Επανέλεγχος σε σχολεία, νοσοκομεία, γήπεδα

Ένας ολοκληρωμένος χάρτης με όλα τα ρήγματα της Ελλάδας (φανερά και κρυφά,
γνωστά και άγνωστα) αναμένεται να είναι έτοιμος μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου, για
να αποτελέσει τη βάση του νέου αντισεισμικού… (ξ)ανασχεδιασμού. Η Ελλάδα
χωρίζεται σε τρεις ζώνες σεισμικότητας (καμία δεν χαρακτηρίζεται πλέον
ακίνδυνη, όπως συνέβαινε μέχρι πρότινος).

Τα δημόσια κτίρια (σχολεία, νοσοκομεία, γήπεδα, κ.λπ.) επανελέγχονται, ενώ
σχεδιάζονται για κάθε περιοχή λεπτομερείς χάρτες με κρυφά ρήγματα, «ύπουλα»
πετρώματα, ιδιαίτερα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά που, τελικά, καθορίζουν σε
μεγάλο βαθμό τις συνέπειες ενός σεισμού στο συγκεκριμένο σημείο.

Οι σημαντικές ζημιές σε παλιά αλλά και σε ορισμένα καινούργια κτίρια που
προκάλεσε η χθεσινή ισχυρή σεισμική δόνηση των 5,8 Ρίχτερ στο Βαρθολομιό
Ηλείας, ο σεισμός σε μια γνωστή για την επικινδυνότητά της περιοχή
καταδεικνύει – ακόμη μια φορά – την ανάγκη ενός αυστηρότερου αντισεισμικού
κανονισμού για την κατασκευή κτιρίων· κάτι που που είχε αρχίσει από το 1999,
μετά τον σεισμό της Αθήνας, αλλά προχώρησε με αργούς ρυθμούς έως τώρα. Οι
διαδικασίες πλέον επιταχύνονται, λόγω και των Ολυμπιακών έργων που
κατασκευάζονται σύμφωνα με ιδιαίτερα αυστηρούς κανόνες.

Επεκτείνεται ο αντισεισμικός σχεδιασμός και σε περιοχές που μέχρι πρότινος
θεωρούνταν σεισμικά «αθώες». Σύμφωνα με νέο Εθνικό Σεισμικό Χάρτη, που θα
επικυρωθεί, όπως διαβεβαιώνουν οι αρμόδιοι, μέχρι το τέλος του χρόνου, η
Ελλάδα χωρίζεται σε τρεις ζώνες επικινδυνότητας, αντί για τέσσερις που ίσχυε
μέχρι τώρα. Συγκεκριμένα καταργείται η ζώνη «μηδενικού κινδύνου», καθώς
σεισμικά ρήγματα έχουν καταγραφεί παντού.

Τα κρυφά ρήγματα

Ο νέος σεισμικός χάρτης της χώρας, κομμάτια του οποίου έχουν παρουσιαστεί,
φέρνει στην επιφάνεια όλα τα κρυφά ρήγματα που έδωσαν ισχυρούς σεισμούς τα
τελευταία χρόνια και βάζει νέους αντισεισμικούς συντελεστές σε κάθε κατηγορία.
Στην πράξη αυτό σημαίνει πως αλλάζουν ορισμένοι από τους όρους δόμησης των
κτιρίων και γίνονται με αυστηρότερες προδιαγραφές (π.χ. περισσότερο σίδερο
στις κολόνες κ.λπ.) απ’ ό,τι σήμερα, παρ’ ότι και ο αναθεωρημένος
αντισεισμικός κανονισμός του 2000 είναι ήδη αρκετά αυστηρός. Με την υιοθέτηση
ακόμα αυστηρότερων κριτηρίων συμφωνεί και το ΤΕΕ που έχει ήδη τοποθετηθεί υπέρ
της «ακριβότερης οικοδομής προκειμένου να γλιτώσουμε αποζημιώσεις ύστερα από
σεισμούς».

