Διαστάσεις Ένας παλιομοδίτης λεξικογράφος

«Η τέχνη της σύνταξης ενός λεξικού είναι η αντιγραφή και η βελτίωση. Και
μερικές φορές δεν λείπουν οι μαχαιριές».

Φρανθίσκο Αδράδος. Ο 80χρονος Ισπανός ακαδημαϊκός με τον 6ο τόμο του Ελληνο-Ισπανικού Λεξικού του

Ο Φρανθίσκο Ροντρίγκες Αδράδος είναι πια 80 ετών. Και ξέρει καλά πως δεν θα
ζήσει για να δει ολοκληρωμένο το έργο που ξεκίνησε πριν από 25 χρόνια. Την
περασμένη εβδομάδα παρουσίασε τον έκτο τόμο του Ελληνο-Ισπανικού Λεξικού, και
βρίσκεται ακόμη στο γράμμα έψιλον. Υπολογίζει έτσι ότι το λεξικό θα φτάσει
τους 18 τόμους και θα περιλαμβάνει 200.000 με 250.000 λήμματα. Αλλά δεν θα
είναι πλήρες, δεν μπορεί να είναι πλήρες, θα χρειάζονταν τουλάχιστον 50 τόμοι
και δεν υπάρχουν ούτε χρόνος ούτε χρήματα. Όμως αυτό που τον ενδιαφέρει είναι
το ταξίδι, όχι ο προορισμός. Σημασία γι’ αυτόν, όπως λέει σε συνέντευξή του
στην Ελ Παϊς, έχει να γεύεται την ομορφιά των ελληνικών, «μιας γλώσσας
εύπλαστης και πλούσιας, που εξακολουθεί να φτάνει σ’ εμάς από πολλές μεριές:
μέσα από τα αγγλικά, μέσα από τους όρους της ιατρικής, της αστρονομίας, των
μαθηματικών, της βιολογίας, στους παπύρους που εξακολουθούν να βρίσκουν στην
Αίγυπτο. Τι θα κάναμε χωρίς λέξεις όπως διάλογος, εθνικός, εικόνα; Ε, όλες
είναι ελληνικές».

Ο Φρανθίσκο Αδράδος είναι ένας παλιομοδίτης. Όταν στην Οξφόρδη και στο Νανσύ
δουλεύουν για παρόμοια εγχειρήματα 150 ερευνητές, όταν στο Μόναχο
επεξεργάζονται εδώ και 102 χρόνια τον Θησαυρό των Λατινικών Γλωσσών, εκείνος
έχει στη διάθεσή του για ένα τόσο δύσκολο έργο μόνο άλλους 3 μονίμους και 14
συμβασιούχους. Όταν όμως αγαπάς κάτι, δεν σε πτοούν τέτοια πράγματα. Όπως λέει
ο Ισπανός λεξικογράφος, η ελληνική γλώσσα έχει μεγάλη φαντασία, είναι μια
γλώσσα πολύ εφευρετική, πολύ πλούσια, πολύ δημιουργική. Προς μεγάλη τους
έκπληξη, ο ίδιος και οι συνεργάτες του συναντούν κάθε τόσο «άπαξ λεγόμενα»,
λέξεις που έχουν χρησιμοποιηθεί μόνο μία φορά. «Οι άνθρωποι αυτοί είχαν μια
τρομερή ευκολία να κατασκευάζουν λέξεις. Κάθε συγγραφέας εμπλούτιζε τη γλώσσα
με νεολογισμούς, μεγάλο μέρος των οποίων περνούσε στα λατινικά από τους Σύρους
μετανάστες, στους Παλαιστίνιους και τους δίγλωσσους διανοούμενους. Τελικά,
βέβαια, τα ελληνικά εκτοπίστηκαν από τα λατινικά. Εξακολουθούν όμως να έχουν
μεγάλη επιρροή. Τα πιο ζωντανά στοιχεία της ισπανικής γλώσσας είναι ελληνικά:
οι καταλήξεις (ico, ismo, ista), τα προθέματα (αντί, φίλο)… Τα ελληνικά
είναι η σπονδυλική στήλη της λόγιας και επιστημονικής γλώσσας».

Ο Φρανθίσκο Αδράδος χρησιμοποιεί όλων των ειδών τις πηγές: τις εβδομήντα
φιλοσοφίες, τα ιδιωτικά έγγραφα που εμφανίζονται στους παπύρους της Αιγύπτου,
οικονομικά και γραφειοκρατικά κείμενα, μαγικές, μαθηματικές ή αστρολογικές
συνταγές, τις επιστολές ενός γιου στον πατέρα του για να ζητήσει χρήματα,
δικαστικές αγωγές, συμβόλαια μεταξύ ιδιωτών για την αγορά μιας κατσίκας,
φανταστικές λέξεις που κατασκεύαζαν οι παπάδες. Το πιο ταπεινό και το πιο
ευγενές ­ γιατί ταπεινή και ευγενής είναι η γλώσσα που μελετά με τόσο πάθος.