ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΩΡΑΪΤΗΣ «Οι Αρβανίτες “σκότωσαν” το παρελθόν τους»

«Οι ίδιοι οι Αρβανίτες φόνευσαν το παρελθόν τους», δηλώνει ο Θανάσης Μωραΐτης που κατάφερε με κόπο να συγκεντρώσει 152 αρβανίτικα τραγούδια

«Οι ίδιοι οι Αρβανίτες φόνευσαν το παρελθόν τους. Μετά το 1990 δε, με την
έλευση των Αλβανών στην Ελλάδα, η λέξη Αρβανίτης προφέρεται μόνον στις
περιπτώσεις που θέλεις να υποτιμήσεις κάποιον».

Ο μουσικός Θανάσης Μωραΐτης, συγγραφέας του ογκώδους τόμου «Ανθολογία
Αρβανίτικων Τραγουδιών της Ελλάδας» (Έκδοση του Κέντρου Μικρασιατικών
Σπουδών), έχει ακόμα ζωντανές τις μνήμες από τα παιδικά του χρόνια, όταν ο
δάσκαλος του σχολείου (στα Βάγια Θηβών) επέπληττε τους μαθητές του με τη…
βίτσα όταν τους άκουγε να λένε αρβανίτικες λέξεις. Παιδί αρβανίτικης
οικογένειας και ο ίδιος, μιλούσε τη γλώσσα από μικρός και μέχρι να
μεταναστεύσουν στην Αθήνα (από τα Βάγια Θηβών) αυτήν θεωρούσε μητρική του
«εντός και εκτός σπιτιού».

Από τότε πέρασαν σχεδόν 35 χρόνια και σήμερα μας παρουσιάζει ένα έργο… ζωής,
αποτέλεσμα 17χρονης έρευνας που βοηθήθηκε ιδιαίτερα από το γεγονός ότι ποτέ
δεν ξέχασε εντελώς τα αρβανίτικα. «Η ενασχόλησή μου με το θέμα άρχισε το 1985,
τη χρονιά που γνώρισα τον ερευνητή και συγγραφέα Αριστείδη Κόλλια», λέει.
«Γιατί εγώ, ουσιαστικά, είχα ξεχάσει τη γλώσσα μου. Από τα 11 μου, που ήρθαμε
στην Αθήνα, την άκουγα μόνον μέσα στο σπίτι κι αυτό έφθινε σιγά-σιγά».

Αμέσως μετά την πρώτη του συναυλία με αρβανίτικα τραγούδια που έγινε
τον ίδιο χρόνο στο θέατρο «Ορφέας» στην Αθήνα, άρχισε σιγά σιγά τις επιτόπιες
έρευνες στις περιοχές που ήξερε ότι οι ντόπιοι εξακολουθούσαν να τραγουδούν τα
τραγούδια τους. «Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει συστηματική προσπάθεια
καταγραφής αυτού του ιδιαίτερου πολιτισμού», λέει «και ακριβώς αυτό το κενό
έρχεται να καλύψει το βιβλίο».

Το κενό ενός ολοκληρωμένου οικοδομήματος για το αρβανίτικο τραγούδι
μέσα από ιστορικές, γλωσσολογικές, μουσικολογικές και μετρικές αναλύσεις. Η
εισαγωγή περιλαμβάνει και πολλά στοιχεία για το ιστορικό και τοπογραφικό
πλαίσιο των Αρβανιτών στην Ελλάδα, από την εποχή των πρώτων μεταναστεύσεων
(14ος -15ος αιώνας) μέχρι σήμερα. Διαβάζουμε στη σελίδα 14 στο κεφάλαιο «Οι
Αρβανίτες και τα τραγούδια τους στον ελλαδικό χώρο» (που υπογράφεται από τον
ιστορικό Λεωνίδα Εμπειρίκο και τον ίδιο τον Θανάση Μωραΐτη): «Η παρουσία των
Αρβανιτών της Νότιας Ελλάδας είναι αποτέλεσμα μεταναστεύσεων του 14ου -15ου
αιώνα ή κατ’ άλλους νωρίτερα, που προκλήθηκαν από τις κοινωνικές και
οικονομικές ανακατατάξεις στον χώρο της Δυτικής Βαλκανικής και κατέληξαν σε
εγκαταστάσεις μετά από “προσκλήσεις” που έκαναν οι Φλωρεντινοί ηγεμόνες των
Αθηνών…». Και λίγο παρακάτω: «Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που παρατηρείται στη
στιχουργική δομή των τραγουδιών είναι ότι ενώ στα δημοτικά με ελληνικούς
στίχους κυριαρχεί ο 15σύλλαβος, στα Αρβανίτικα είναι σπάνιος (…)».

Έζησαν ώς και στην Κάτω Ιταλία

Το βιβλίο, αν και δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε επαγγελματίες μουσικούς,
είναι ένα πλήρες εγχειρίδιο για όσους θέλουν να ασχοληθούν (πρακτικά) με το
είδος. Σ’ αυτό βοήθησαν οι νέες θεωρητικές έρευνες του συνθέτη Δημήτρη Λέκκα,
ο οποίος εφηύρε έναν νέο τρόπο γραφής των παρουδοσιακών τραγουδιών στο
πεντάγραμμο. «Έτσι ο μουσικός μπορεί να κατανοήσει την διαστηματική των
κλιμάκων και των τρόπων», εξηγεί ο Θανάσης Μωραΐτης. «Χωρίς την βοήθεια του
Δημήτρη Λέκκα θα ήταν αδύνατον να οδηγηθεί η αρχικά ενστικτώδης έρευνά μου σ’
αυτό το αποτέλεσμα».

Και πραγματικά ο αναγνώστης διαισθάνεται αμέσως τον κόπο, την αγάπη αλλά και
την προσπάθεια για την ολοκληρωμένη, επιστημονική παρουσίαση των τραγουδιών:
κάθε σελίδα ένα πεντάγραμμο κι απέναντί του το τραγούδι στην αλβανική διάλεκτο
και στα ελληνικά. Τα σχόλια που ακολουθούν βοηθούν ακόμη περισσότερο τον
ενδιαφερόμενο να αποδώσει το τραγούδι. Στο οπισθόφυλλο η ζωντανή παρουσίαση
των τραγουδιών: ένα cd από επιτόπιες ηχογραφήσεις και των 152 τραγουδιών που
εμπεριέχονται στην έρευνα. Το βιβλίο αυτό είναι μέρος της 17χρονης έρευνας,
διευκρινίζει ο Θανάσης Μωραΐτης. «Το επόμενο σκέπτομαι να είναι για την Κάτω
Ιταλία», λέει. «Έζησαν και εκεί Αρβανίτες και ο πλούτος των τραγουδιών είναι μοναδικός».

INFO

Θανάσης Μωραΐτης, «Ανθολογία Αρβανίτικων Τραγουδιών της Ελλάδας», Εκδόσεις
Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Σελ. 341. Τιμή: 50 ευρώ (Διακίνηση: Εκδοτικός
Οίκος Κατάρτι, Μαυρομιχάλη 9, και Λέσχη του Δίσκου, Ακαδημίας 57).