Δεν αφήνουν τις ΔΕΚΟ να… αγιάσουν

Ο κ. Νίκος Χριστοδουλάκης θέλησε να επεκτείνει στις δημόσιες επιχειρήσεις και
οργανισμούς το πνεύμα λιτότητας, που ο ίδιος φιλοδοξεί να εγκαθιδρύσει στο
Δημόσιο το 2003. Αυτό ήταν το νόημα της εγκυκλίου που παρουσίασε την περασμένη
εβδομάδα, με την οποία θέτει φραγμό στον δανεισμό των ΔΕΚΟ και στις κάθε
είδους δαπάνες τους, ενώ παράλληλα περιορίζει τις τιμολογιακές τους αυξήσεις
και τις εισοδηματικές αυξήσεις του προσωπικού τους.

Ποιος θα μπορούσε να έχει αντίρρηση σε μια τέτοια γενική κατεύθυνση; Από τη
στιγμή που μιλάμε για επιχειρήσεις που επιχορηγούνται από το Δημόσιο, δηλαδή
από τον κρατικό προϋπολογισμό και τα φορολογικά έσοδα, το κράτος οφείλει να
διασφαλίζει τη χρηστή διαχείριση των οικονομικών τους.

Δικαιολογημένη, επομένως, η ασφυκτική πίεση στις διοικήσεις των ΔΕΚΟ.
Δικαιολογημένες οι απαιτήσεις να μην επεκτείνουν τον δανεισμό τους παρά μόνο
για επενδύσεις που θα συμβάλουν στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους.
Δικαιολογημένη η απαίτηση για ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς, αλλά και για
περικοπές άχρηστων χορηγιών. Δικαίως ζητεί ο υπουργός Οικονομίας να
σταματήσουν οι πληρωμές για υπερωρίες που δεν χρειάζονται και για άδειες που
δεν έχουν πραγματοποιηθεί.

Όσοι, τουλάχιστον, εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα μπορούν να καταλάβουν
απολύτως την αναγκαιότητα τέτοιων μέτρων, αφού για τους ίδιους αυτά αποτελούν
καθεστώς. Οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα, ιδίως στην περίοδο αυτή του
έντονου ανταγωνισμού, δεν παίρνουν ούτε μία δραχμή για πλαστές ή άχρηστες
υπερωρίες και, κατά κανόνα, δεν εισπράττουν επιμίσθια για την ενδεχόμενη
συμμετοχή τους σε επιτροπές ή συμβούλια. Φροντίζουν, επίσης, να παίρνουν τις
άδειές τους κανονικά, αν μπορούν, γιατί διαφορετικά – απλούστατα – θα τις
χάσουν και δεν πρόκειται να αποζημιωθούν με μετρητά. Όσο για τις αμοιβές, τα
στοιχεία δείχνουν ότι είναι μύθος τα περί μεγαλυτέρων αμοιβών στον ιδιωτικό
τομέα, με εξαίρεση τις υψηλές βαθμίδες, όπου πράγματι οι διαφορές είναι
σημαντικές.

Ενώ, όμως, όλα αυτά είναι σωστά, η εγκύκλιος του κ. Χριστοδουλάκη φωτίζει τη
μισή μόνο εικόνα. Γιατί οι δημόσιες επιχειρήσεις, από τις οποίες απαιτείται να
συμπεριφερθούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, δεν λειτουργούν στην
πραγματικότητα σε καθεστώς ιδιωτικής οικονομίας.

Υπάρχουν, βεβαίως, διαφοροποιήσεις μεταξύ των περίπου 40 ΔΕΚΟ. Αυτές που έχουν
εισαχθεί στο Χρηματιστήριο ή ετοιμάζονται να περάσουν στον ιδιωτικό τομέα
έχουν καλύτερες επιδόσεις, τόσο στον τρόπο λειτουργίας όσο και στα οικονομικά
αποτελέσματά τους. ΔΕΗ, ΟΠΑΠ και Ελληνικά Πετρέλαια είναι χαρακτηριστικές
περιπτώσεις τέτοιων επιχειρήσεων, που φροντίζουν να μην απογοητεύσουν τους
σημερινούς ή τους αυριανούς μετόχους τους. Γι’ αυτές, τα επιχειρησιακά
προγράμματα που έχουν υιοθετήσει είναι δεσμευτικά και, ενώ μπορεί να υπάρχουν
αποκλίσεις, δεν είναι ανεξέλεγκτες.

