Το παρασκήνιο της μεγάλης δίκης

Κάπου στα μέσα της δεκαετίας του ’90, ο καθηγητής Νίκος Αλιβιζάτος δέχθηκε
μια απροσδόκητη πρόταση. Ο Κωνσταντίνος θα έκανε προσφυγή κατά της Ελλάδας στο
Στρασβούργο, τον πληροφόρησε ο απεσταλμένος του Γλύξμπουργκ. Θα ήθελε ο
Αλιβιζάτος να αναλάβει την υπόθεση; Η απάντηση ήταν αρνητική. Ο επιφανέστερος
Έλληνας συνταγματολόγος της νεώτερης γενιάς δεν πίστευε στην υπόθεση αυτή, για
λόγους νομικούς, αλλά, βεβαίως, και πολιτικούς. Τα υπόλοιπα ανήκουν στην
ιστορία. Ο Αλιβιζάτος σήκωσε στους ώμους του τη δυσκολότερη ίσως δικαστική
υπόθεση της Ελλάδας – και την κέρδισε!

Την υπόθεση της βασιλικής περιουσίας, άπαξ και το ζήτημα έφθασε στο δικαστήριο
το 1998, χρεώθηκε πολιτικά το υπουργείο Εξωτερικών. Το θέμα χειρίστηκαν
διαδοχικά ο εκλιπών Γιάννος Κρανιδιώτης, ο Χρήστος Ροκόφυλλος, η Ελισάβετ
Παπαζώη και ο Τάσος Γιαννίτσης. Την πολιτική γραμμή χάραξε ο Πρωθυπουργός
Κώστας Σημίτης, που έδωσε το στίγμα της μη διαπραγμάτευσης με τον τέως. Για τη
γραμμή στο δικαστήριο όμως τόσο το υπουργείο Εξωτερικών όσο και το Μέγαρο
Μαξίμου εμπιστεύθηκαν την τύχη της χώρας στους νομικούς.

Η αφρόκρεμα.Λένε πως «η νίκη έχει χίλιους πατέρες». Στην υπερασπιστική
ομάδα συμμετείχε – έστω και εφήμερα – η αφρόκρεμα των Ελλήνων νομικών και
δημοσιολόγων. Δημήτρης Τσάτσος, Ευάγγελος Βενιζέλος, Μιχάλης Σταθόπουλος, Γ.
Παπαδημητρίου και, βεβαίως, ο Αλιβιζάτος. Η σύνθεση τήρησε μια παράδοση,
σύμφωνα με την οποία στο θέμα της βασιλικής περιουσίας έχουν αναμειχθεί από το
1975 και μετά οι κορυφαίοι Έλληνες νομικοί. Στο ζήτημα της υπερασπιστικής
γραμμής υπήρξαν διαφωνίες, αλλά, παρά τα δημοσιεύματα, κρατήθηκαν «εντός
τειχών».

Ενδεικτική είναι μια επιστολή Τσάτσου – Αλιβιζάτου προς τον Τύπο, φέτος τον
Φεβρουάριο, που κάνει λόγο για εξ αρχής και διεξοδική ενημέρωση τού (συντάκτη
του επίμαχου νόμου 2215/94) Ευάγγελου Βενιζέλου. Στην ίδια επιστολή
επισημαίνεται μετ’ εμφάσεως ότι «η επεξεργασία των θέσεων της ελληνικής
κυβέρνησης από τους νομικούς παραστάτες της δεν μπορούσε παρά να αποβλέπει
στην υπεράσπιση των βασικών επιλογών» του νόμου Βενιζέλου. Ωστόσο, νομικές
πηγές με άριστη γνώση της υπόθεσης, επιμένουν ότι «στο Στρασβούργο υιοθετήθηκε
νομική γραμμή όχι ακριβώς ταυτόσημη με τη φιλοσοφία του νόμου, όπως αυτή
διατυπώνεται στο άρθρο 2».

Υστεροβουλία. Από την αρχή μέχρι το τέλος, η βασιλική περιουσία κρίθηκε
στα νούμερα. Η προσφυγή δεν ήταν αθώα και είχε σαφώς πολιτική υστεροβουλία.
Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «επί συνόλου 52 σελίδων της αρχικής προσφυγής
του τέως, μόνον τις 11 οι αιτούντες αφιέρωσαν στην προσβολή των περιουσιακών
τους δικαιωμάτων. Αντίθετα, επέμειναν πολύ στο ζήτημα του ονόματος». Ο
Κωνσταντίνος δεν ήθελε να πολιτογραφηθεί ως Έλλην πολίτης με ονοματεπώνυμο,
για αυτονόητους πολιτικούς λόγους. Κρατώντας τον τίτλο, θα μπορούσε να
επιστρέψει στην Ελλάδα ως «βασιλιάς» – και βλέπουμε.

