Διαστάσεις Ενσωμάτωση ή θάνατος

Η δημοκρατία μας είναι άρρωστη. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά η ίδια η λειτουργία
της παράγει τα δηλητήρια που αργά ή γρήγορα θα οδηγήσουν σε κοινωνική έκρηξη.

Στη Γαλλία: μια πολυπολιτιστική κοινωνία πρέπει να ενσωματώνει, όχι να αποκλείει

Η εκτίμηση αυτή δεν ανήκει σε κάποιον καταστροφολόγο ή σε κάποιον φασίστα,
αλλά σε μια μεγάλη κυρία της γαλλικής διανόησης. Μέλος του Συνταγματικού
Συμβουλίου της Γαλλίας, κόρη του διάσημου φιλοσόφου Ραϊμόν Αρόν, η Ντομινίκ
Σναπέρ έχει χαρακτηριστεί από τη Μοντ «κάτι παραπάνω από
κοινωνιολόγος». Ίσως επειδή δεν αρκείται να αναλύει, αλλά θέλει και να
προκαλεί. Στο τελευταίο της βιβλίο, για παράδειγμα, καταπιάνεται με την
«Προνοούσα δημοκρατία» (La democratie providentielle, εκδ. Gallimard). Και
καταγγέλλει την τάση που υπάρχει τις τελευταίες δεκαετίες στις κοινωνίες μας
να μην επιδιώκεται πια μια ιδέα συμβίωσης βασισμένη στο κοινό καλό, στις κοινά
αποδεκτές αξίες, αλλά περισσότερο στις ατομικές προσδοκίες. Το δεύτερο μισό
του 20ού αιώνα χαρακτηρίζεται από μια ψευδαίσθηση: ότι κάθε απαίτηση, κάθε
κοινωνική και οικονομική ανάγκη, κάθε προσδοκία για ευημερία και ατομική
ευτυχία, μπορεί να εκπληρωθεί. Έχουμε μπει έτσι σε έναν φαύλο κύκλο. Γιατί,
αντίθετα με τις απαιτήσεις, οι πόροι είναι περιορισμένοι.

Ο ισχυρισμός της δημοκρατίας ότι μπορεί να προνοεί για όλους τους πολίτες
γεννά δυσαρέσκεια, αφού οι ανισότητες είναι εμφανείς, λέει η Σναπέρ σε
συνέντευξή της στο περιοδικό Λ’ Εσπρέσσο. Μπορεί στην Ευρώπη η φτώχεια
να μην έχει μειωθεί, έχει γίνει όμως σκανδαλώδης. Οι φτωχοί είναι λιγότερο
φτωχοί απ’ ό,τι στο παρελθόν, υφίστανται όμως μεγαλύτερους εξευτελισμούς. Η
κοινωνία της ευημερίας σπρώχνει ένα τμήμα του πληθυσμού στο περιθώριο, αντί να
το ενσωματώνει. Και αυτό προκαλεί συγκρούσεις, δυσπιστία για τους θεσμούς και
αποχή από τα κοινά. Κάπως έτσι φτάσαμε στη Γαλλία στο φαινόμενο Λεπέν. Μια
χώρα που παλιότερα ενσωμάτωνε έναν μεγάλο αριθμό μεταναστών χάρις στην ισχυρή
της ταυτότητα, επιδεικνύει σήμερα όλο και λιγότερη ανοχή απέναντι στους
ξένους. Μα αν ανοίξει κανείς έναν τηλεφωνικό κατάλογο του Παρισιού, θα
διαπιστώσει ότι τα μισά ονόματα είναι «ξένα». Οι μισοί κάτοικοι της γαλλικής
πρωτεύουσας είναι απόγονοι μεταναστών που βρήκαν εδώ μια καινούργια πατρίδα.

Όποιος δεν ενσωματώνει χάνεται, τονίζει η Γαλλίδα κοινωνιολόγος. Μια σύγχρονη
δημοκρατία πρέπει να έχει θέση για πολιτιστικές ή πνευματικές κοινότητες, όχι
όμως και για πολιτικά γκέτο. Οι Εβραίοι το κατάλαβαν εγκαίρως, και επιδίωξαν
την ένταξή τους στις χώρες στις οποίες ζουν. Το νέο κύμα μεταναστών από τη
μαύρη Αφρική, αντίθετα, διεκδικεί συχνά με επιθετικό τρόπο τις
«ιδιαιτερότητές» του. Φταίνε βέβαια και τα μέσα ενημέρωσης. Μια εποχή είχε
γίνει μεγάλο θέμα στη Γαλλία για τη μαντίλα στο σχολείο. Όπως αποδείχθηκε
τελικά, οι μουσουλμάνες που ήθελαν να πηγαίνουν στα μαθήματα φορώντας μαντίλα
δεν ήταν περισσότερες από διακόσιες…