Για τις υπόλοιπες, όμως, ΔΕΚΟ ο προ πενταετίας προγραμματισμός, με βάση τον
νόμο 2414/96, δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα. Οι επιχειρήσεις αστικών
συγκοινωνιών δεν έχουν καταφέρει ακόμη να ορθοποδήσουν και ο ΟΣΕ, όπως λέγεται
χαρακτηριστικά, έχει καταλήξει να έχει περισσότερους εργαζομένους από τους
επιβάτες των συρμών του.

Σε αντίθεση με την προηγούμενη κατηγορία των υπό ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων,
αυτές εξακολουθούν να νιώθουν βαριά πάνω τους τη σκιά του δημόσιου χαρακτήρα τους.

Φορτωμένες με «δουλείες»

Αυτό σημαίνει ότι είναι φορτωμένες με μια σειρά από «δουλείες», από τις οποίες
δεν μπορούν να ξεφύγουν. Κατ’ αρχάς, οι περισσότερες είναι στελεχωμένες με
υπερβάλλον προσωπικό, το οποίο αποτελεί τον κύριο επιβαρυντικό παράγοντα των
δαπανών τους. Επιπλέον, ένα τμήμα του προσωπικού αυτού δεν έχει τα απαραίτητα
εφόδια για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του εκσυγχρονισμού που θέτει ο κ.
Χριστοδουλάκης, ενώ ένα άλλο τμήμα δεν θέλει να μπει στον κόπο να το κάνει, αν
και μπορεί. Από τη στιγμή που οι ΔΕΚΟ αντιμετωπίζονταν στο παρελθόν ως
ιδανικός προορισμός τών λογής λογής ρουσφετιών, είναι επόμενο να επικρατεί
τώρα αυτή η εικόνα. Και ενώ είναι γεγονός ότι από το 1996 και μετά, με το νέο
θεσμικό πλαίσιο για τον εκσυγχρονισμό των δημοσίων επιχειρήσεων, η εικόνα
άρχισε να αλλάζει, οι αλλαγές περιορίσθηκαν σε μεγάλο βαθμό στις υπό
ιδιωτικοποίηση ΔΕΚΟ, όπως ο ΟΤΕ και η ΔΕΗ. Σε άλλες ΔΕΚΟ, κυρίως στον χώρο των
συγκοινωνιών και τον ΟΣΕ, η εικόνα παραμένει απογοητευτική.

Ακόμη, είναι κοινό μυστικό ότι οι πολιτικές παρεμβάσεις στις ΔΕΚΟ δεν έχουν
εκλείψει, μολονότι έχουν πιθανότατα περιορισθεί. Οι πιέσεις αυτές, όμως,
μεταφράζονται κατά κανόνα σε ανάληψη πρόσθετων υποχρεώσεων και δαπανών. Ακόμη
και οι διαφημίσεις ή χορηγίες που το υπουργείο Οικονομίας θέλει τώρα να
περικόψει, υπαγορεύονται συχνά από τέτοιες σκοπιμότητες.

Είναι, επίσης, γεγονός ότι το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις ΔΕΚΟ σε μία σειρά
από λειτουργίες τους δεν επιτρέπει τη γρήγορη λήψη αποφάσεων και την ευελιξία
εκ μέρους τους. Αντίθετα, συντηρεί τη γραφειοκρατία και την
αναποτελεσματικότητα.

Ποιότητα υπηρεσιών

Τέλος, δεν είναι χωρίς σημασία το θέμα της βελτίωσης της ποιότητας των
παρεχομένων υπηρεσιών από τις ΔΕΚΟ. Το όλο εγχείρημα της εξυγίανσης δεν μπορεί
να είναι μόνο λογιστικό. Αν αυτός ήταν ο μοναδικός στόχος, θα μπορούσε
απλούστατα να επιτευχθεί με τη συρρίκνωση των ΔΕΚΟ και των υπηρεσιών τους.

Όμως, οι δημόσιες επιχειρήσεις έχουν λόγο ύπαρξης: την προσφορά δημοσίων
υπηρεσιών. Και αυτές πρέπει να ανταποκρίνονται σε υψηλές ποιοτικές
προδιαγραφές για να δικαιολογούν τη δημόσια δαπάνη.

Η ίδια η εγκύκλιος του υπουργείου Οικονομικών, ενώ έχει ολοφάνερα ως πρώτη
προτεραιότητα τις περικοπές δαπανών, δεν παραλείπει να αναφερθεί και στην
«εισαγωγή κριτηρίων ποιότητας». Ίσως, σε μία επόμενη εγκύκλιο θα έπρεπε να
δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στο θέμα αυτό. Στο κάτω κάτω, μια τέτοια αντιμετώπιση
θα ήταν συνεπής και με την ιδεολογία του κυβερνώντος κόμματος…