Την ευθύνη σύνταξης του χάρτη των ρηγμάτων την έχει το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο
του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών σε συνεργασία με άλλους επιστημονικούς
φορείς, Σύμφωνα με πληροφορίες πάντως ο καθορισμός του συντελεστή σε κάθε
κατηγορία είναι ακόμα υπό διαμόρφωση.

Φρούριο το Ολυμπιακό Χωριό

Παλαιότερα είχαν διαρρεύσει οι συντελεστές «0,16» για τις λιγότερο επικίνδυνες
περιοχές, «0,24» για τις μεσαίου κινδύνου και «0,36» για τις περισσότερο
ευάλωτες. Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις, όπως το Ολυμπιακό Χωριό που χτίζεται
κοντά στο Ρήγμα της Πάρνηθας (έδωσε τον σεισμό της Αθήνας το ’99) και το οποίο
έχει χτιστεί περίπου ως φρούριο με συντελεστή 0,40 και τις πλέον υψηλές
προδιαγραφές αντισεισμικότητας, και η γέφυρα Ρίου – Αντιρρίου που βρίσκεται
επίσης σε περιοχή υψηλού κινδύνου.

Παράλληλα με τον νέο σεισμικό χάρτη που θα φέρει μακροπρόθεσμα και αλλαγές
στην οικοδομή σε εξέλιξη είναι άλλα δύο σημαντικά προγράμματα για τον
αντισεισμικό ανασχεδιασμό της χώρας: η καταγραφή της κατάστασης σε δημόσια
κτίρια, κυρίως σχολεία και νοσοκομεία, και η ολοκλήρωση των προδιαγραφών για
τις μικροζωνικές μελέτες.

Ο έλεγχος των κτιρίων

Ο έλεγχος των κτιρίων που έχουν χτιστεί εδώ και αρκετές δεκαετίες, όταν ο
γνωστός σεισμικός χάρτης της χώρας ήταν διαφορετικός από τον σημερινό, προχωρά
με πολύ αργούς ρυθμούς. Μελέτες για την αντισεισμική θωράκιση των παλιών
δημόσιων κτιρίων έχουν ήδη γίνει από καθηγητές του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης ενώ η εντολή προς τις Νομαρχίες και τους Δήμους για αυτοψία στα
κτίρια ήταν σαφής: έλεγχος στην οικοδομή, συμπλήρωση των σχετικών δελτίων και
αποστολή τους στο ΥΠΕΧΩΔΕ προκειμένου να γίνει επεξεργασία τους και να
αναζητηθούν λύσεις.

Όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιάννης Τσακλίδης, «ενώ η καταγραφή
ξεκίνησε από το ’99, το πρόγραμμα δεν έχει προχωρήσει όσο θα θέλαμε. Ακόμα
είναι στα σπάργανα. Τα δελτία φτάνουν με το σταγονόμετρο στο υπουργείο».
Βεβαίως η αντισεισμική θωράκιση παλιών δημόσιων κτηρίων δεν είναι απλή
κατάσταση καθώς υπολογίζεται σε δεκάδες δισ. το απαιτούμενο κονδύλιο.

Το άλλο σημαντικό εργαλείο αντισεισμικής θωράκισης της χώρας είναι οι
μικροζωνικές μελέτες. Μάλιστα ο νόμος προβλέπει πως η ύπαρξή τους αποτελεί μία
από τις προϋποθέσεις για να επεκταθεί το σχέδιο πόλης μιας περιοχής. Οι
μικροζωνικές μελέτες δίνουν μια λεπτομερή ακτινογραφία της κατάστασης στο
υπέδαφος μιας περιοχής φτάνοντας και σε κλίμακα… οικοπέδου, και αποτελούν
χρήσιμο, συμπληρωματικό εργαλείο του αντισεισμικού κανονισμού.

Ήδη έχουν γίνει μικροζωνικές μελέτες σε πόλεις όπως η Κοζάνη, το Ηράκλειο, ο
Πύργος, αλλά και σε δήμους της Αττικής. Προκηρύξεις για την ανάθεση
μικροζωνικών μελετών θα μπορούν να κάνουν Νομαρχίες και Δήμοι.

