ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η τηλεοπτική δημοσιότητα

Θα είναι επιβλαβής η απευθείας τηλεοπτική κάλυψη της «μεγάλης» ποινικής δίκης,
που θα αφορά τους κατηγορούμενους της 17 Νοέμβρη; Η ύπαρξη ενός δημόσιου
συμφέροντος για τη διεξαγωγή μιας «ανοικτής δίκης» δεν αμφισβητείται από
κανέναν, αφού η τρομοκρατική τούτη οργάνωση επηρέασε καταλυτικά την 27χρονη
μεταπολιτευτική πορεία της χώρας μας.

Όμως, κατ’ αρχήν είναι απαραίτητο να διατυπώσω ορισμένες σύντομες ιστορικές
παρατηρήσεις. Έτσι, η δημοσιότητα κατοχυρώνεται για πρώτη φορά στα νεώτερα
χρόνια κατά την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης. Η καθιέρωση της αρχής αυτής
ήταν μια ιστορική υπέρβαση των απάνθρωπων καταχρήσεων της «εξεταστικής
διαδικασίας» του Μεσαίωνα. Η δημοσιότητα θα έβαζε, όπως έλεγαν, κάποια όρια
στον δεσποτισμό του δικαστή.

Αυτή την κλασική μορφή της δημοσιότητας υιοθετούν σήμερα το Σύνταγμα (άρθρο
93) και ο Κ.Π.Δ. (άρθρα 329, 330). Έτσι παγιώνεται το κράτος δικαίου, αφού η
απονομή της δικαιοσύνης γίνεται δημόσια (και με διαφάνεια).

Από την άλλη μεριά, η ραγδαία εξέλιξη του καπιταλισμού έφερε στο προσκήνιο τα
mass media (τηλεόραση κ.λπ.). Τα mass media χειραγωγούν πολιτικά την κοινή
γνώμη (Habermas), κατασκευάζουν «ψευδογεγονότα» (Boorstin) και
εμπορευματοποιούν ασύστολα την ενημέρωση (Baudrillard). Η απευθείας τηλεοπτική
κάλυψη της γνωστής δίκης του Αμερικανού ποδοσφαιριστή Τ. Σίμσον (1994), έκανε
αυτή τη δίκη ένα παγκόσμιο γεγονός.

Επομένως, ύστερα από τις παρατηρήσεις αυτές, ανακύπτει αναγκαστικά το εξής
ερώτημα: Στη δίκη των μελών της 17 Νοέμβρη θα μπορεί να παρευρίσκεται η
τηλεόραση; Οι πολέμιοι της ηλεκτρονικής κάλυψης υποστηρίζουν, ότι μ’ αυτό τον
τρόπο ολόκληρη η διαδικασία μετατρέπεται σε ένα φθηνό show. Επιπλέον,
υποστηρίζουν ότι οι δικαστές χάνουν την ανεξαρτησία τους, αφού καθίστανται
«υποχείρια» των γενικότερων αντιλήψεων που κυοφορούνται στην κοινωνία των
πολιτών.

Σταθμίζοντας αυτούς τους λόγους, οι νομοθέτες ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών
απαγορεύουν ρητά την τηλεοπτική αναμετάδοση των ποινικών δικών (Γερμανία,
Γαλλία).

Ποια είναι η ορθότερη άποψη κατά τη γνώμη μου; Έτσι, θεωρώ ότι θα πρέπει να
επιτρέπεται κατ’ αρχήν η τηλεοπτική κάλυψη, αλλά πιστεύω επίσης ότι το
δικαστήριο θα πρέπει να έχει τη διακριτική ευχέρεια – όταν συντρέχουν
ορισμένες προϋποθέσεις – να αποφασίζει για τη διεξαγωγή της δίκης χωρίς την
παρουσία των media. Γιατί το πιστεύω αυτό; Κατανοώ πλήρως τον μεγάλο κίνδυνο
ενός επικίνδυνου επικαθορισμού της αυστηρής δικονομικής πραγματικότητας από
την εμπορευματοποιημένη λογική των ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών.

Όμως, η δίκη της 17 Νοέμβρη αφορά κατεξοχήν τη σχέση της κοινωνίας των πολιτών
με την τρομοκρατία, αφορά εντέλει τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδας. Θα
ήταν ασύμβατο για τη λογική μιας ανοικτής κοινωνίας (Κ. Popper) να απαγορευτεί
εντελώς η τηλεοπτική κάλυψη.

Αν αυτό γίνει δεκτό, τότε θα πρέπει να συζητήσουμε περαιτέρω ορισμένα σοβαρά
ζητήματα. Έτσι, είναι αναγκαίο οι τηλεοπτικές κάμερες να βρίσκονται
εγκατεστημένες σε κάποιο ιδιαίτερο χώρο της αίθουσας των συνεδριάσεων, μακριά
απ’ τα έδρανα των παραγόντων της δίκης. Ακόμη, θα πρέπει να γίνει δεκτό ότι
δεν θα τραβάνε «κοντινά πλάνα». Η μετάδοση των μορφασμών των παραγόντων της
δίκης πριμοδοτεί τη λογική του εντυπωσιασμού και την «κατασκευή της εικόνας»
εικονοποία – Imagistics).

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, η καλύτερη λύση δεν θα ήταν σίγουρα η συνεχής
τηλεοπτική κάλυψη, αλλά η προβολή ενός αντιπροσωπευτικού αποσπάσματος από την
αντίστοιχη ημερήσια διαδικασία. Το απόσπασμα τούτο θα είναι κοινό για όλα τα
κανάλια. Διαφορετικά, αν ο κάθε σταθμός επιλέγει με τα δικά του
εμπορευματοποιημένα κριτήρια το δικό του απόσπασμα, τότε ενδέχεται το
τελευταίο να μην είναι αντιπροσωπευτικό και να περιορίζεται σε
αποπροσανατολιστικά «κομμάτια» που πουλάνε φθηνή τηλεθέαση (αλλά δεν έχουν
καμία δικονομική σημασία για την εξέλιξη της δίκης).

Ποιο είναι το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Παρά τους μεγάλους κινδύνους που
ελλοχεύουν, θεωρώ ότι θα πρέπει να επιτρέπεται κατ’ αρχήν η τηλεοπτική κάλυψη
των ποινικών δικών. Έτσι, θα επιβεβαιώσουμε και αυτό που έλεγε παλιότερα ο Μακ
Λούαν. Δηλαδή, ότι υπάρχει μια κοινωνία πολιτών που αρνείται να εκμισθώσει «τα
αυτιά, τα μάτια και τα νεύρα της στα εμπορικά συμφέροντα των ιδιωτικών
εταιρειών»!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