κριτήρια που απαιτήθηκαν από κάθε άλλη υποψήφια χώρα δεν έχουν ακόμα
εκπληρωθεί. Με την έννοια αυτή, τελικά το κλειδί της διαδικασίας βρίσκεται στα
χέρια της ίδιας της Τουρκίας.

Το ενδεχόμενο να υποχρεωθεί ο Πρωθυπουργός να ασκήσει βέτο στη διεύρυνση,
προκειμένου να πετύχει την ένταξη της Κύπρου στην Κοπεγχάγη, σας φοβίζει
καθόλου – σας κάνει να νιώθετε τον κίνδυνο μιας εκ νέου απομόνωσης της
Ελλάδας;

Κανείς δεν θα έχει το θάρρος να πει ότι η Ελλάδα απομονώθηκε. Η θέση της
Ελλάδας στο θέμα της διεύρυνσης είναι πολύ λιτή. Η Κύπρος ηγήθηκε των
διαπραγματεύσεων διεύρυνσης, είναι πολύ πιο κοντά στις ευρωπαϊκές δομές και
επιδόσεις από τις περισσότερες υποψήφιες χώρες, πολιτικά έκανε τεράστιες
προσπάθειες για να συμβάλει εποικοδομητικά στην εξεύρεση πολιτικής λύσης, για
τρία χρόνια τώρα η άλλη πλευρά μέχρι την τελευταία στιγμή κωλυσιεργεί,
κοντολογίς δεν υπάρχει καμία λογική που θα μπορούσε να μπλοκάρει την ένταξή
της.

Αν, παρά ταύτα, κάποιοι εταίροι θελήσουν σήμερα πλέον να παίξουν με τέτοιες
σκέψεις, θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη της κρίσης που θα δημιουργηθεί. Η
Ελλάδα όλα αυτά τα χρόνια ακολούθησε μια πολιτική με στόχο τη δημιουργία μιας
νέας, ελπιδοφόρας εποχής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το αποτέλεσμα αυτό, όμως,
πρέπει να στηριχθεί από όλη την Ένωση. Αν αυτό δεν γίνει, δεν θα είναι ευθύνη
της Ελλάδας.

Προϋπόθεση οι αλλαγές στην Τουρκία για την ημερομηνία-στόχο

Στην επισήμανση ότι η ημερομηνία θα δοθεί στην Τουρκία από την Ευρώπη,
ο Τάσος Γιαννίτσης τονίζει:

Η Τουρκία έχει ήδη ημερομηνία. Ως υποψήφια χώρα μόλις εκπληρώσει τα κριτήρια
της Κοπεγχάγης μπορεί να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις. Το όλο θέμα ξεκινάει
ακριβώς από το ότι οι προϋποθέσεις δεν εκπληρώνονται και ο καθορισμός μιας
ημερομηνίας παίρνει την έννοια μιας ημερομηνίας-στόχου, μέχρι την οποία
αναλαμβάνεται μια πολιτική δέσμευση για ολοκλήρωση των εσωτερικών αλλαγών, που
είναι αναγκαία προϋπόθεση για την έναρξη διαπραγματεύσεων.

Και κάτι ακόμη – η επιθυμία της Τουρκίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση
συνεπάγεται μια δραματική αλλαγή για την ίδια την Τουρκία. Συνεπάγεται μια
ανατροπή συνθηκών που σήμερα σφραγίζουν την πολιτική, κοινωνική και οικονομική
ζωή της χώρας. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, το ζήτημα των βασανιστηρίων, της
ελευθερίας που ο πολίτης απολαμβάνει σε κάθε χώρα-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
τη δυνατότητα προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, τον ρόλο της αγοράς και τα
όρια του Κράτους και της αδιαφάνειας, τα δικαιώματα των μειονοτήτων, τον
σεβασμό βασικών αρχών, θέματα διαφθοράς, τις σχέσεις στρατού – πολιτικής και
πολλά άλλα. Η Τουρκία βλέπει ότι σήμερα διαμορφώνεται στην Ευρώπη ένας πόλος
που προοπτικά μπορεί να δώσει μια ιδιαίτερη ώθηση στις χώρες-μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης και γι’ αυτό διαισθάνεται ότι έχει συμφέρον να συμμετάσχει
και η Κύπρος, είναι μια ευκαιρία που δύσκολα θα επαναληφθεί. Θέλει να κρατήσει
τη δυνατότητα ανοικτή.