Περιμένουν μετασεισμούς 4-5 Ρίχτερ

Δεν αποτελούσε έκπληξη για τους σεισμολόγους η χθεσινή δόνηση που
σημειώθηκε με επίκεντρο τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ζακύνθου και Κυλλήνης.
«Τους τελευταίους έξι μήνες είχαμε κατ’ επανάληψιν σεισμούς από 4 έως 5
Ρίχτερ, σε ολόκληρο το τρίγωνο Κεφαλονιάς, Ζακύνθου, Ηλείας, με τους οποίους
κάτι δεν πήγαινε καλά ­ δεν υπήρχαν σωστές μετασεισμικές ακολουθίες», εξηγεί ο
κ. Ευθύμης Λέκκας, καθηγητής από τον Τομέα Τεκτονικής του Τμήματος Γεωλογίας
του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Όλα δείχνουν πως ο χθεσινός σεισμός είναι ο κύριος
(η ένταση εκτονώθηκε μάλλον) αν και θα πρέπει να περιμένουμε μετασεισμούς της
τάξεως των 4 ή 5 Ρίχτερ μέσα στις επόμενες 24 ή 48 ώρες”.

Μικροζωνικές μελέτες στον αντισεισμικό σχεδιασμό

Ήταν επιστημονική υπόθεση, τείνει να γίνει βεβαιότητα. Η σοβαρότητα των
ζημιών που προκαλεί μια σεισμική δόνηση δεν εξαρτάται μόνο από την έντασή της,
αλλά και από το έδαφος, τα πετρώματα και, γενικότερα, τη μορφολογία και τη
γεωλογική ιστορία της συγκεκριμένης περιοχής. Με αυτό το σκεπτικό σχεδιάζονται
οι μικροζωνικές μελέτες και εφόσον λυθούν προβλήματα επιστημονικής
συνεργασίας, θα λαμβάνονται πια σοβαρά υπόψη στον αντισεισμικό σχεδιασμό (μια
από τις σχετικές έρευνες για τις μικροζωνικές μελέτες και τα πιθανά σεισμικά
σενάρια της Αθήνας έχει γίνει από επιστημονική ομάδα του Τμήματος Γεωλογίας
του Πανεπιστημίου Αθηνών, με επικεφαλής τον κ. Δημήτρη Παπανικολάου).

Η παραμικρή λεπτομέρεια μπορεί να βοηθήσει στη σεισμική θωράκιση μιας
περιοχής. Σεισμοί που σημειώθηκαν πριν από δεκαετίες, ένας μικρός πρόσφατος
σεισμός, μια πληροφορία που μπορεί να μοιάζει ασήμαντη – όπως για παράδειγμα,
η ηλικία ή η σύνθεση των πετρωμάτων μιας περιοχής – είναι πιθανό να
προσδιορίσουν το πώς θα αντιδράσει το έδαφος σε έναν σεισμό, να γίνουν
προβλέψεις για πιθανές ζημιές και καταστροφές από μια νέα δόνηση. Το
τοπογραφικό ανάγλυφο μιας περιοχής, η ορυκτολογική σύνθεση, οι γεωτεχνικές
ιδιότητες, οι δομές των πετρωμάτων, η ηλικία τους, είναι χαρακτηριστικά που
επηρεάζουν τη διάδοση των σεισμικών κυμάτων και καθορίζουν τελικά αν η ένταση
του σεισμού και η εδαφική κίνηση θα αποσβεσθούν ή θα ενισχυθούν. Όλα αυτά τα
δεδομένα, τοποθετημένα πάνω σε δυναμικούς χάρτες (μικροζωνικές μελέτες) δίνουν
τη δυνατότητα στους επιστήμονες να δοκιμάσουν και να ελέγξουν σενάρια σεισμών,
ώστε να θωρακίσουν ακόμη πιο αποτελεσματικά μια περιοχή.