«Η πλευρά του τέως έκανε μεγάλη προσπάθεια να εμφανίσει την Ελλάδα ως
«μπανανία»», λένε νομικές πηγές που παρέστησαν στο ακροατήριο. Ωστόσο, η
ελληνική υπερασπιστική ομάδα απέκρουσε με απόλυτη επιτυχία τους ισχυρισμούς
αυτούς. Στην πρώτη φάση μετείχε από ελληνικής πλευράς και ο Βρετανός νομικός
Πάτρικ Ντάφι. «Σημαίνον στέλεχος της Διεθνούς Αμνηστίας, με πρωταγωνιστικό
ρόλο στην προσπάθεια να δικαστεί ο Πινοσέτ, ο Ντάφι ήρθε μαζί μας», λένε οι
ίδιες πηγές. Η παρουσία ενός ακτιβιστή, ιδεολόγου νομικού πλάι στην Ελλάδα,
ενώπιον ενός Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, είχε τη σημασία της. Ο Ντάφι
πέθανε σε ηλικία πενήντα ενός ετών και δεν πρόλαβε να δει την τελική έκβαση
της δίκης. Τον αντικατέστησε ο Λόρδος Πάνικ.

Παρά την ήττα στα πολιτικά ζητήματα (όνομα, «εξευτελιστική μεταχείριση»,
προσβολή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη), ο Κωνσταντίνος δεν το έβαλε κάτω. Οι
Γλύξμπουργκ επένδυσαν τις ελπίδες τους στο ποσό, διαστρεβλώνοντας το υπόλοιπο
περιεχόμενο της απόφασης. Αν το ποσό ήταν μεγάλο, όπως ήλπιζαν, τούτο θα
συμβόλιζε καταδίκη της Ελλάδας, άρα θα αποκτούσε πολιτική σημασία. Ο
Κωνσταντίνος μπορεί να είχε βγει από την πόρτα, αλλά θα έμπαινε ξανά από το
παράθυρο.

Η βασιλική χορηγία. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι υπήρχε και οικονομική
σκοπιμότητα. Οι Γλύξμπουργκ ουδέποτε απαρνήθηκαν το χρήμα. Ο Κωνσταντίνος
αποσιώπησε ότι ώς την 1η Ιουνίου του 1973 τού καταβάλλετο ανελλιπώς από τη
χούντα των συνταγματαρχών η βασιλική χορηγία, παρά το γεγονός ότι εγκατέλειψε
τη χώρα τον Δεκέμβριο του 1967. Η προσπάθεια συμβιβασμού με την κυβέρνηση
Παπανδρέου στο τέλος της δεκαετίας του ’80, έπειτα από φιλική μεσολάβηση του
σοσιαλιστή Φελίπε Γκονζάλες – τον οποίο είχε παρακινήσει η ισπανική αυλή –
είχε ανάλογη διάθεση. Θα πρέπει, πάντως, να επισημανθεί, ότι η αδελφή του
Κωνσταντίνου, Σοφία, σύζυγος του Χουάν Κάρλος και βασίλισσα της Ισπανίας, δεν
συμμετείχε στην προσφυγή κατά της Ελλάδας στο Στρασβούργο.

Οι Γλύξμπουργκ όχι μόνον δεν εμίσησαν το χρήμα, αλλά διαρκώς τους απασχολούσαν
τα οικονομικά. Στο Λονδίνο, ο Κωνσταντίνος είναι διάσημος για τις οικονομικές
διευκολύνσεις (αεροπορικά εισιτήρια πρώτης θέσης με την British Airways και
άλλα) που ζητά διαρκώς από τη βρετανική βασιλική αυλή, συνήθως σε ραντεβού στο
αγαπημένο του ξενοδοχείο «Κλάριτζες» στο Μέιφερ. Μια γερή αποζημίωση θα έλυνε
όλα αυτά τα προβλήματα. Κάπου εκεί χάθηκε το νομικό μέτρο. Η αλήθεια, πάντως,
είναι ότι ο Κωνσταντίνος δεν ήθελε να ρισκάρει. Επανειλημμένα πρότεινε
εξω-δικαστικό συμβιβασμό. «Η κυβέρνηση ήταν φοβισμένη», λένε πηγές με γνώση
της υπόθεσης, «αλλά ο Σημίτης δεν άκουγε κουβέντα». Πέραν του πολιτικού
χαρακτήρα μιας τέτοιας απόφασης, ο Πρωθυπουργός είχε και την καλύτερη νομική
ενημέρωση.

Το οριστικό τέλος της υπόθεσης, αφήνει ένα ερώτημα. «Αν ο νόμος του ’94
απέδιδε κάποιο έστω ποσό στον τέως, είναι πιθανό να μη δίναμε δεκάρα σήμερα».
Ωστόσο, το ερώτημα είναι υποθετικό. Η «βασιλική περιουσία» ανήκει – και με
απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου – στον ελληνικό λαό.